میکائیل دیانی: کرونا در یک سال اخیر دنیای ما را متفاوت و اقتصاد جوامع را دگرگون کرده است و در این میان هنر به صورت عام و هنرهای نمایشی سالنی به صورت خاص، بسیار لطمه دیدند. حالا علاوه بر بازار فروش متوقفشده در این حوزه، با انباشتی از فیلمهای تولید شده و پشت خط اکران مانده مواجهیم و تصمیمگیری درباره آنها حایز اهمیت است؛ تصمیمی که میتوانست در ابتدای سال 99 و همزمان با شکلگیری «سینما آنلاین» جدیتر گرفته شود. برای آنکه با نگاهی واقعبینانه به وضعیت صنعت سینما در کشور توجه کنیم، بررسی و تحلیل آمار و ارقام این حوزه میتواند کمککننده باشد. سرانه سالنهای سینما در ایران به نسبت جمعیت کشور پایین است. در مجموع ۳۵۶ سینمای سراسر ایران، ۶۳۸ سالن فعال وجود دارد که البته تراکم توزیعی آن نیز چندان رعایت نشده است به گونهای که تهران ۲۲۱ سالن، خراسان رضوی ۵۳ سالن و اصفهان 54 سالن سینما دارند. حال اگر با یک نسبت میانگین در هر دوره اکران 80 سالن را برای یک فیلم در نظر بگیریم، یعنی به طور همزمان 8 فیلم روی پرده باشد و متوسط یک ماه و نیم را نیز طول هر بازه اکران بدانیم، در نهایت در طول یک سال 64 فیلم سینمایی میتواند روی پرده سینماهای کشور به نمایش درآید. این عدد از این حیث نگرانکننده است که بر اساس آمارهای موجود، هماکنون بیش از 300 فیلم پشت خط اکران ماندهاند و اگر قرار باشد سینما از همین فردا به روال عادی خود برگردد حداقل ۴ سال طول میکشد تا فیلمهای موجود به نمایش درآید. فقط یک نمونه جالب از این پشت خط اکران ماندهها را میتوان در وضعیت فیلمهای جشنواره سیوهفتم مشاهده کرد. سال گذشته حدود 14 فیلم از جمع آثاری که در جشنواره سال 97 عرضه شده بودند فرصت اکران پیدا نکردند؛ یعنی قریب به نیمی از فیلمهایی که به لحاظ کیفی آنقدر ارزش داشتهاند که هیات انتخاب آنها را برای شرکت در جشنواره پذیرفته است. این آمار و ارقام در حالی است که بخش زیادی از فیلمهای تولیدشده همواره از کف فروش برخوردار نبوده و حضورشان در سینما توجیه منطقی ندارد؛ توجیه منطقی نه برای اقتصاد سینما و نه برای آنکه مخاطب را مجاب کند تا به تماشای این فیلم در سالن سینما بنشیند. بیایید به جدول فروش فیلمها در سال 98 نگاهی بیندازیم تا با عدد و رقم این موضوع را تحلیل کنیم. از مجموع 74 فیلمی که در جدول اکران سال گذشته حضور دارند؛ 37 فیلم یعنی نیمی از فیلمها زیر یک میلیارد، 19 فیلم بین یک تا 5 میلیارد، 9 فیلم بین 5 تا 10 میلیارد و تنها 9 فیلم بالای 10 میلیارد فروش داشتهاند. این بدان معناست که درباره 37 فیلم چیزی کمتر از 300 میلیون تومان سهم تهیهکننده است و برای 19 فیلم در بهترین حالت 4/1 میلیارد تومان تهیهکننده برداشت مالی از فیلم خواهد داشت. این آمار یعنی پشت خط ماندن حداقل نیمی از فیلمهای سینمایی در صف اکران سالنهای سینما بیمعنی است.
ابتدای امسال همزمان با شیوع کرونا، خط «اکران آنلاین» در کنار سالنهای سینما به راه افتاد؛ خطی که با فیلم «خروج» ابراهیم حاتمیکیا شروع شد و در ادامه با فیلمهای «طلا»، «زیرنظر»، «خوب، بد، جلف» و... ادامه یافت. شاید این فیلمها که میتوانستند در اکران عمومی پرمخاطب باشند، خطشکنی کردند و برای معرفی این لاین توزیعی پیشقدم شدند اما فروش همینها هم کم نبود. خروج حاتمیکیا بیش از 5/2 میلیارد در اکران آنلاین کسب درآمد کرد. در آن سوی ماجرا، ۳ فیلم «کشتارگاه»، «تیغ و ترمه» و «بُهت» که در مورد شکست اقتصادیشان در سالنهای سینما تردیدی نیست، در اکران آنلاین توانستند در مجموع 5/1 میلیارد تومان کسب درآمد کنند.
در فرآیند بلندمدت اگر بلیت اکران آنلاین چیزی بین 15-10 هزار تومان باشد و 100 هزار نفر در یک حد پایین به تماشای آن فیلم بنشینند، چیزی بین یک میلیارد تا 5/1 میلیارد عایدی این اکران خواهد بود، و این در شرایطی است که با آن بلیت چند نفر به تماشای آن فیلم خواهند نشست.
رونق گرفتن اکران آنلاین و ایجاد بستری وسیع برای توزیع فیلمهایی که در چرخه اکران سالنها قدرت رقابت ندارند، برای سینماداران نیز مفید است، چرا که آنها فرصت بیشتری برای استفاده از فیلمهای پرفروش روی پرده خواهند داشت. میزان کل فروش سینماهای کشور در سال ۹۸ معادل 299 میلیارد تومان با متوسط بلیت 11هزار تومان بود، از این طرف گردش مالی اکران آنلاین در یک ماه و نیم ابتدایی حرکت آن ۷/۵ میلیارد تومان بود که با متوسط 12 هزار تومان قیمت بلیت، 475 هزار بلیت برایش فروخته شد که هر بلیت آنلاین برابر با 5/2 نفر یعنی یک میلیون و 200 هزار نفر مخاطب بوده است و این یعنی اکران آنلاین میتواند در درازمدت یک مسیر اکرانی مطمئن باشد، هرچند هنوز ظرفیتهای تبلیغی تلویزیون برای این خط فعال نیست.
در مجموع اتمسفر بازار سینما در سال آتی را باید بر گسترش و توسعه سینمای آنلاین و رقابتی کردن این فضا، پایین آوردن مدت اکرانها در سالنهای سینما و شکلدهی ساختار لاینی ژانری برای وجود تنوع روی پرده در هر بازه زمانی اکران دید. شاید این مسیر بتواند هم به چرخیدن چرخ سینما کمک کند و هم از حجم انباشتشده فیلمهای پشت خط بکاهد.