بر اساس آمار وزارت راهوشهرسازی، 200 هزار درخواست تسهیلات ساخت مسکن در بخش خودمالکی که به نظام بانکی معرفی شده، پشت درهای بسته بانکها بلاتکلیف مانده‌اند. ساخت یک میلیون واحد مسکونی در هر سال مهم‌ترین وعده رئیس‌جمهور در انتخابات ریاست‌جمهوری بود که پس از آن نیز چند بار مورد تاکید وی قرار گرفت. این نیاز اساسی پس از آن مطرح شد که طی 8 سال گذشته شاهد رکود سنگین در ساخت و ساز بودیم و این مساله آسیب زیادی به مردم از ناحیه مسکن وارد کرد. نیاز به ساخت سالانه حداقل یک میلیون واحد مسکونی، بر اساس تعداد ازدواج‌های سالانه، بازسازی و بهسازی بافت فرسوده شهری و روستایی، جبران عقب‌افتادگی‌های گذشته و در نظر گرفتن ذخیره بازار، مورد قبول اغلب کارشناسان این حوزه است. با این حال برخلاف انتظار در یک سال گذشته، ساخت این تعداد واحد از سرعت خوبی برخوردار نبوده و تحقق وعده رئیس‌جمهور با اما و اگر همراه شده‌است. نکته مهم اینکه اخیرا این موضوع مورد اشاره رهبر معظم انقلاب در دیدار هیات دولت هم قرار گرفت که فرمودند: «ما در قضیه مسکن خیلی عقبیم. نتایجش را هم دارید می‌بینید. قیمت خانه، اجاره‌خانه سرسام‌آور است. خب! مردم واقعا در زحمت هستند. یکی از اولویت‌های قطعی در مسائل اقتصادی، بخش مسکن است».
* بانکها پای کار ساخت مسکن نیستند
یکی از مهم‌ترین اقداماتی که برای تحقق این وعده باید انجام می‌شد، تسهیل حضور خودمالکان برای ساخت و عرضه بخشی از نیاز مسکن بود. در حال حاضر اراضی بسیار زیادی در سطح شهرها وجود دارد که مالکان آن می‌توانند با دریافت تسهیلات ۲۰ ساله طرح نهضت ملی مسکن، واحدهای مسکونی خود را تکمیل کنند و به متقاضیان نهضت ملی مسکن بفروشند. بر این مبنا پرداخت تسهیلات ساخت، باعث رونق ساخت‌وساز توسط این افراد می‌شود و هدف دولت بدون مداخله مستقیم و تنها از مسیر تسهیل‌گری محقق می‌شود. از طرفی بخشی از متقاضیان نهضت ملی مسکن هم از این مسیر صاحب خانه می‌شوند. با توجه به شرایط ذکر شده، براساس اطلاعات رسیده از سامانه TEM وزارت راهوشهرسازی، حدود ۲۰۰ هزار درخواست ساخت واحد خودمالکی همچنان بلاتکلیف است و بانکها برای پرداخت تسهیلات همکاری نمی‌کنند. این مساله در شرایطی رخ می‌دهد که بر اساس ماده ۴ قانون جهش تولید مسکن، «بانکها و موسسات مالی غیربانکی مکلفند حداقل ۲۰ درصد از تسهیلات پرداختی نظام بانکی در هر سال را با نرخ مصوب شورای پول و اعتبار به بخش مسکن اختصاص دهند به صورتی که در سال اول اجرای قانون از 3 میلیون و 600 هزار میلیارد ریال تسهیلات برای واحدهای این قانون کمتر نباشد و برای سال‌های آینده نیز حداقل منابع تسهیلاتی مذکور با افزایش درصد صدرالذکر مطابق با نرخ تورم سالانه افزایش یابد».
* عملکرد بانکها در پرداخت تسهیلات ساخت مسکن؛ تقریباً هیچ
با توجه به وجود قانون مشخص مجلس شورای اسلامی، بررسی‌های میدانی خبرنگار فارس نشان می‌دهد که بانکها از پرداخت تسهیلات خودمالکی استنکاف می‌کنند و خودمالکان زیادی به در بسته بانکها برخورده‌اند. جز بانک مسکن که به دلیل پر شدن ظرفیت اعلامی توسط بانک مرکزی امکان پرداخت تسهیلات جدید به این طرح را ندارد، مشارکت سایر بانکها نزدیک به صفر بوده است. بر این اساس از حدود ۳۰ هزار واحد خودمالکی که در طرح نهضت ملی مسکن موفق به اخذ تسهیلات شده‌اند تنها ۵۰۰ واحد آن توسط بانک‌های دیگر جز بانک مسکن پرداخت شده است. به نظر می‌رسد تحقق وعده رئیس‌جمهور و حل مساله مسکن در حال حاضر در گرو همکاری نظام بانکی است و در صورتی که بانکها و حامیان‌شان به این رویه ادامه دهند، پیچیدگی ساخت مسکن افزایش خواهد یافت.
* 90 هزار واحد به مرحله نازک‌کاری رسید
بر اساس آخرین آمار وزارت راهوشهرسازی از وضعیت اجرای طرح نهضت ملی مسکن، از مجموع واحدهای در حال ساخت، 818 هزار و 980 واحد دارای پروانه ساختمانی، 480 هزار و 138 واحد دارای فونداسیون، 352 هزار و 771 دارای اسکلت و سقف و 90 هزار و 454 واحد در مرحله نازک‌کاری هستند. با بررسی آمار و ارقام ذکر شده، اگر چه بیش از یک میلیون و 600 هزار واحد زمین برای طرح نهضت ملی مسکن تامین شده است اما اکثر این واحدها در مراحل ابتدایی ساخت قرار دارند. در واقع با گذشت بیش از یک سال از آغاز به کار دولت سیزدهم و وعده ساخت 4 میلیون مسکن اما به نظر می‌رسد تنها حدود 90 هزار واحد در مراحل پایانی ساخت به سر می‌برد و آنچه در واقعیت رخ داده است با هدف ساخت یک میلیون مسکن در هر سال فاصله دارد. البته به نظر می‌رسد روند اختصاص زمین از شتاب خوبی برخوردار است و در صورت تداوم همین روند می‌توان به اهداف مدنظر دست یافت. از طرف دیگر در صورتی که روند ساخت حدود یک میلیون و 100 هزار واحدی که فرآیند ساخت‌شان آغاز شده است، با شتاب مناسبی دنبال شود و واحدهای جدیدی نیز در ماه‌های آینده به جمع واحدهای در حال ساخت اضافه شود، می‌توان امید داشت دولت سیزدهم تا پایان کار خود تا حدودی به اهداف ذکر شده دست یابد.