گروه فرهنگ و هنر: یکی از مهم‌ترین و موثرترین ابزارها در شناخت و تبیین جنایات گروهک منافقین تولیدات در قالب آثار فرهنگی و هنری است؛ ابزاری که طی 4 دهه گذشته آنچنان که باید و شاید مورد استفاده قرار نگرفت اما در این بین حوزه نشر و کتاب از وضعیت قابل قبول‌تری به نسبت سایر حوزه‌ها چون سینما، تئاتر و تجسمی برخوردار است. در حوزه سینما با اغماض می‌توان 15 فیلم با موضوع منافقین پیدا کرد و این عدد در حالی است که از ابتدای انقلاب تا سال گذشته حدود 7 هزار فیلم روی پرده بوده است و این یعنی کمتر از یک درصد تولیدات سینمایی را شامل می‌شود. از طرف دیگر در حوزه تئاتر وضعیت بغرنج‌تر است و تنها اقدام صورت گرفته است برپایی جشنواره‌ای با نام مرصاد است که اساسا چندان خروجی خاصی نداشته اما در حوزه کتاب نه تنها در زمینه چاپ وضعیت بهتری حکمفرما است بلکه در حوزه مخاطبان و خوانندگان نیز وضعیت مناسب است. رسیدن به چاپ چهارم در کمتر از یک سال برای کتاب «من اعتراف می‌کنم» به قلم محمد رحمانی از این جمله است؛ کتابی که با موضوع گروهک منافقین و مشخصا وحید افراخته به عنوان یکی از اعضای ارشد مرکزیت این گروهک تروریست با استقبال مخاطبان و خوانندگان مواجه شده و بسیاری از کارشناسان و سیاستمداران درباره آن نظرهای مثبت و خوبی ارائه کردند. به همین مناسبت و در آستانه چاپ پنجم کتاب با محمد رحمانی، نویسنده و کارشناس فرهنگی پیرامون نگارش این کتاب به گفت‌وگو نشستیم.
* لطفا پیرامون علت و دلایل نگارش «من اعتراف می‌کنم» توضیح بفرمایید و اینکه چه شد به سمت سوژه‌ای مانند سازمان مجاهدین و مشخصا وحید افراخته رفتید؟
یکی از شخصیت‌های کلیدی سازمان مجاهدین خلق پیش از پیروزی انقلاب وحید افراخته بود که غیرممکن بود در خاطرات مبارزان آن ایام نامی از وی قید نشده باشد، با این وجود اطلاعات درباره وی بسیار ناقص بود و تنها یک خائن به سازمان و مبارزه از وی ترسیم شده بود که در همراهی با تقی شهرام جزء مرکزیتی بود که سازمان را به سمت تغییر ایدئولوژی برده و مجید شریف‌واقفی را که دوست و همسنگرش بود به قتل رسانده بود، پس این اهمیت موتور محرک فعالیت پژوهشی من برای شناخت دقیق‌تر افراخته شد.
حقیقتا من برای نگارش کتاب وسواس زیادی به خرج دادم و کوشش کردم در پرونده و نام وحید افراخته متوقف نشوم و زندگی و زمانه او را نیز درست تبیین کنم؛ اینکه چرا یک فرد از خانواده‌ای غیرمذهبی، به‌شدت مذهبی شده و عضو انجمن حجتیه و بعد انجمن اسلامی می‌شود و به عنوان یک نخبه دانشگاه صنعتی آریامهر جذب سازمان می‌شود، چرا و چگونه مارکسیست می‌شود، اقدام عملیاتی‌اش را چگونه تفسیر و توجیه می‌کرده و چه دوستانی داشته، آیا عاشق شده است و چرا در نهایت اینگونه می‌برد. همه این سوالات کتابی بالغ بر هزار صفحه را پدید آورده است.
* استقبال از کتاب در مدتی که وارد بازار نشر شده است بسیار زیاد بود و در مدت کوتاهی به چاپ چهارم رسید. بفرمایید چرا مردم از این کتاب با موضوع خاص و ویژه‌اش استقبال کردند؟
حقیقت امر شاید این استقبال بی‌نظیر برای خود من هم قابل پیش‌بینی نبود، چرا که کتابی هزارصفحه‌ای در موضوع اختصاصی ذیل یک موضوع خاص شاید مخاطب عمومی را سر هیجان نیاورد، اگر چه من در این کتاب تمام اصطلاحات را برای افراد گویا کردم و کوشش کردم سطوح مختلف مخاطب را در نظر بگیرم اما پیش‌بینی این استقبال بویژه با عنایت به ضعف جدی پخش و توزیع کتاب یک پدیده بود.
حقیقت امر بیش از ۹۰ درصد پخش کتاب برعهده خودم و در فضای مجازی انجام شد. ابتدا بسیاری از همکاران و نویسندگان روشی را که خود نویسنده به فروش کتابش اقدام می‌کند پس می‌زدند و از من انتقاد می‌کردند اما من برای نگارش این کتاب بهترین سال‌های عمرم را صرف کرده بودم و نمی‌توانستم بی‌تفاوت باشم. جالب است که بعد از موفقیت در توزیع به این روش همان منتقدان به تحسین و تشویق پرداختند.
بماند که تا به امروز از مجموع این 4 نوبت تیراژ حتی 5 نسخه هم فروش سازمانی کتاب نداشته است و تمام نسخه‌ها را افراد حقیقی با سلایق مختلف خریداری کرده‌اند اما شاید مهم‌تر از استقبال کتاب، بازخوردهای بی‌نظیری بود که دریافت کردم. کتاب به علت روان بودن و اتفاقات چریکی عاشقانه و فراز و فرودهایش مانند یک رمان توانست به دل مخاطب بنشیند که البته این امر به سندیت و پژوهشی بودن کار ضربه‌ای وارد نکرده است. کتاب کوشش کرده تا راوی منصفی باشد و از همین رو تمام جریانات جویای تاریخ به آن اقبال نشان دادند.
* «من اعتراف می‌کنم» در هزار صفحه و 5 فصل نگارش شده است به نظر شما حجم کتاب در شرایط فعلی که اساسا بسیاری از مردم میل کمتری به مطالعه دارند، ریسک نبود؟
کاملا ریسک بود و هنوز هم عده‌ای که کتاب را مطالعه نکرده‌اند می‌گویند چرا آنقدر مطول است؟! اولا این اسناد تا به حال منتشر نشده بود و دسترسی هم به آنها نبوده، در ثانی انگیزه اصلی نگارش کتاب، خوب و متقن بودن است نه کتاب بازارپسند، ثالثا مشخص نیست فرد دیگری مجددا بتواند یا بخواهد سراغ افراخته برود، پس باید همه‌جانبه‌نگر یک بار برای همیشه این پرونده را می‌گشودیم. اما مخاطب اثبات کرد که اگر شاهد کتاب خوبی باشد رفتارش از فرمول خاص تبعیت نمی‌کند و با وجود گران بودن نسبی و قطور بودن کتاب خود مُبلغ کتاب هم می‌شود.
* شخص وحید افراخته با توجه به معدود مجموعه‌های نمایشی و سینمایی که درباره یا پیرامون سازمان مجاهدین تولید شده به نظرم دارای بار دراماتیک زیادی باشد، نظر شما فارغ از شخصیت نویسنده به عنوان کارشناس هنری درباره این شخصیت چیست و آیا می توان این کتاب را به عنوان منبع و مرجعی پیرامون تولیدات هنری استفاده کرد؟
سیانور، شاخص‌ترین اثر سینمایی و نمایشی است که سال ۱۳۹۵ به کارگردانی بهروز شعیبی اکران شد. در این فیلم با افراخته مواجه هستیم که با اندک شکنجه‌ای می‌برد و همه چیز را اعتراف می‌کند، البته این روایت کلیشه‌ای از افراخته، روایت غالب بوده است اما روایت دقیق و صحیحی نبوده است، چراکه ما با یک جانی بریده مواجه نیستیم، مثلا عشق عمیق افراخته به یک زن بسیار مذهبی که سال‌ها از او بزرگ تر بوده اساسا دیده نشده است، عشقی که حتی در زندان نیز با نامه‌های دوسویه استمرار می‌یابد؛ زنی شناخته‌شده از خانواده محترم که اگر به شما بگویم چه کسی بوده است شاید دچار شوک شوید!
* وضعیت فعلی تولیدات و روشنگری‌ها در حوزه‌هایی چون تئاتر و سینما با موضوع و محتوای سازمان مجاهدین آیا راضی‌کننده است و پیشنهاد شما در تقویت این فضا چیست؟
متاسفانه در اکثر آثار نمایشی با این موضوع، تاریخ تنها بستر قصه‌گویی را پدید می‌آورد و اصل درام به عهده تخلیات فیلمنامه‌نویس گذاشته می‌شود، البته از یک کار داستانی توقع مستند و وفاداری نعل به نعل به حقایق تاریخی را ندارم اما باید در نظر گرفت که بسیاری از عوام و متاسفانه گاهی برخی نخبگان سایر حوزه‌ها سواد تاریخی‌شان را از همین آثار پرمخاطب اخذ می‌کنند که این امر منجر به یک تحریف تاریخی می‌شود. در سینمای ایران پیش‌تولید بویژه تحقیق جایگاه چندانی ندارد اگرنه بسیاری از وقایع تاریخی بستر قصه‌گویی در ژانرهای مختلف را دارند، از جمله همین کتاب وحید افراخته که اتفاقا مخاطب‌های فراوانی از بدنه هنرمندان کشور یافت.