فاطمه خانی‌پور*: در روزگاری به سر می‌بریم که گرفتار فضای بشدت پرسرعت و عصر اطلاعات و ارتباطات هستیم. جامعه اطلاعاتی همان چیزی است که عمق زندگی و ارتباطات را کم و طول و عرض آن را بشدت فزاینده کرده است. اطلاعات هر روزه افزون و افزون‌تر و معنای آن کم و کمتر شده است. در عصر پست مدرنیسم چنان دچار کلاف سردرگم شده‌ایم که معانی نشانه‌ها و اهمیت معانی آنها از بین رفته است. از این جهت که همه چیز متنوع، رنگارنگ، متغیر، پرشتاب و متناقض است، آنچنان که قدرت‌شان در معنا بخشیدن به زندگی، محرز نمی‌شود. در این جامعه است که روابط خانوادگی گذشته هم مانند دیگر معانی پراحساس گذشته، تعریف شده و جایگاه خود را از دست داده است. انسان عصر جامعه اطلاعاتی و جامعه شبکه‌ای به صورت بارزی حجم بالایی از استرس و خشم را بر خود تحمیل کرده است. انسانی که اولویت‌های مهم زندگی‌اش بی‌آنکه نقشی در آن داشته باشد جابه‌جا شده است. درگیر کار، حرفه، جایگاه شغلی و اجتماعی‌اش می‌شود و خانواده و مسائل خانوادگی را به فراموشی می‌سپارد. لذت بردن از زندگی را فراموش می‌کند. اهدافش در جهت نیل به آرامش و سکون در زندگی بی‌مفهوم می‌شود. خود را در ذیل مجموعه بزرگ توسعه دنیای نوینی می‌بیند که هرچقدر کار می‌کند، به آرامش دست نمی‌یابد.
با این معنا و مفهوم وقتی به تماشای فیلم «آغوش باز» می‌نشینیم، می‌بینیم تمام این مصادیق، معنا می‌یابد.
خواننده‌ای که حجم بالای کار و استرس ناشی از آن را تجربه می‌کند، در حالی که افرادی سودجو و منفعت‌طلب، عنان کارهایش را در دست دارند؛ دقیقا مطابق بر تعریف جامعه اطلاعاتی، منافع جای روابط انسانی را می‌گیرد و بر تصمیمات تاثیر می‌گذارد.
هنرمندی که به جای توجه به خانواده، زن و فرزند، مدام در تلاش برای تحقق اهداف شغلی است، آنچنان که حتی از مشغولیت‌های هنری و فعالیت‌های روزمره همسرش هم اطلاعی ندارد و با تماس‌های تلفنی همسرش کلافه و عصبی می‌شود.
در همین اثنا زندگی پدرش به تصویر درمی‌آید که احتمالا همین مسیر را در زندگی شغلی و خانوادگی‌اش رفته و در حال حاضر پشیمان است. پدر، پزشکی است که تمام وقت و عمر خود را به کار اختصاص داده و اکنون که همسرش آلزایمر گرفته و گذشته و اطرافیان را فراموش کرده است، در صدد جبران برآمده و تمام تلاش خود را برای لذت بردن از زندگی در کنار همسرش می‌کند. مانند دونده‌ای که در دقایق پایانی مسابقه متوجه می‌شود راه را اشتباه رفته است و تلاش می‌کند جبران مافات کند. دقایق و لحظات و روزهای پایانی زندگی‌اش را می‌خواهد در کنار خانواده بگذراند و به عمق روابط خانوادگی برسد. سکانس‌هایی که پدربزرگ خانواده در تعامل محبت‌آمیز و التفات به همسر، نوه‌ها و پسرش است، بسیار پرمهر به تصویر درآمده است. آنجا که لباس رسمی می‌پوشد تا در یک کنفرانس مجازی شرکت کند، همان نقطه‌ای است که انسان عصر مدرن می‌تواند نقطه تعادلی برای کار و خانواده‌اش، تعریف کند؛ هم کار و حرفه را دارد و هم هوای خانواده را. آنچنان که از نام فیلم هم برمی‌آید، این اثر کاملا هم‌جهت با مسائل خانوادگی و روحی و احساسی است. تصور نهایی از یک جامعه اطلاعاتی و پست مدرنیته، شاید با کمترین محاسبه بسادگی در زندگی ما خودش را نشان دهد. هر یک از ما با توجه به زندگی روزمره خود، متوجه شده‌ایم حجم بالای فشار کاری و اطلاعات در گردش در جامعه چه به روزمان آورده است. رد شدن از ارزش‌ها و ندیده گرفتن آنها، امتناع از دیدن حقیقت و اصالت هر چیز و دلخوش بودن به مصنوعات و ظواهر و سبک زندگی تقلیدی غربی همان چیزهایی است که جامعه ما را دگرگون کرده است. از همه تاسف‌برانگیزتر آنکه این مسائل را به صورت جبرگرایانه دانسته و پذیرفته‌ایم.
اما در این بین اگر فقط یک نفر ارزش روابط انسانی و احساسی را بفهمد و جلوی این همه سرعت و تغییر و تنش بایستد، می‌تواند نجات‌بخش یک زندگی باشد. در این فیلم هم قهرمان اصلی همانی بود که اصلا چهره‌اش هم مشخص نشد و آن همسر خواننده و عروس خانواده بود. او به سهم خود جنگید و تلاش کرد روابط انسانی فراموش نشود. به همه فکر می‌کرد، به مادر همسرش رسیدگی و محبت داشت، به دختر نابینایی که شاید از طرف بقیه دیده نمی‌شد؛ به بلیت کنسرت برای پدر و مادر همسرش به عنوان آخرین تلاش برای رفع فراموشی مادر و...
همه چیز او بجا بود و بهنگام آمد تا همه چیز سر و سامان بگیرد. شاید مخاطب عجول در اوایل فیلم این احساس را می‌کرد که چه مادر خودخواهی که در این شرایط گذاشته و رفته است اما در پایان مشخص می‌شود نبودن او بسیار بهنگام و در اعتراض به شرایط موجود بوده و در نهایت به تنهایی توانست همه چیز را در جای خود قرار دهد، آن هم با نبودن! به جای آن همه دوندگی و بودنی که بقیه داشتند. با توجه به اینکه نخستین شرط شهر اطلاعاتی و پست‌مدرنیته درهم شکستن رفتارهای سنتی است، لذا باید این امر مهم در نظر گرفته شود که هیچگاه زندگی شخصی و خانوادگی‌مان را قربانی این شهر پر از حادثه نکنیم و روابط انسانی را به فراموشی نسپاریم؛ خواه با بودن در جای درست، خواه با نبودن در جای غلط.
دانشجوی دکترای ارتباطات *