رضا عمویی: به نظر میرسد رئیسجمهور آمریکا تقریباً هیچ فکر و برنامهای درباره چگونگی مدیریت موضوع ونزوئلا ندارد و کاخ سفید در برابر ونزوئلا با یک آشفتگی پیشبینینشده روبهرو شده است. بسیاری نیز رویارویی دونالد ترامپ با ونزوئلا را با حمله دولت جورج دبلیو بوش به عراق در سال ۲۰۰۳ مقایسه میکنند و از هماکنون پیشبینی کردهاند ونزوئلا برای آمریکا به «عراق دوم» تبدیل خواهد شد.
دولت ترامپ در ابتدای اعزام ناوهای نظامی به کارائیب در مجاورت سواحل ونزوئلا هدف خود را مبارزه با قاچاق مواد مخدر اعلام کرده بود اما از همان ابتدا مشخص بود مواد مخدر برای ترامپ یک بهانه برای سرنگونی نیکلاس مادورو است و در نهایت نیز نظامیگری ترامپ در آمریکای لاتین به ربایش رئیسجمهور قانونی ونزوئلا و اسارت مادورو در نیویورک منجر شد اما آیا واقعا ترامپ با ربایش رئیسجمهور ونزوئلا به اهداف خود برای براندازی دولت ونزوئلا رسیده است؟ آیا کابینه و ساختار وزارتی دولت مادورو سرنگون شد؟
شرایط فعلی پس از ربایش مادورو حاکی از آن است با وجود ربایش رئیسجمهور ونزوئلا اما اعضای دولت او همچنان به کار خود مشغولند و معاون مادورو، یعنی دِلسی رودریگِز اکنون به عنوان رئیسجمهور موقت ونزوئلا در حال پیشبرد امور است. مردم ونزوئلا با خانم رودریگز ۵۶ ساله بیگانه نیستند. او یک سوسیالیست سرسخت است که مادورو او را «ببر ماده» نامیده بود. رودریگز یک سیاستمدار ماهر شناخته میشود که به خاطر عملگرایی و وفاداریاش شهرت دارد و تا 5 روز پس از ربایش مادورو هیچ نشانی از تغییر ترکیب دولت مادورو یا تغییرات زیربنایی در دولت ونزوئلا دیده نمیشود. در واقع تاکنون دِلسی رودریگِز نشان داده با همان ترکیب دولت مادورو قرار است ونزوئلا را اداره کند.
* ادامه کار اعضای دولت مادورو
مجله آمریکایی «فارن پالیسی» در گزارشی به قلم «کریستینا لو» کارشناس آمریکای لاتین نوشت: دولت فعلی کاراکاس همان دولت مادورو است؛ فقط این بار دیگر نیکولاس مادورو در رأس آن قرار ندارد و معاونش در حال اداره کشور است، چون همان افرادی که ارتش را رهبری میکنند، پیشتر هم از مادورو حمایت کرده بودند.
خانواده رودریگز نیز یک خانواده سیاسی با پیشینه ضدآمریکایی است. رودریگز علاوه بر اسپانیایی به زبانهای انگلیسی و فرانسه نیز تسلط کامل دارد و پدرش، خورخه آنتونیو رودریگز، یک رهبر سوسیالیست، چریک چپگرا و از بنیانگذاران یک حزب مارکسیستی بود. پدر رودریگز در نهایت به دلیل ارتباطش با ماجرای «ربایش ویلیام نیهوس» یک تاجر آمریکایی در سال ۱۹۷۶ دستگیر شد و در بازداشت پلیس زیر شکنجه جان باخت. همچنین یکی از نزدیکترین متحدان سیاسی رودریگز، برادرش «خورخه رودریگز» است که مشاور ارشد مادورو و رئیس مجلس ملی ونزوئلاست. این خواهر و برادر از حامیان اصلی حکومت مادورو هستند و در موضعگیریهای خود خواستار آزادی وی شدهاند، پس آیا ترامپ در هدف خود برای براندازی دولت مادورو به نتیجه رسیده است؟ ترکیب فعلی دولت ونزوئلا چنین چیزی را نشان نمیدهد!
وقتی تجاوز نظامی آمریکا علیه ونزوئلا نیز انجام شد، رودریگز با جسارت خواستار آزادی مادورو شد و از ترامپ خواست مدرکی از زنده بودن او ارائه کند. او تأکید کرد مادورو «تنها رئیسجمهور ونزوئلا» است.
حتی به رغم آنکه ترامپ روز شنبه ادعا کرده بود رودریگز «آماده است کاری را که ما فکر میکنیم برای بزرگ کردن دوباره ونزوئلا لازم است انجام دهد»، رودریگز در یک سخنرانی تلویزیونی در همان روز، لحن کاملاً متفاوتی اتخاذ کرد و اقدام ایالات متحده را به عنوان «جنایتی که حقوق بینالملل را نقض میکند» محکوم کرد. او اظهار کرد: «هرگز دوباره برده نخواهیم شد، هرگز دوباره مستعمره هیچ امپراتوریای نخواهیم شد. ما آماده دفاع از ونزوئلا هستیم».
این موضعگیریها از سوی جانشین موقت مادورو نشاندهنده آن است که ربایش مادورو در ونزوئلا حداقل تاکنون نتوانسته به تغییر رژیم در این کشور و حتی تغییر سیاستهای ونزوئلا منجر شود! همزمان گزارشها حاکی از آن است ارتش ونزوئلا پس از ربایش مادورو هم کماکان به او وفادار است.
* بازگشت آمریکا به سنت انتصاب دستنشاندگان
با دستگیری و اسارت «نیکولاس مادورو» توسط دولت آمریکا، حالا دونالد ترامپ در برابر جانشین مادورو شمشیر را از رو بسته و در همان ابتدای کار در حال ارسال پیامهای هشدار به رئیسجمهور موقت ونزوئلاست. در همین ارتباط، رسانه آمریکایی «پلیتیکو» به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد دولت ترامپ از رئیسجمهور موقت ونزوئلا خواسته چند اقدام باب میل واشنگتن انجام دهد؛ اقداماتی که سلف او (مادورو) از انجامشان خودداری کرده بود و اگر میخواهد از سرنوشتی مشابه بگریزد، لازم است رودریگز اقدامات مدنظر ترامپ را انجام دهد.
به گفته یک مقام آمریکایی آگاه از این موضوع و فرد مطلع از بحثهای داخلی دولت - که خواست نامش فاش نشود - مقامات ایالات متحده به خانم دلسی رودریگز گفتهاند انتظار دارند او دستکم ۳ اقدام انجام دهد:
- مقابله با جریانهای قاچاق مواد مخدر
- اخراج نیروهای ایرانی، کوبایی و دیگر نیروهای کشورها یا شبکههایی که برای واشنگتن خصم تلقی میشوند.
- توقف فروش نفت به دشمنان آمریکا
پیشتر در روز یکشنبه نیز ترامپ در هواپیمای ایر فورس وان، ونزوئلا را به حمله نظامی مجدد تهدید کرده و گفته بود: اگر ونزوئلاییها بدرفتاری کنند، ما حمله دوم را انجام خواهیم داد. یک مقام ارشد آمریکایی هم گفته است تمرکز فعلی کاخ سفید بر این است که «اطمینان حاصل شود ونزوئلا در مسیر منافع ایالات متحده باثبات باقی بماند».
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا هم پیشتر در گفتوگو با شبکه ایبیسی به پیام آمریکا به کاراکاس اشاره کرده و گفته بود ایالات متحده «شرایطی را تعیین خواهد کرد تا دیگر در نیمکره ما ونزوئلایی وجود نداشته باشد که چهارراه بسیاری از دشمنان ما در سراسر جهان - از جمله ایران و حزبالله - باشد.
مواضع و دستورات علنی ترامپ و دیگر مقامات آمریکایی به دولت ونزوئلا نشاندهنده آن است که آمریکا استقلال ونزوئلا را هدف گرفته و شاید قرار نیست بعد از این ونزوئلا بدون اجازه واشنگتن حتی آب بخورد! این رویکرد یادآور سیاستهای امپریالیستی و استعماری ۲ قرن گذشته است و اکنون دولت ترامپ سال ۲۰۲۶ را با شکل جدیدی از همان امپریالیسم آمریکایی آغاز کرده است.
* نفت ونزوئلا؛ رؤیای بیسرانجام ترامپ
ترامپ به صورت علنی خواستار حضور شرکتهای نفتی آمریکایی و دسترسی به منابع عظیم نفت ونزوئلا شده اما کارشناسان انرژی به سیانان گفتهاند بعید است شرکتهای نفتی به دلایل مختلف وارد ونزوئلا شوند: وضعیت میدانی همچنان نامشخص است، صنعت نفت ونزوئلا در وضعیت نابسامانی قرار دارد و سابقه توقیف داراییهای نفتی در ونزوئلا هم وجود دارد.
یک مدیر نفتی در آمریکا به سیانان گفت: «اشتیاق برای ورود به ونزوئلا در حال حاضر بسیار کم است، چون مشخص نیست دولت آنجا چگونه خواهد بود». این در حالی است که «تیلور راجرز» سخنگوی کاخ سفید ادعا کرده «تمام شرکتهای نفتی آمریکا آماده و مایل به سرمایهگذاریهای بزرگ در ونزوئلا هستند».
۲ منبع آگاه هم به سیانان گفتند با وجود ادعاهای مقامات ترامپ برای بازگشت شرکتهای نفتی آمریکایی به ونزوئلا اما شرکتهای انرژی تمایلی به سرمایهگذاری مجدد در آنجا ندارند. یک کارشناس نفت هم به سیانان گفت: «اینکه ذخایر نفتی - حتی بزرگترین ذخایر جهان - در ونزوئلا وجود دارد، به این معنا نیست که در آنجا لزوما تولید به صرفه خواهد بود، بهرهبرداری از منابع نفت مانند روشن کردن اتومبیل نیست».
بر اساس آمار اندیشکده نروژی ریستاد، ونزوئلا برای بازگشت به روزهای اوج تولید ۳ میلیون بشکه نفت در روز که مربوط به اواخر دهه ۱۹۹۰ است، به رقم خیرهکننده ۱۸۳ میلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز دارد اما این رقم به آسانی قابل جذب نیست.
از سوی دیگر، نفت خام هماکنون ارزان است. قیمت نفت سال گذشته 20 درصد کاهش یافت و به بدترین میزان از سال 2020 رسید. نفت ارزان شاید برای مصرفکنندگان عالی باشد اما مدیران عامل شرکتهای نفتی و سهامداران آنها تمایلی به قمار روی پروژههای پرخطر بویژه در جایی مانند ونزوئلا با آینده نامعلوم ندارند. بنابراین برخلاف رویاپردازی ترامپ برای بازگشت شرکتهای نفتی آمریکا به ونزوئلا اما سرمایهگذاری در نفت ونزوئلا برای شرکتهای آمریکایی کار آسانی نخواهد بود. این در حالی است که ونزوئلا ۳۰۳ میلیارد بشکه ذخایر نفت دارد که ۲۰ درصد کل ذخایر نفت جهان است.
* خبری از انتخابات نیست!
دولت ترامپ حتی مخالف برگزاری انتخابات در ونزوئلا است. در همین ارتباط، در مصاحبه با انبیسینیوز گفت: ابتدا باید ونزوئلا را اصلاح کنیم، فعلا نمیتوان انتخابات برگزار کرد و این روند به زمان نیاز دارد. رئیسجمهور آمریکا افزود انتظار ندارد در ونزوئلا انتخابات جدیدی طی یک ماه آینده برگزار شود.
از سوی دیگر، خبرگزاری «رویترز» با استناد به منابع آگاه خود گزارش داد سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) طی یک ارزیابی محرمانه به این جمعبندی رسیده که وفاداران به «نیکلاس مادورو» رئیسجمهور ونزوئلا، مناسبترین گزینه برای حکمرانی در این کشور هستند. به گفته منابع رویترز، رئیسجمهور آمریکا در جریان این گزارش قرار گرفته و این گزارش با گروه کوچکی از اعضای ارشد تیم امنیت ملی او به اشتراک گذاشته شده است. این منابع همچنین گفتند این ارزیابی یکی از دلایلی بود که ترامپ تصمیم گرفت از دلسی رودریگز به جای ماریا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا حمایت کند. مجموعه این تحولات نشان میدهد با وجود دستگیری مادورو اما دولت او همچنان بر ونزوئلا حاکم است و ترامپ نیز فعلا ناگزیر به مذاکره با این دولت است؛ مذاکرهای که میتواند هیچ دستاوردی برای ترامپ نداشته باشد.
* ادامه خشم جهانی از تجاوز آمریکا
با گذشت ۴ روز از تجاوز نظامی آمریکا به ونزوئلا، خشم جهانی علیه این اقدام واشنگتن همچنان ادامه دارد، تا آنجا که جمعی از معترضان در شهر ریودوژانیرو برزیل در واکنش به اقدام آمریکا در ربودن نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، مقابل کنسولگری ایالات متحده تجمع کرده و پرچم آمریکا را به آتش کشیدند.
رسانه آمریکایی «ووکس» هم در تحلیلی تاکید کرد عملیات اخیر آمریکا در ونزوئلا نمونهای آشکار از سیاست خارجی تهاجمی و حتی امپریالیستی است، نه یک رویکرد محتاطانه. بر اساس این دیدگاه، عملیات علیه ونزوئلا نهتنها به هدفهای فوری سیاسی واشنگتن کمکی نکرد، بلکه نظم منطقهای و بینالمللی را نیز به خطر انداخت و احتمال مداخلات بزرگتر و پیچیدهتر را افزایش داد.
* آزادی بیان غربی
در غرب، انتقاد از تجاوز نظامی آمریکا علیه ونزوئلا به شدت کنترل میشود، تا آنجا که «اُوِن جونز» روزنامهنگار و نویسنده انگلیسی گزارشی اختصاصی درباره ممنوعیت ابلاغی مدیران شبکه بیبیسی به خبرنگاران درباره ربودن رئیسجمهور ونزوئلا منتشر کرد و طبق این گزارش، بیبیسی روزنامهنگاران خود را از به کار بردن واژه «ربودهشده» برای توصیف وضعیت نیکلاس مادورو منع کرد. در ابلاغیه مدیران بیبیسی، دستور داده شده خبرنگاران این شبکه از عبارت «دستگیرشده» درباره مادورو استفاده کنند.
در آمریکا نیز یک دختر معترض، حین انجام مصاحبه زنده تلویزیونی در حالی که از تجاوز نظامی ترامپ به ونزوئلا انتقاد میکرد، توسط پلیسهای حاضر در محل راهپیمایی دستگیر شد!