به گزارش وطن امروز؛ در پی تحولات سیاسی ماههای اخیر در سوریه و تغییر قدرت پس از سقوط دولت بشار اسد، اکنون نشانههای روشنی از تلاش آمریکا و عربستان برای تثبیت جای پای خود در بخش انرژی این کشور دیده میشود؛ بخشی که همواره یکی از اصلیترین منابع درآمد و اهرمهای راهبردی دمشق به شمار میرفت.
خبرگزاری رویترز به نقل از دو منبع آگاه گزارش داده است که دو شرکت سعودی و سه شرکت مستقر در آمریکا در حال برنامهریزی برای تشکیل یک ائتلاف مشترک بهمنظور اکتشاف و تولید نفت و گاز در شمال شرق سوریه هستند؛ منطقهای که بخش عمده میادین مهم انرژی این کشور را در خود جای داده است.
بر اساس این گزارش، شرکتهای آمریکایی «بیکر هیوز»، «هانت انرژی» و «آرجنت الانجی» قصد دارند با همکاری دو شرکت سعودی «اکوا پاور» و «طاقة» پروژهای مشترک را کلید بزنند که شامل ۴ تا ۵ سایت اکتشافی در شمال شرق سوریه خواهد بود.
این توافق در حالی مطرح میشود که پس از سقوط نظام بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ و همچنین تصمیم آمریکا در دسامبر ۲۰۲۵ برای لغو بخشی از تحریمهای گسترده اقتصادی علیه سوریه، زمینه برای ورود بازیگران خارجی به اقتصاد این کشور بیش از گذشته فراهم شده است.
به نظر میرسد کاهش فشارهای تحریمی، بیش از آنکه با هدف احیای مستقل اقتصاد سوریه صورت گرفته باشد، بستر را برای بازگشت شرکتهای غربی و متحدان منطقهای واشنگتن به منابع راهبردی این کشور مهیا کرده است.
زیرساختهای انرژی سوریه طی ۱۴ سال جنگ داخلی آسیبهای سنگینی دیده و نیازمند میلیاردها دلار سرمایهگذاری برای بازسازی است. دولت جدید سوریه نیز در تلاش است سرمایه خارجی جذب کند، اما ترکیب شرکتهای حاضر در این ائتلاف و تمرکز آنها بر میادین شمال شرق که از مهمترین منابع نفت و گاز کشور به شمار میروند این گمانه را تقویت کرده که مدیریت و بهرهبرداری از این منابع، بیش از آنکه در خدمت بازسازی فراگیر اقتصاد ملی باشد، در چارچوب منافع راهبردی آمریکا و شرکایش تعریف شده است.
«جاناتان باس» مدیرعامل شرکت آرجنت اعلام کرده است که طرفها احتمالا طی هفتههای آینده یک یادداشت تفاهم امضا خواهند کرد و این پروژه را همسو با «رویکردهای سیاسی جدید آمریکا و سوریه» دانسته است؛ عبارتی که از نگاه ناظران میتواند به معنای همگرایی ساختار انرژی سوریه با اولویتهای واشنگتن باشد.
وی همچنین از چشماندازی سخن گفته که هدف آن «انتقال کشور از مرحله فروپاشی به مرحله بازیابی» و یکپارچهسازی منابع انرژی زیر مدیریت دولت است؛ موضوعی که در عمل میتواند با نظارت و نفوذ فنی و مالی شرکتهای خارجی همراه باشد.
در همین حال، سخنگوی شرکت هانت انرژی از اظهار نظر درباره جزئیات خودداری کرده و دیگر شرکتها نیز به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخی ندادهاند؛ سکوتی که ابهامها درباره ابعاد دقیق این توافق را افزایش داده است.
این تحرکات همزمان با اجرای مفاد توافق میان دولت سوریه و نیروهای موسوم به «قسد» و تحویل میادین نفتی «رميلان» و «السویدیه» در استان حسکه به یک هیأت فنی و مهندسی وابسته به دولت صورت میگیرد.
پیشتر نیز سه شرکت آمریکایی در ماه ژوئیه گذشته تفاهمنامهای با دمشق برای تدوین یک طرح جامع در بخش انرژی امضا کرده بودند و در هفتههای اخیر جلساتی میان نمایندگان این شرکتها و شرکت نفت سوریه برای بررسی ابعاد فنی و حقوقی پروژههای پیشنهادی برگزار شده است.
در کنار این تحولات، عربستان سعودی نیز از سرمایهگذاریهای میلیارددلاری در بخشهای حملونقل، زیرساخت و ارتباطات سوریه خبر داده و همزمان شرکت آمریکایی «شورون» هفته گذشته یک توافق اولیه برای اکتشاف گاز در آبهای سرزمینی سوریه با مشارکت شرکت قطری «پاور اینترنشنال هولدینگ» امضا کرده است؛ روندی که از شکلگیری یک آرایش تازه منطقهای و فرامنطقهای پیرامون منابع انرژی سوریه حکایت دارد.
وزارت انرژی سوریه پیشتر اعلام کرده بود که تولید گاز طبیعی این کشور قرار است تا پایان سال ۲۰۲۶ از حدود ۷ میلیون متر مکعب در روز به ۱۵ میلیون متر مکعب افزایش یابد.
با این حال، کارشناسان معتقدند تحقق این اهداف در شرایطی که مدیریت پروژهها و تأمین مالی عمدتا در اختیار شرکتهای خارجی قرار گیرد، میتواند وابستگی بلندمدت اقتصاد سوریه به بازیگران بیرونی را تعمیق کند.
بخش نفت و گاز سوریه، در کنار کشاورزی، ستون فقرات اقتصاد این کشور محسوب میشد و شرکتهای بزرگی چون شل و توتال انرژی در آن فعال بودند، اما جنگ طولانیمدت موجب خروج اغلب این شرکتها و کاهش شدید ظرفیت تولید و پالایش شد.
اکنون با کاهش تحریمها و تعلیق اجرای قانون «سزار»، زمینه بازگشت شرکتهای غربی فراهم شده است؛ بازگشتی که به نظر میرسد بیش از هر چیز با هدف تضمین سهم و نفوذ آمریکا و متحدانش در منابع انرژی سوریهِ پس از اسد دنبال میشود، نه لزوماً شکلگیری یک اقتصاد مستقل و متکی به منافع ملی این کشور.