حسین کیامنش: روز گذشته، اخبار و گمانه‌زنی‌ها پیرامون تبادل پیام میان تهران و واشنگتن و تلاش کشورهای منطقه برای فراهم کردن زمینه از سرگیری گفت‌وگوها میان 2 طرف، بار دیگر به یکی از مهم‌ترین محورهای تحولات سیاسی - رسانه‌ای منطقه تبدیل شد.
یکی از مهم‌ترین محورهای اظهارات روز گذشته سخنگوی وزارت امور خارجه، تأکید صریح بر منتفی بودن انتقال مواد هسته‌ای غنی‌شده ایران به خارج از کشور بود. اسماعیل بقائی در گفت‌وگو با شبکه المیادین، با تشریح موضع جمهوری اسلامی درباره ذخایر اورانیوم غنی‌شده، تأکید کرد: انتقال این مواد به خارج از کشور به هیچ عنوان مطرح نیست و اساسا دلیلی برای چنین اقدامی وجود ندارد.
این موضع‌گیری در شرایطی است که طی روزهای گذشته، برخی گزارش‌ها و گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای درباره احتمال طرح موضوع انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران به کشور سوم در جریان مذاکرات غیرمستقیم منتشر شده بود. با این حال، سخنگوی دستگاه دیپلماسی با رد چنین احتمالی، بار دیگر نشان داد تهران حاضر نیست موضوع ذخایر هسته‌ای خود را به عنوان امتیازی در اختیار طرف آمریکایی قرار دهد.
وی همچنین در اظهارات خود در نشست خبری‌اش با خبرنگاران، موضع ایران درباره روند مذاکرات و طرح پیشنهادی تهران را به صورت مفصل تشریح کرد. سخنگوی وزارت امور خارجه با تأکید بر روشن و شفاف بودن موضع جمهوری اسلامی اظهار کرد: طرح ایران که به «طرح 2 روزه» موسوم شده، نشان‌دهنده اوج حسن نیت تهران است.
وی در توضیح منطق این طرح پرسید: آیا می‌توان منطقی‌تر از این پیشنهاد ارائه کرد که اگر آمریکا مطالبات ایران را اجرا کند، ظرف 2 روز منطقه شاهد اتفاقات مثبت خواهد بود و امنیت به تنگه هرمز بازخواهد گشت؟ بقایی همچنین تأکید کرد: آیا طرف دیگری می‌تواند طرحی منطقی‌تر از این ارائه یا پیشنهاد کند؟
سخنگوی وزارت امور خارجه با تأکید بر اینکه ایران تنها تعهدی را می‌پذیرد که تأمین‌کننده منافع و حقوق ملت ایران باشد، تصریح کرد: خواسته‌های تهران عجیب و غریب نیست. این خواسته‌ها مطالباتی است که اگر ایران از آنها صرف نظر کند، هم منافع ملی کشور با مشکل مواجه خواهد شد و هم امنیت منطقه تأمین نخواهد شد.
در همین حال، تحرکات دیپلماتیک قطر نیز در کانون توجه قرار گرفته است. کاخ سفید اعلام کرد رئیس‌جمهور آمریکا، روز دوشنبه - دیروز ۱۸ آبان - با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر در واشنگتن دیدار خواهد کرد. محور اصلی این دیدار، تحولات منطقه و تنش‌های جاری میان ایران و آمریکا عنوان شده بود.
این دیدار در شرایطی برنامه‌ریزی شد که قطر طی روزهای اخیر تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای کاهش تنش‌ها و فراهم کردن زمینه گفت‌وگو میان تهران و واشنگتن افزایش داده است. نخست‌وزیر قطر که در هفته‌های گذشته نیز در تماس با مقام‌های 2 طرف نقش واسطه را ایفا کرده، اکنون با سفر به واشنگتن در صدد پیشبرد رایزنی‌ها و انتقال دیدگاه‌های تهران به کاخ سفید است.
بر اساس گزارش آکسیوس، قطر و شماری دیگر از کشورهای منطقه در حال رایزنی با تهران و واشنگتن درباره چارچوبی 2 روزه برای ایجاد تفاهم و از سرگیری مسیر دیپلماسی هستند.
به نظر می‌رسد سفر نخست‌وزیر قطر به واشنگتن و دیدار برنامه‌ریزی‌شده‌اش با ترامپ را باید در همین چارچوب ارزیابی کرد. این سفر احتمالا فرصتی برای انتقال پیام جدید ایران و دریافت پاسخ روشن آمریکا درباره پیشنهاد تهران است.
در کنار تحرکات قطر، روز گذشته رسانه‌های ایران و منطقه از سفر نخست‌وزیر عراق به تهران خبر دادند. عال الزیدی پیش از عزیمت به تهران، با ترامپ و تام باراک، نماینده ویژه او در امور غرب آسیا گفت‌وگو کرده بود. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، نخست‌وزیر عراق در جریان سفرش به تهران با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی دیدار و گفت‌وگو کرد. همچنین منابع خبری از همراهی نخست‌وزیر عراق در این سفر توسط فالح فیاض، رئیس سازمان حشد شعبی عراق و هادی العامری، فرمانده سازمان بدر خبر داده‌اند.
در همین ارتباط، رسانه منطقه‌ای میدل ایست نیوز گزارش داد مذاکرات زیدی با مقامات ایران بدون نتیجه به پایان رسیده است.
آنچه از گزارش‌های منتشرشده برمی‌آید، آن است که تهران همچنان بر چارچوب مطالبات خود پافشاری و تلاش‌های میانجیگرانه را نیز در همین محدوده دنبال می‌کند.
بوی کباب به مشام ترک‌ها رسید
در همین حال، ترکیه نیز به طور محسوسی فعالیت‌های خود را در مسیر میانجیگری میان ایران و آمریکا افزایش داده است. رئیس‌جمهور ترکیه اعلام کرد نگرانی‌های آنکارا درباره احتمال آغاز دور جدیدی از حملات علیه ایران را به دونالد ترامپ منتقل و آمادگی کشورش را برای کمک به باز کردن مسیر صلح اعلام کرده است.
رجب طیب اردوغان در گفت‌وگو با خبرنگاران در پرواز بازگشت خود از باکو تصریح کرد: ترکیه خواهان موج جدیدی از حملات علیه ایران یا تشدید بی‌ثباتی در منطقه نیست. وی با اشاره به گفت‌وگوهای خود با رئیس‌جمهور آمریکا گفت نگرانی‌های آنکارا درباره احتمال از سرگیری حملات را با ترامپ در میان گذاشته و بر ضرورت حل‌وفصل مسائل از مسیر گفت‌وگو و دیپلماسی تأکید کرده است.
افزایش فعالیت‌های دیپلماتیک ترکیه را می‌توان در پرتو تحولات سیاسی اخیر آمریکا نیز بررسی کرد. پیروزی گسترده دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای و از دست رفتن کنترل هر دو مجلس کنگره از سوی جمهوری‌خواهان، شرایط سیاسی ترامپ را وارد مرحله تازه‌ای کرده است. این شکست در حالی رقم خورد که جنگ علیه ایران و پیامدهای اقتصادی آن، به‌ویژه افزایش قیمت سوخت و فشار بر هزینه‌های زندگی شهروندان آمریکایی، از جمله عوامل مؤثر بر نارضایتی رأی‌دهندگان بود.
ترامپ نیز پس از انتخابات پذیرفت جنگ علیه ایران در شکست جمهوری‌خواهان نقش داشته است. او در گفت‌وگوهای رسانه‌ای خود اذعان کرد موضوع ایران بخشی از دلایل شکست انتخاباتی حزبش بوده، هرچند همچنان از تصمیم خود برای ورود به جنگ دفاع کرده است. همچنین طبق گزارش رویترز، برخی دولت‌های منطقه پس از نتایج انتخابات آمریکا این ارزیابی را مطرح کرده‌اند که ترامپ انگیزه بیشتری برای حرکت به سمت توافق و کاهش تنش با ایران پیدا کرده است.
در چنین فضایی، تحرکات ترکیه را می‌توان تلاشی برای قرار گرفتن در جایگاه یکی از بازیگران اصلی روند دیپلماتیک دانست. مشخصا ترکیه می‌کوشد با اعلام آمادگی برای میانجیگری و انتقال نگرانی‌های خود به کاخ سفید، سهمی در شکل‌دهی به مسیر احتمالی توافق داشته باشد.
اما در ارتباط با میانجیگری قطر، روز گذشته اخباری درباره محتوای پیشنهادهای مطرح‌شده میان تهران و واشنگتن منتشر شد. در یکی از این گزارش‌ها، روزنامه صهیونیستی اسرائیل‌هیوم مدعی شد قرار است نخست‌وزیر قطر در دیدار با ترامپ، پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز در ازای آزادسازی ۸ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران را مطرح کند.
بر اساس این گزارش، ادعا شده بود تهران با چنین پیشنهادی موافقت کرده و دوحه نیز در حال پیگیری آن با مقام‌های آمریکایی است. با این حال، رسانه‌های ایران در پیگیری این موضوع، به نقل از منابع آگاه، ادعای توافق بر سر بازگشایی تنگه هرمز در ازای آزادسازی ۸ میلیارد دلار را کذب دانستند. بر اساس اعلام فارس، ایران همچنان بر اجرای شروط هفتگانه خود برای هرگونه مذاکره تأکید دارد و هر توافق احتمالی را صرفا در چارچوب تعیین‌شده از سوی تهران قابل پذیرش می‌داند.
در کنار این اخبار، برخی گزارش‌های رسانه‌ای و گمانه‌زنی‌ها درباره تغییر رویکرد آمریکا در پرونده هسته‌ای ایران نیز مطرح شده است. بر اساس روایت‌هایی که درباره مذاکرات غیرمستقیم و پیشنهادهای مطرح شده از مسیر قطر منتشر شده، این احتمال مورد توجه قرار گرفته که واشنگتن در حال بازنگری در برخی مواضع پیشین خود، به‌ویژه درباره برنامه غنی‌سازی ایران و ذخایر اورانیوم غنی‌شده است. برخی اخبار حاکی از آن است آمریکا در چارچوب یک تفاهم احتمالی، با ادامه اصل غنی‌سازی در ایران کنار آمده و از اصرار پیشین خود بر انتقال مواد غنی‌شده به خارج از کشور هم فاصله گرفته است.
در صورت صحت این اخبار، باید تصریح کرد پذیرش غنی‌سازی و عدم اصرار آمریکا نسبت به خروج اورانیوم غنی‌شده از ایران، مشخصا عقب‌نشینی فاحش ایالات متحده از مواضع پیشین خود به شمار می‌رود.
گزارش «وطن امروز» از جدیدترین تحولات مربوط به رایزنی واسطه‌ها برای شکل‌گیری مذاکرات میان ایران و آمریکا
تأکید می‌کنیم ابتدا 7 شرط
ارسال نظر
پربیننده