دفاع بدون مرز

گروه سیاسی: «ممکن است کار ترامپ با ایران تمام شده باشد اما کار ایران با او تمام نشده است». این جمله، عصاره ارزیابی «سوزان مالونی» متخصص مسائل ایران در مؤسسه بروکینگز، از وضعیت کنونی تقابل تهران و واشنگتن است؛ ارزیابی‌ای که در واکنش به اظهارات اخیر سرکرده دولت تروریست آمریکا درباره پایان عملیات نظامی آمریکا علیه ایران مطرح شده است. 
ترامپ می‌تواند جهت کاهش فشارهای داخلی و فرار از بار مسؤولیت شکست راهبردی از ایران اعلام کند عملیات نظامی آمریکا به پایان رسیده اما آیا این اعلام به معنای پایان تهدیدهای ایران علیه منافع آمریکا نیز هست؟ آیا واشنگتن توانسته پس از ماه‌ها جنگ، تهران را به عقب‌نشینی وادار کند؟ و مهم‌تر از همه، اگر آمریکا بار دیگر تصمیم به حمله بگیرد، آیا می‌تواند مطمئن باشد پاسخ ایران در محدوده منطقه باقی خواهد ماند؟ 
به گزارش «وطن امروز» تحولات روزهای اخیر نشان می‌دهد این پرسش‌ها دیگر صرفا در تهران مطرح نیست. در واشنگتن و پایتخت‌های اروپا نیز نگرانی از گسترش جغرافیایی تقابل با ایران جدی‌تر از گذشته دنبال می‌شود، به‌‌خصوص آنکه ایران در هفته‌های اخیر برای آخرین بار از زبان سردار سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی بارها هشدار داده هرگونه تجاوز جدید، با پاسخی متناسب و فراتر از محدوده جغرافیایی منطقه مواجه خواهد شد. معنای چنین هشداری برای آمریکا روشن است: پایگاه‌ها و تأسیسات نظامی آن کشور در غرب آسیا، تنها نقاطی نیستند که در معرض پاسخ ایران قرار خواهند گرفت.
در همین چارچوب، ویدئوی وال‌استریت ژورنال با عنوان «ایران جنگ را به فراتر از خاورمیانه می‌برد» قابل‌ توجه است. روزنامه آمریکایی در این گزارش به مجموعه‌ای از تحولات اشاره می‌کند که در کنار یکدیگر، تصویری متفاوت از پیامدهای جنگ ضد ایران ارائه می‌کند؛ تصویری که دیگر فقط به حملات موشکی و پهپادی در منطقه غرب آسیا محدود نیست و پای اروپا و تأسیسات نظامی آمریکا در این قاره را نیز به میان می‌کشد. 
یکی از مهم‌ترین مواردی که وال‌استریت ژورنال به آن پرداخته، خروج هواپیماهای آمریکا از 2 پایگاه مهم میلدنهال و فیرفورد انگلیس است. این جابه‌جایی در شرایطی است که نگرانی‌ها درباره تهدیدهای مرتبط با ایران علیه دارایی‌ها و تروریست‌های آمریکایی افزایش یافته است. اهمیت موضوع فقط در انتقال چند فروند هواپیما نیست، چرا که بنابر گزارش وال‌استریت ژورنال، پایگاه‌های آمریکا در انگلیس، بخش مهمی از شبکه پشتیبانی و استقرار نظامی آمریکا در اروپا هستند و هرگونه تغییر در نحوه استفاده از آنها می‌تواند نشانه‌ای از تأثیرگذاری تهدیدهای جدید بر آرایش نظامی واشنگتن باشد. 
وال‌استریت ژورنال در کنار این موضوع، به گزارش‌هایی درباره حملات سایبری علیه سامانه‌های مرتبط با سرمایش و تبرید در اروپا و همچنین انتقال اسکات بسنت، وزیر تروریست خزانه‌داری آمریکا به یک پایگاه نظامی برای حفاظت بیشتر نیز اشاره می‌کند. این رسانه آمریکایی با کنار هم قرار دادن این اتفاقات، پرسش مهمی را پیش می‌کشد: اگر توان نظامی ایران، آنطور که ترامپ ادعا می‌کند عملا از بین رفته، پس این حجم از نگرانی درباره امنیت دارایی‌ها و منافع آمریکا در نقاط دورتر چه معنایی دارد؟ 
نکته جالب‌تر گزارش وال‌استریت ژورنال، مقایسه‌ای است که به لحاظ قدرت راهبردی، میان ایران و اتحاد جماهیر شوروی در دوران جنگ سرد مطرح می‌کند. شوروی در طول چند دهه رقابت با آمریکا، با برخورداری از قدرت نظامی عظیم و زرادخانه هسته‌ای، نتوانست واشنگتن را به عقب‌نشینی از پایگاه‌های نظامی‌اش در اروپا وادار کند. حضور نظامی آمریکا در اروپا یکی از پایه‌های اصلی نظم امنیتی غرب و مهار بلوک شرق بود و مسکو با وجود همه توانمندی‌هایش نتوانست این معادله را تغییر دهد اما ایران، با وجود تفاوت آشکار در مقیاس‌‎های مختلف با شوروی سابق، تهدیدی را متوجه شبکه استقرار نظامی آمریکا کرده که دامنه آن اکنون به اروپا رسیده است. 
ایران برای به چالش کشیدن حضور نظامی آمریکا، لزوما به برخورداری از قدرتی هم‌تراز با واشنگتن نیاز ندارد، بلکه توان موشکی، پهپادی و امکان هدف قرار دادن تأسیسات و زیرساخت‌های نظامی، این ظرفیت را برای نیروهای مسلح ایران ایجاد کرده است. 
با این توضیحات، وال‌استریت ژورنال تصریح می‌کند ایران می‌خواهد به آمریکا بفهماند انتخاب زمان و مکان آغاز جنگ، لزوما به معنای در اختیار داشتن کنترل بر دامنه و هزینه‌های آن نیست.

«وضعیت موجود» ترامپ در قبال ایران، پذیرش شکست است
مساله فقط نگرانی آمریکا از گسترش جغرافیایی پاسخ ایران نیست. ترامپ نباید تصور کند با اعلام پایان عملیات نظامی می‌تواند نتیجه جنگ را نیز به عنوان پیروزی واشنگتن ثبت کند. اساسا پایان حملات در هر جنگی، زمانی نشانه پیروزی است که اهداف جنگ محقق شده باشد، در غیر این صورت، توقف عملیات می‌تواند صرفا به معنای ناتوانی از ادامه جنگ و پذیرش شکست باشد. 
هفته‌نامه آمریکایی نیوزویک در گزارشی با عنوان «وضع موجود ترامپ با ایران، اعتراف به شکست است»، این سوال را مطرح می‌کند: «این همان نتیجه‌ای است که آمریکا برای رسیدن به آن وارد جنگ شد؟» 
بنا بر اذعان نیوزویک، آمریکا وارد جنگی شد که قرار بود ظرف مدت کوتاهی قدرت نظامی ایران را نابود کند، ظرفیت‌های راهبردی ایران را از بین ببرد و در نهایت تهران را به پذیرش خواسته‌های آمریکا وادار کند اما اکنون پس از ماه‌ها درگیری، واشنگتن همچنان در تنگه هرمز برای خارج کردن آن از کنترل ایران تقلا می‌کند. ابعاد شکست راهبردی آمریکا را باید در پیامدهای اقتصادی جنگ نیز جست‌وجو کرد. نیوزویک با استناد به ارزیابی آژانس بین‌المللی انرژی، جنگ علیه ایران را بزرگ‌ترین اختلال در عرضه نفت در تاریخ توصیف می‌کند؛ اختلالی که آثارش تنها به بازار انرژی محدود نمانده و اقتصادهای مختلف جهان را تحت تأثیر قرار داده است. 
بر اساس داده‌های نهاد ناظر بر بازار انرژی اروپا، تنها در یک مورد، جنگ آمریکا علیه ایران بین ۱۸ تا ۳۳ میلیارد یورو به هزینه واردات گاز این قاره افزوده است. در آسیا نیز میانگین قیمت گاز طبیعی مایع نزدیک به ۸۰ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بوده است. در خود آمریکا نیز آمریکایی‌ها افزایش قیمت سوخت را تجربه کرده‌اند. کشورهای عرب خلیج فارس نیز از تبعات جنگ در امان نمانده‌اند. برای این کشورها، امنیت زیرساخت‌های انرژی و اعتبار منطقه به عنوان مقصدی امن برای تجارت و سرمایه‌گذاری، اهمیت حیاتی دارد اما جنگ این تصویر را از اساس دگرگون کرد. 
در چنین شرایطی، مهم‌ترین مساله برای واشنگتن این است که ایران با وجود خساراتی که در جنگ دید و با وجود محاصره اقتصادی، همچنان اهرم‌های خود را حفظ کرده است. نیوزویک به موضع اخیر دبیر شورای عالی امنیت ملی اشاره می‌کند که بازگشایی تنگه هرمز را به پذیرش و اجرای کامل شروط هفتگانه ایران از سوی آمریکا منوط کرده است. این شروط شامل رفع تحریم‌ها و محاصره بنادر ایران، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، خروج نیروهای آمریکایی از منطقه و پرداخت غرامت جنگ است. 
به گزارش نیوزویک، صرف ‌نظر از اینکه واشنگتن این شروط را بپذیرد یا نه، اهمیت موضوع در این است که تهران خود را در موقعیتی نمی‌بیند که ناچار باشد به شرایط پیش از جنگ بازگردد. 
در همین حال، دکترین دفاعی ایران از چارچوب پاسخ منطقه‌ای به تجاوز آمریکا به سمت پاسخ فرامنطقه‌ای در صورت آغاز جنگ جدید تغییر جهت داده است. بر اساس این رویکرد، نه‌تنها محل استقرار نیروهای آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس، بلکه هر نقطه‌ای که از آن برای طراحی، پشتیبانی یا اجرای عملیات نظامی علیه ایران استفاده شود، می‌تواند در محاسبات دفاعی تهران قرار گیرد. 
در این میان، کشورهای اروپا نیز با یک مخمصه جدی روبه‌رو هستند؛ از یک طرف، طی دهه‌های گذشته با اعطای مجوز استقرار نیروها و تجهیزات آمریکایی و فراهم کردن امکان استفاده از خاک و آسمان خود، بخشی از زیرساخت نظامی و عملیاتی واشنگتن را در اختیار آن قرار داده‌اند و از طرف دیگر، اکنون با این احتمال مواجهند که در صورت استفاده آمریکا از این تأسیسات برای حمله مجدد به ایران، پایگاه‌های مستقر در خاک اروپا نیز در معرض پاسخ نظامی تهران قرار گیرد. 
به بیان روشن‌تر، اگر کشورهای اروپا خواهان آن هستند که پایگاه‌های آمریکا در خاک آنها از خطر حملات ایران دور بماند، باید از صدور مجوز استفاده از قلمرو، حریم هوایی و زیرساخت‌های خود برای عملیات نظامی علیه ایران خودداری کنند. در غیر این صورت، این حق برای ایران محفوظ است که بخواهد مبدأ حمله و تجاوز به خود را هدف قرار دهد. 
ایران قابلیت حملات ویرانگر خود را در سراسر منطقه نشان داده و در همین حال با تکیه بر تجربیات و ظرفیت‌های خود، به‌صراحت هشدار می‌دهد در صورت وقوع هر جنگ جدید، درگیری را به خاک متحدان اروپایی واشنگتن گسترش خواهد داد. با دستور فرمانده معزز کل قوا برای برداشتن محدودیت جغرافیایی در برد موشک‌ها، همچنین با توجه به تغییر دکترین دفاعی ایران از جنگ منطقه‌ای به جنگ فرامنطقه‌ای، طبیعی است تهران بخواهد اطمینان حاصل کند تمام پایگاه‌های ایالات متحده در اروپا نیز تحت پوشش موشک‌های بالستیک هستند.