ماشاءالله ذراتی: رئیس دولت تروریست آمریکا این هفته در سفر آسیایی خود ابتدا راهی مانیل، پایتخت فیلیپین میشود تا با رهبران کشورهای جنوب شرق آسیا درباره تحولات امنیتی منطقه و افزایش نفوذ چین گفتوگو و در نشست رهبران گروه چهارگانه (کواد) با حضور آمریکا، ژاپن، هند و استرالیا شرکت کند. او همچنین در مانیل توافقی تجاری با تایلند امضا خواهد کرد. مقصد دوم این سفر شنژن چین است؛ جایی که ترامپ در اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) شرکت میکند، با شی جینپینگ، رهبر چین دیدار دوجانبه خواهد داشت و در برنامهای کمسابقه، قرار است با حضور ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، نشستی سهجانبه با محور گفتوگو درباره ذخایر تسلیحات هستهای 3 قدرت برگزار شود، هرچند تا این لحظه هنوز به صورت رسمی دستورکار مشخصی برای این دیدار سهجانبه منتشر نشده است.
این سفر، بیش از هر چیز، تصویری از رئیسجمهوری است که در داخل کشور خود با کاهش حمایت سیاسی، شکست انتخاباتی حزبش و افزایش فشارهای اقتصادی و امنیتی مواجه شده و اکنون میکوشد با انتقال کانون توجه افکار عمومی به عرصه بینالمللی، ابتکار عمل سیاسی را دوباره به دست آورد. گزارش رسانههای آمریکا بهروشنی نشان میدهد سفر ترامپ به آسیا در شرایطی انجام میشود که جایگاه داخلی او تضعیف شده و آینده حزب جمهوریخواه نیز با پرسشهای جدی روبهرو است. در چنین وضعیتی، دیپلماسی برای ترامپ نه فقط ابزاری جهت تأمین منافع ملی آمریکا، بلکه وسیلهای برای ترمیم اعتبار سیاسی شخصی و بازسازی تصویر یک رئیس مقتدر است.
سیاست خارجی به جای حل بحران داخلی
یکی از مهمترین نکات این سفر، تلاش وی برای تغییر دستور کار سیاسی از مسائل داخلی به تحولات بینالمللی است. شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای، ناتوانی دولت در اقناع افکار عمومی درباره سیاستهای اقتصادی، پیامدهای تعرفههای تجاری و هزینههای جنگ ضد ایران، مجموعهای از بحرانها را پیش روی کاخ سفید قرار داده است. در چنین شرایطی، حضور در کنار مقامات قدرتهای بزرگ، برگزاری نشستهای پرمخاطب و اعلام توافقهای تجاری میتواند دستکم در کوتاهمدت تصویری متفاوت از رئیسجمهور آمریکا ارائه کند؛ تصویری که در آن ترامپ نه سیاستمداری گرفتار پیامدهای تصمیمات داخلی، بلکه بازیگری تعیینکننده در معادلات جهانی معرفی شود.
البته استفاده از دیپلماسی برای تقویت موقعیت داخلی، پدیده تازهای در سیاست آمریکا نیست و رؤسای جمهور پیشین نیز در مقاطع مواجهه با بحرانهای داخلی به سفرهای بینالمللی رو آوردهاند. با این حال، مساله اساسی، اصل استفاده از فرصتهای دیپلماتیک نیست، بلکه انگیزه، محتوا و میزان دستاوردهای واقعی این اقدامات است. هنگامی که سیاست خارجی عمدتا در خدمت تولید تصویر رسانهای و جبران ضعف سیاسی داخلی قرار گیرد، احتمال آن وجود دارد که پیچیدگی منافع ملی با ملاحظات کوتاهمدت انتخاباتی جایگزین شود. در این وضعیت، موفقیت دیپلماتیک نه با میزان پایداری توافقها و تأثیر آنها بر امنیت و رفاه کشور، بلکه با تعداد عکسهای مشترک، تیترهای خبری و ادعاهای پیروزی سنجیده میشود.
دیپلماسی شخصمحور و توهم قدرت رابطه با سیاستمداران اقتدارگرا
یکی از ویژگیهای برجسته سیاست خارجی ترامپ، تأکید مداوم او بر روابط شخصی با رهبران قدرتمند جهان است. او بارها کوشیده نشان دهد ارتباط مستقیم و به اصطلاح ویژهاش با شی و پوتین میتواند موانع پیچیده ژئوپلیتیک را برطرف کند اما تجربه سیاست خارجی او تا این مرحله نشان داده رابطه شخصی، بهتنهایی، جایگزین منافع ملی، محاسبات راهبردی، ساختارهای قدرت و تضادهای ژئوپلیتیک نمیشود. پوتین و شی، پیش از آنکه دوستان یا شرکای شخصی ترامپ باشند، رهبران کشورهایی هستند که اهداف، اولویتها و محاسبات مستقل خود را دنبال میکنند. هر دو نیز بهخوبی میدانند چگونه از تمایل ترامپ به نمایش روابط نزدیک و دستیابی سریع به توافق بهرهبرداری کنند. در چنین شرایطی، مساله این نیست که ترامپ با آنها دیدار میکند، مساله آن است که این دیدارها به توافقهایی متوازن، قابل راستیآزمایی و مبتنی بر منافع بلندمدت آمریکا منجر میشود یا صرفا فرصتی برای نمایش نزدیکی سیاسی فراهم میآورد؟
دیپلماسی مؤثر به ترکیبی از قدرت چانهزنی، شناخت عمیق از طرف مقابل، انسجام نهادی، ائتلافسازی و تعهدات متقابل نیاز دارد. اتکای بیش از اندازه به جذابیت شخصی، ممکن است این مؤلفهها را به حاشیه براند و سیاست خارجی را به تصمیماتی مقطعی و شخصی وابسته کند. در این الگو، رئیسجمهور آمریکا تصور میکند چون میتواند با رهبران رقیب گفتوگو کند، بنابراین قادر است اراده خود را بر محاسبات راهبردی آنان تحمیل کند، در حالیکه گفتوگو با یک قدرت رقیب، به هیچوجه به معنای توانایی مدیریت رفتار آن قدرت نیست.
نشست سهجانبه هستهای؛ بزرگنمایی یک دستاورد پیش از تحقق آن
برگزاری نشست سهجانبه میان رؤسای جمهور روسیه، چین و آمریکا برای گفتوگو درباره ذخایر تسلیحات هستهای، از مهمترین محورهای سفر ترامپ است. در ظاهر، چنین نشستی میتواند اقدامی مثبت جهت کاهش خطر رقابت تسلیحاتی و تقویت امنیت بینالمللی باشد. با این حال، واقعیت راهبردی نشان میدهد تبدیل یک دیدار نمادین به توافق پایدار در زمینه کنترل تسلیحات هستهای، بهمراتب دشوارتر از برگزاری یک نشست است.
چین از نظر حجم ذخایر هستهای با آمریکا و روسیه در موقعیت متفاوتی قرار دارد و طبیعتا انگیزه کمتری برای پذیرش محدودیتهایی مشابه محدودیتهای 2 قدرت بزرگ هستهای دارد. بنابراین طرح موضوع کنترل تسلیحات بدون در نظر گرفتن تفاوت ظرفیتها، منافع و دکترینهای امنیتی 3 کشور، ممکن است به نتیجه مشخصی منتهی نشود. سرکرده تروریست آمریکا میتواند این نشست را یک موفقیت تاریخی معرفی کند اما معیار واقعی موفقیت، نه برگزاری نشست، بلکه توافق بر سر سازوکارهای مشخص، تعهدات متقابل، شفافیت، نظارت و کاهش قابل اندازهگیری خطر استفاده از سلاحهای هستهای است.
خطر اصلی در اینجا، تبدیل یک مساله حیاتی امنیت جهانی به ابزار تبلیغاتی ریاستجمهوری است. جهان به نمایش دیپلماتیک دیگری نیاز ندارد، بلکه به سازوکارهایی نیازمند است که احتمال سوءمحاسبه، تشدید بحران و برخورد نظامی قدرتهای هستهای را کاهش دهد. اگر نشست سهجانبه صرفا برای ثبت تصویری تاریخی و اعلام پیروزی سیاسی ترامپ برگزار شود، فاصله میان هیاهوی رسانهای و دستاورد واقعی بار دیگر آشکار خواهد شد.
فناوری هوش مصنوعی؛ شکاف میان ادعای رهبری و مدیریت واقعی
رقابت آمریکا و چین در حوزه هوش مصنوعی نیز از موضوعات مهم این سفر است. ترامپ بارها بر ضرورت حفظ برتری آمریکا در این فناوری تأکید کرده و رقابت در این عرصه را مسالهای حیاتی برای آینده کشورش دانسته اما گزارشها از وضعیتی خبر میدهد که در آن افشای ارتباطات جنجالی مدیرعامل انویدیا با فردی منتسب به دولت چین، به مسالهای سیاسی و امنیتی تبدیل شده است. در عین حال، کاخ سفید اعلام کرده ترامپ قصد ندارد این موضوع را بهصورت مستقیم با شی مطرح کند.
این رویکرد، پرسشهایی درباره انسجام سیاست آمریکا در حوزه فناوری ایجاد میکند. چگونه میتوان از رقابت راهبردی با چین سخن گفت اما درباره موضوعاتی که میتواند به امنیت زنجیره تأمین فناوری و کنترل صادرات تراشههای پیشرفته مربوط باشد، موضعی روشن و پاسخگو نداشت؟ البته صرف طرح اتهام درباره ارتباط یک مدیر تجاری با یک عامل منتسب به دولت خارجی، به معنای اثبات دخالت آن دولت نیست اما چنین موضوعی ضرورت شفافیت، بررسی مستقل و مدیریت تعارض منافع را افزایش میدهد.
حضور ایلان ماسک در هیات همراه ترامپ نیز بر پیچیدگی این وضعیت میافزاید. هنگامی که یک چهره قدرتمند اقتصادی، با سرمایهگذاری سیاسی گسترده از رئیسجمهور حمایت میکند و همزمان در تصمیمات و مشاورههای دولت نقش دارد، مرز میان منافع عمومی و منافع خصوصی باید با دقت بیشتری بررسی شود. مساله، مخالفت با حضور بخش خصوصی در سیاستگذاری نیست، بلکه ضرورت پاسخگویی و جلوگیری از نفوذ نامتوازن منافع اقتصادی بر تصمیمات راهبردی است. رقابت فناوری با چین، صرفا با شعار حفظ رهبری آمریکا پیروز نمیشود، این رقابت به سیاست صنعتی منسجم، سرمایهگذاری بلندمدت، امنیت فناوری و نهادهای پاسخگو نیاز دارد.
متحدان آسیایی، قربانیان احتمالی سیاست معاملهمحور
در کنار دیدار با شی و پوتین، ترامپ قرار است با رهبران آسیای جنوب شرقی و اعضای گروه چهارگانه شامل استرالیا، هند و ژاپن نیز گفتوگو کند. برای این کشورها، موضوع اصلی احتمالا نه تصویر تاریخی ترامپ در کنار رهبران چین و روسیه، بلکه میزان پایبندی واقعی واشنگتن به امنیت منطقه و مقابله با فشارهای فزاینده پکن است.
این همان نقطهای است که تناقض سیاست خارجی ترامپ آشکار میشود. کشورهای منطقه به آمریکا به عنوان قدرتی نیاز دارند که بتواند تعهدات امنیتی خود را در چارچوبی قابل پیشبینی دنبال کند اما الگوی سیاست خارجی معاملهمحور و شخصی وی میتواند درباره میزان پایداری این تعهدات تردید ایجاد کند. هنگامی که واشنگتن از یک سو درباره مقابله با نفوذ پکن سخن میگوید و از سوی دیگر بر روابط شخصی خود با رهبر چین تأکید میکند، متحدان منطقهای ناچار میشوند درباره جایگاه واقعی خود در اولویتهای آمریکا تجدیدنظر کنند.
بحران مشروعیت و ضرورت بازگشت به پاسخگویی
شاید مهمترین پیام سفر آسیایی ترامپ این باشد که قدرت خارجی یک کشور را نمیتوان برای همیشه جایگزین انسجام داخلی آن کرد. کاهش حمایت سیاسی، تغییر موازنه در کنگره، افزایش حساسیت دموکراتها نسبت به تصمیمات ترامپ و احتمال آغاز تحقیقات درباره ارتباطات اقتصادی و امنیتی، شرایطی ایجاد کرده که رئیسجمهور آمریکا در بازگشت از سفر با نظارت جدیتری مواجه خواهد شد. ترامپ ممکن است در خارج از آمریکا از همراهی ظاهری و زبانی مقامات قدرتمند و فضای تشریفاتی اجلاسها بهرهمند شود اما در داخل باید درباره عملکرد خود پاسخگو باشد.
بحران پروازها و اختلالات گسترده در شبکه هوایی، اختلافات درباره تعرفهها، پیامدهای جنگ علیه ایران و ابهامات مربوط به سیاست صادرات فناوری، موضوعاتی نیست که بتوان آنها را صرفا با متهم کردن دولتهای قبل وی، پیمانکاران یا کنگره از دستور کار خارج کرد. مدیریت سیاسی مؤثر به پذیرش مسؤولیت نیاز دارد، نه انتقال مستمر مسؤولیت به دیگران. مشکل اساسی ترامپ، صرفا شکست انتخاباتی یا کاهش محبوبیت نیست، بلکه فاصله فزاینده میان سیاستورزی نمایشی است. او سیاست خارجی را بیش از اندازه به روابط شخصی، تهدیدهای تجاری، نمایشهای رسانهای و اعلام پیروزیهای سریع وابسته کرده است. چنین رویکردی شاید در کوتاهمدت فضای رسانهای را تحت تأثیر قرار دهد اما نمیتواند جایگزین راهبرد بلندمدت شود. جهان عرصه نمایش یک رئیسجمهور نیست که با تغییر دکور، جابهجایی صحنه و حضور در کنار سیاستمداران قدرتمند بتوان واقعیتهای آن را تغییر داد. نظم بینالمللی بر پایه منافع، موازنه قدرت، اعتماد، نهادها و محاسبات راهبردی شکل میگیرد.
ترامپ میتواند از آسیا با مجموعهای از عکسها، وعدهها و اعلام توافقها بازگردد اما اگر این سفر به حل مسائل واقعی و کاهش بیثباتی بینالمللی منجر نشود - که به احتمال بسیار نخواهد شد - آنچه باقی میماند نه یک پیروزی دیپلماتیک، بلکه نمونه دیگری از تلاش برای پوشاندن ضعف داخلی با نمایش اقتدار خارجی خواهد بود.
سفر آسیایی ترامپ زیر سایه بحران داخلی
ارسال نظر
پربیننده