همکاری با پژوهشگران از آغاز تأسیس بنیاد
یاسر موحدفرد، دبیرکل بنیاد فردوسی درباره اینکه چرا بنیاد فردوسی به چنین هنرهایی اهمیت داده، میگوید: با توجه به اینکه فعالیتهای بنیاد از دیرباز تا امروز دارای گستردگیهای فراوانی بوده و برخی بندهای اساسنامه بنیاد به دلیل کمبود منابع مالی بنیاد تا امروز محقق نشده، سعی کردهایم درباره پررنگ کردن هنرهایی از این دست با هنرمندان و پژوهشگران زیادی در ارتباط باشیم. در واقع بنیاد فردوسی از سال 1384 که مجوز رسمی خود را از سازمان میراث فرهنگی دریافت کرد تا امروز با پژوهشگران متعددی به فراخور پروژههای در دست همکاری داشته که نتایج آن مطلوب و درخشان بوده و از جمله آن میتوان به ثبت سرایش شاهنامه در سالهای 2010 و 2011 اشاره کرد که از سوی ایران در فهرست علمی- فرهنگی یونسکو به ثبت رسید. در جریان این ثبت، بنیاد فردوسی در این دوسالانه فعالیتهای زیادی را آغاز کرد و با نهادهای گوناگونی در داخل و خارج از کشور به رایزنی پرداخت. در سالهای اخیر هنر نقالی با پیگیری بنیاد فردوسی و پژوهشگاه میراث فرهنگی، خانه تئاتر و مرکز هنرهای نمایشی به ثبت رسید که در نوع خود اقدامی شایسته به شمار میرود.
ثبت در یونسکو
از دیگر فعالیتهایی که اخیرا به وسیله بنیاد فردوسی صورت گرفته، ثبت ورزش پهلوانی و زورخانهای بوده است. موحدفرد در این باره نیز تصریح میکند: بنیاد فردوسی با همکاری فدراسیون پهلوانی و زورخانهای به برپایی چنین کاری پرداخته است. در واقع اگر این ورزش باستانی توانسته امروز در یونسکو ثبت جهانی شود به یمن همکاری فدراسیون پهلوانی و زورخانهای و بنیاد فردوسی بوده، اگرچه تلاش برای این ثبت جهانی 4سال به طول انجامیده است. از سال 1387 زمینههای همکاری بنیاد با فدراسیون پهلوانی به وجود آمد. در زورخانهها همواره شاهد نوای مرشدی بودهایم؛ خاصه 2شاخه منقبتخوانی اهلبیت بویژه حضرت رسول(ص) و حضرت امیرالمومنین(ع) به عنوان پیشوای جوانمردان جهان از گذشته تا امروز مورد اهمیت بوده و در شاهنامه فردوسی نیز نقل شده است. خوشبختانه چند سالی است جشنواره مرشدان و حماسهخوانی به همت بنیاد فردوسی در حال برگزاری است و در 3 سطح نونهالان، جوانان و پیشکسوتان برپا میشود.
پیشینهای 6 هزار ساله
دبیرکل بنیاد فردوسی با اشاره به اینکه ورزش پهلوانی در ایران از پیشینه 6 هزار ساله برخوردار است، اضافه میکند: اهمیت ورزش پهلوانی تا جایی است که حتی در اثر ماندگار شاهنامه نیز فصلی به این مبحث اختصاص داشته و میتوان گفت شاهنامه تنها کتاب کهنی است که برای پهلوانان جایگاه ویژهای قائل شده است. البته در سالهای اخیر یعنی در سال 2010، نقالی نیز کنار ورزش پهلوانی در آکادمی علوم اتریش در وین و گراتس توسط چهرههای شاخص کشور انجام شد که ضرب و نقل آن برعهده مرشد علی ناری و نقالی آن نیز برعهده ابوالفضل ورمزیار بوده است، ضمن اینکه در این باره یک تفاهمنامه رسمی بین فدراسیون پهلوانی و زورخانهای و بنیاد فردوسی منعقد شده زیرا اعتقاد ما بر این است که ورزش پهلوانی دارای پتانسیل زیادی است و جای کار بسیار دارد.
از ثبت ملی تا راهاندازی آکادمی
ثبت ملی آیینهای پهلواني و زورخانهاي در 8 دیماه 1387، ثبت جهانی آیینهای پهلوانی و زورخانهای در سازمان جهانی يونسكو به عنوان میراث معنوی بشریت در اجلاس کنیا، تصویب آييننامه ترويج فرهنگ پهلوانی از طريق ورزش زورخانهای از سوی شورای فرهنگ عمومی، تصویب روز ملی 17 شوال به عنوان «روز فرهنگ پهلوانی و ورزش زورخانهای» در متن تقویم رسمی کشور، احيای فرهنگ پهلوانی و ورزش زورخانهای، ساخت و گسترش زورخانههای کشور، راهاندازی آکادمی ورزش پهلوانی و زورخانهای به عنوان تنها مرجع و مرکز فنی، علمی و آموزشی این ورزش در ایران و جهان و برپایی نخستین دوره کاردانی مربیگری ورزش پهلوانی با همکاری دانشگاه جامع علمی- کاربردی در سال 1391و... مهمترین سرفصلهای «دستاوردهای فرهنگی 6 ساله ورزش پهلوانی و زورخانهای» در این نشست اعلام شدند.
برپایی نمایشگاه در اقصی نقاط جهان
بنیاد فردوسی تلاش خود را در زمینه اشاعه ورزش پهلوانی تا جایی که توانسته انجام داده طوری که در ماه مبارک رمضان امسال در هفته هنر پهلوانی، نمایشگاهی در خانه هنرمندان ایران بر این اساس انجام شد. علاوه بر این نمایشگاهی با مضمون هنر پهلوانی در کویت نیز برگزار شد که نسبت به هر دو این نمایشگاهها استقبال زیادی به عمل آمد. این نمایشگاهها در شاخههای مختلف چون عکاسی، نگارگری، گرافیک و... برپا شده بود و در کنار آن نیز یک نوآوری از سوی بنیاد فردوسی با نام تنپوشنگاری و الهام از نمادهای شاهنامه نیز دیگر بخش این نمایشگاهها قلمداد میشد.
هنر نقالی در انزوا
از دبیرکل بنیاد فردوسی درباره مخاطبشناسی نسبت به هنرهای آیینی و سنتی میپرسم، او در پاسخ میگوید: متاسفانه در حیطه هنر نقالی به آن شکلی که باید تا امروز کار جدی صورت نگرفته تا جایی که حتی این هنر در معرض خطر فراموشی قرار دارد اما برای ورزش پهلوانی به دلیل اینکه فدراسیون ورزش پهلوانی علاوه بنیاد پشت این کار بوده، توانستهایم شاهد حرکتهای جدیتری نزد عامه مردم باشیم و میتوان گفت در این زمینه تلاشهای شایستهای صورت گرفته است. هنر پهلوانی ما تاریخچهای طول و دراز و حکایتهای زیبایی دارد. به عنوان مثال 17 شوال که در تقویم روز فرهنگ پهلوانی نام گرفته نبرد حضرت علی(ع) و عمرو بن عبدود است که در جنگ خندق با یکدیگر پیکار کردند که در اشعار مولانا به کرات بیان شده است. به نظرم وقتی چنین اسناد ملی و جهانی در این حیطه وجود دارد ضروری است برای هنرهای اصیل ایرانی بیش از این ارزش قائل شویم و برای شناسایی آنها به مخاطبان تلاش بیشتری صورت گیرد. برای این کار قدمهایی برداشتهایم طوری که از ورزش پهلوانی به گونهای یاد شده که ابعاد هنری آن نیز یادآوری شود. صرفنظر از اینها به ابعاد موسیقیگونه این ورزش نیز پرداخته شده و همانطور که میدانید برای پررنگ کردن این ورزش نکوداشتهایی در شهریورماه نیز برپا کردهایم.
2 پسوند و یک دانشنامه
موحدفرد درباره فعالیتهای کلی و پیشروی بنیاد فردوسی نیز توضیح میدهد: تلاش بنیاد فردوسی اصولا بر پایه فعالیتهای پژوهشی بنا شده است. به بیان سادهتر یکی از این تلاشهای اخیر که امیدواریم به نام ایران به ثبت برسد، پسوند اینترنتی داتآیآر است که نهادها نیز میتوانند از این پسوند استفاده کنند. تلاش دیگر ما در این باره که با همکاری نهادهایی چون وزارت فناوری و اطلاعات و سازمان میراث فرهنگی صورت گرفته، ثبت پسوند دیگری با عنوان دات پارسی است. فارغ از این فعالیتها، بنیاد فردوسی مشغول انجام کارهای شاخصی است که راهاندازی دانشنامه شاهنامه از جمله این فعالیتها به شمار میرود. دانشنامه شاهنامه به دستور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزیر علوم و تحقیقات راهاندازی شده و از آنجا که برای نگارش این دانشنامه نیازمند گروه علمی قوی بودهایم، تا امروز نزدیک به 15پژوهشگر که غالبا دانشیار و استادیار دانشگاهها هستند در این دانشنامه با ما همکاری میکنند. این دانشنامه در حال حاضر در مراحل ابتدایی و مدخلنویسی است اما نیازمند بودجه رسمی است که امیدواریم به دست ما برسد تا بتوانیم مراحل دیگر آن را شروع کنیم.
40 جستار از فردوسیشناسان جهان
موحدفرد از انتشار 2 کتاب در بنیاد فردوسی یاد میکند و میگوید: یکی از این کتابها «اندیشه جهانی فردوسی» است که مشتمل بر 40 جستار از فردوسیشناسان اقصی نقاط جهان بوده که ویرایش نهایی آن برعهده من قرار گرفته است. این کتاب مقالههایی از پژوهشگران ادبی را دربر گرفته که تاثیر شاهنامه بر اندیشههای جهانی را در قالب مقاله مورد نقد و بررسی قرار دادهاند. این کتاب هنوز ناشر مشخصی ندارد اما کارهای تالیفی آن به پایان رسیده و امیدوارم امسال منتشر شود. کتاب دوم نیز «پیشینه هنر موسیقی در تمدن اسلامی» نام دارد. این کتاب به قلم من به رشته تحریر درآمده و میتوان گفت برای نخستینبار است که تلاش شده پیشینه هنر موسیقی را در دورههای باستان و اسلامی مورد بررسی قرار دهم. به نوعی در این کتاب کوشیدهام جنبههای حکمی، فلسفی، فقهی و... هنر موسیقی را مورد بررسی قرار دهم و تاثیرات آن را در هر دوره بازگو کنم. این کتاب در واقع حاصل پژوهش 10 ساله من در این حوزه نیز به شمار میرود که به شکل گزیدهنویسی و در قالب 180صفحه برای انتشار آماده کردهام.