دكتر فریبرز درجزی*: اصولا دستیابی دولت‌ها به فناوری هسته‌ای در سطوح مختلف آن بدین سبب به یکی از مهم‌ترین چالش‌های مربوط به امنیت جهان تبدیل شده که در واقع تضمین و نظارت کافی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر همه ابعاد و فعالیت‌های کشورهای فعال در عرصه هسته‌ای وجود نداشته لذا پارادایم توسعه ظرفیت‌ها و قابلیت‌های هسته‌ای بویژه در کشورهای در حال توسعه ابعادی امنیتی- سیاسی یافته و صرفا در قلمرو فنی- حقوقی انگاره‌ای مورد نظر آژانس متوقف نمی‌ماند. این چالش سترگ در پرسپکتیوی ژئوپلتیک و به غایت حساس همچون خاورمیانه به‌عنوان منطقه‌ای که چندین دهه دچار بی‌ثباتی و محل مناقشه دولت‌های غربی به جهت تاراج نفت و گاز بوده و نیز بالاترین ارقام بودجه‌های تسلیحاتی را میان دیگر مناطق جهان به خود اختصاص داده از حساسیت بیشینه‌ای برخوردار است. از طرفی آنارشی رقابتی و پرشدت نظام خاورمیانه، کشورهای این منطقه را در منظومه‌ای واحد جا داده که در آن کسب امنیت متکی بر الگوهای تعارض و بی‌اعتمادی شکل گرفته و برآیند این کوشش‌ها اما در لایه‌های سیستمی است که نشان می‌دهد هرگونه اقدام مترقیانه از این دست می‌تواند به عنصری امنیت‌برانداز مبدل شده که خود نشانگان بی‌ثباتی و پراکنش کلید قدرت در میدان عملیاتی منطقه، عدم همپوشانی امنیتی و درهم تنیدگی مضاعف و امنیت‌گریزی است. البته حس تهدید و ناامنی در میان دولت‌ها بیش از آنکه امری ابژکتیو و عینی و مبتنی بر واقعیت باشد ناشی از برداشت‌های سوبژکتیو و ذهنی آنهاست. اساسا در نظام بین‌الملل که قانون جنگل بر آن مستولی است هیچ‌یک از دولت‌ها نمی‌توانند نسبت به تمامیت ارضی خود از جانب متحدانشان مطمئن باشند لذا دستیابی هر کشوری به سلاح هسته‌ای به مفهوم کاهش قدرت کشورهای قبلی دارنده سلاح‌های هسته‌ای است و به همین دلیل قدرت‌های بزرگ در تلاشند دستیابی دیگر کشورها به فناوری هسته‌ای را به تلاش برای دستیابی به تسلیحات اتمی و تهدید صلح در جهان تعبیر کرده لیکن در عمل، سلاح هسته‌ای بیش از آنکه قابل استفاده باشد خاصیت بازدارندگی داشته لذا بحث اصلی برتری استراتژیک آنها در مقابل رقبایشان است. اسرائیل اولین کشوری بود که در 6 دهه ماضی تفوق راهبردی‌اش را به مدد سلاح‌های پرشمار هسته‌ای خود حفظ کرده و با در اختیار داشتن حدود 500 کلاهک هسته‌ای تعیین‌کننده‌ترین عامل در ژئوپلتیک خاورمیانه و تحولات منطقه‌ای محسوب شده و حضوری بس منازعه‌برانگیز دارد و از همان چند دهه قبل به صورت دوفاکتویک قدرت اتمی به شمار می‌آید. از این منظر هرگونه احتمال مسلح شدن یکی از کشورهای خاورمیانه به کلاهک هسته‌ای به معنای از میان رفتن هژمون استراتژیک رژیم صهیونیستی در منطقه و برهم خوردن موازنه قدرت به ضرر آن است و از آنجا که دکترین حاکمیت رژیم اشغالگر قدس همواره بر اساس احساس ناامنی در منطقه شکل گرفته لذا با توسل به ایالات متحده آمریکا اجماعی جهانی را پاد هرگونه تلاش جهت برهم خوردن این موازنه هسته‌ای ترتیب می‌دهند. از طرفی کشورهای عربی خاورمیانه و حاشیه خلیج‌فارس تمایل داشته برای مجاب کردن مقامات غربی به توسعه قابلیت‌های هسته‌ای خود قراردادهای جذاب و پرسود آنچنانی با شرکت‌های غربی منعقد کرده و در این صورت شرکت‌های یادشده برای این کشورهای عربی لابی‌گری کرده و نقش میانجی را ایفا و نظر مساعد مقامات سیاسی و امنیتی غرب را جلب خواهند کرد. از نظر مقامات آژانس در حال حاضر حدود 40 کشور جهان البته به صورت تئوری قادر به ساختن بمب اتمی بوده لیکن بهترین راهکار جهت ممانعت از چنین وضعی از نظر آژانس همانا ایجاد بانک چندملیتی سوخت هسته‌ای یا بانک سوخته منطقه‌ای است تا هم نگرانی‌های ناشی از وابستگی به سوخت خارج از منطقه را مرتفع کند و هم دغدغه‌های غنی‌سازی نظامی از سوی کشورهای دیگر را دفع کند اما از آنجا که خاورمیانه آمادگی وافری به درگیری در مقیاس هسته‌ای دارد لذا برای حصول این امر باید اجماع و اعتماد متقابل میان دولت‌های منطقه حاصل شود که البته تحقق این گفتمان در عمل غیرممکن به نظر می‌آید یا دست‌کم اینکه این مهم به سادگی میسر و امکانپذیر نیست.