به گزارش وطن امروز؛ فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، ۱۸۳ روز پس از آغاز محاصره دریایی ایران، از برنامه خود برای تشکیل کارگروهی با هدف اخلال در محموله‌های عبوری از مرزهای زمینی ایران و دریای کاسپین خبر داد.
سنتکام پیش‌تر، تنها ۹ روز پس از آتش‌بس، محاصره دریایی ایران را آغاز کرد که ۶۶ روز به طول انجامید. این فرماندهی بار دیگر از ۲۳ تیرماه محاصره را از سر گرفت که تا زمان اعلام پروژه جدید، ۱۱۷ روز از آن می‌گذشت.
ناکامی «دیوار فولادی» ترامپ
محاصره دریایی که ترامپ بارها آن را «دیوار فولادی» خوانده است، با هدف فروپاشی اقتصاد ایران از درون طراحی شده بود؛ به‌گونه‌ای که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، چندین بار برای تحقق این هدف ضرب‌الاجل تعیین کرد، اما هیچ‌یک محقق نشد.
بسنت اواخر بهمن سال گذشته، پیش از آغاز محاصره دریایی، گفته بود اگر صادرات نفت ایران را به ۱۰۰ هزار بشکه در روز برسانیم، این کشور با بحران اقتصادی شدیدی مواجه خواهد شد. او نیمه شهریورماه امسال نیز اعلام کرد: «ما قرار است ایران را از نظر اقتصادی به زانو دربیاوریم.»
بسنت پنجم مهرماه، وعده فروپاشی اقتصاد ایران طی دو هفته را داد که این هدف نیز محقق نشد. اکنون آغاز پروژه جدید برای اعمال فشار بر ایران نشان می‌دهد که واشنگتن از اقدامات پیشین خود به نتیجه مطلوب نرسیده است.
برگ برنده‌های ایران
موقعیت ژئوپلیتیکی ایران، به دلیل برخورداری از حدود ۷۴۰ کیلومتر خط ساحلی در دریای کاسپین و ۵۸۹۴ کیلومتر مرز زمینی مشترک با هفت کشور، از پیچیدگی‌ها و ظرفیت‌های راهبردی قابل‌توجهی برخوردار است.
این موقعیت جغرافیایی، فقط یک مزیت سرزمینی نیست بلکه مجموعه‌ای از پیوندهای تاریخی، فرهنگی، مذهبی، اجتماعی و اقتصادی را در بر می‌گیرد که در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کنند.
از منظر راهبردی، امریکا برای تحقق اهداف خود در قبال ایران، علاوه بر مواجهه با مؤلفه‌های دفاعی و امنیتی، ناگزیر است پیچیدگی مناسبات ایران با کشورهای همسایه را نیز در محاسبات خود لحاظ کند.
رقابت‌های منطقه‌ای، اشتراکات فرهنگی و مذهبی، پیوندهای تاریخی و به‌ویژه وابستگی‌های متقابل اقتصادی میان ایران و همسایگانش، مجموعه‌ای از محدودیت‌های ساختاری را در برابر سیاست‌های فشار حداکثری واشنگتن ایجاد می‌کند.
در این میان، همبستگی و وابستگی متقابل اقتصادی ایران با کشورهای پیرامونی، یکی از مهم‌ترین موانع در مسیر شکل‌گیری یک محاصره زمینی موثر و فراگیر به شمار می‌رود چراکه قطع یا محدودسازی گسترده روابط اقتصادی با ایران، لزوما هزینه‌ای یک‌جانبه برای تهران نخواهد داشت بلکه می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی را برای کشورهای همسایه نیز به همراه داشته باشد.
از این منظر، همراهی کامل این کشورها با هرگونه دستور یا فشار خارجی برای قطع مناسبات با ایران، ممکن است با منافع ملی، ثبات داخلی و ملاحظات اقتصادی خود آنها در تعارض قرار گیرد.
بنابراین، جغرافیای سیاسی ایران و شبکه درهم‌تنیده روابط منطقه‌ای آن، نوعی عمق راهبردی فراتر از مرزهای رسمی کشور ایجاد کرده است.
به بیان دیگر، ایران تنها با مرزهای جغرافیایی خود تعریف نمی‌شود بلکه با شبکه‌ای از منافع مشترک و وابستگی‌های متقابل منطقه‌ای پیوند خورده است؛ شبکه‌ای که نادیده گرفتن آن، هرگونه راهبرد فشار فراگیر علیه ایران را با محدودیت‌های جدی مواجه می‌سازد.
برای درک عینی این وابستگی‌های متقابل، می‌توان به دو نمونه پاکستان و عراق اشاره کرد.
پاکستان به دلیل کمبود منابع انرژی، به‌ویژه گاز طبیعی، به همکاری انرژی با ایران وابستگی قابل‌توجهی دارد؛ به‌طوری‌که اختلال در مبادلات مرزی می‌تواند بازار سوخت، قیمت LPG و معیشت خانوارها را تحت تاثیر قرار داده و زمینه‌ساز نارضایتی اجتماعی شود.
چنین وضعیتی نشان می‌دهد که هرگونه اختلال در مناسبات اقتصادی با ایران، فقط محدود به پیامدهای اقتصادی برای تهران نخواهد بود بلکه می‌تواند با انتقال هزینه‌های اقتصادی به کشورهای همسایه، فشارهای معیشتی، نارضایتی عمومی و حتی تنش‌های اجتماعی و سیاسی ایجاد کند.
عراق نمونه روشن‌تری از تاثیر مستقیم مناسبات با ایران بر افکار عمومی و معادلات داخلی یک کشور همسایه است.
عراق نیز نمونه روشنی از این وابستگی متقابل است.
محدودیت‌های هوایی و بسته‌شدن گذرگاه‌های مرزی با ایران، علاوه بر آسیب به منافع تجاری و معیشتی شهروندان، با اعتراضات مردمی همراه شد.
حالا در استان میسان، مطالبه بازگشایی گذرگاه چذابه (الشیب) به تهدید نافرمانی مدنی و مسدودکردن جاده‌ها انجامید. این تحولات نشان می‌دهد که اختلال در مناسبات اقتصادی با ایران می‌تواند به چالشی اجتماعی و سیاسی برای دولت‌های همسایه نیز تبدیل شود.
تمرکز بر اولویتی راهبردی
ایران برای کاهش اثرگذاری فشارهای اقتصادی آمریکا، باید تقویت همبستگی اقتصادی با کشورهای همسایه را به یکی از اولویت‌های راهبردی خود تبدیل کند؛ چراکه تبدیل تجارت مرزی به یک منفعت اقتصادی و معیشتی مشترک، هزینه همراهی این کشورها با فشارهای آمریکا را افزایش می‌دهد.