گروه فرهنگ و هنر: نشست نقد و بررسي فيلم «بغض» با حضور رضا درميشيان (كارگردان)، غلامرضا موسوي (تهيهكننده)، حبيب رضايي، باران كوثري و مهران احمدي (بازيگر)، تورج اصلاني (مدير فيلمبرداري)، هايده صفيياري (تدوينگر) و خسرو نقيبي به عنوان منتقد با اجراي عليرضا پورصباغ در فرهنگسراي رسانه برگزار شد.
غلامرضا موسوي با اشاره به اينكه تامين مالي از منبعي براي فيلم بغض امكانپذير نشد، گفت: تسهيلات وام در دنيا براي هنرمندان و فيلمسازان با دردسرهاي بسيار كمتر وجود دارد اما در ايران چنين امكاني وجود ندارد و اگر هم باشد براي بخش خصوصي بهصرفه نخواهد بود. همچنين در ساخت اين فيلم بايد مركز سينماي گسترش و مستند به فيلمهايي همچون «بغض» كمك كند و اين وظيفه اين سازمان است. در اين باره ما فيلمنامه «بغض» را به مركز سينماي گسترش و مستند فرستاديم اما با مشكلاتي روبهرو شديم كه همه فيلمها در ايران براي ساخت فيلم خود مواجه ميشوند. موسوي درباره دليل عدمكمك به فيلمها از سوي سازمانهايي از جمله مركز سينماي گسترش و مستند، به جايگاه نامتوازن و ناحق برخي مديران فرهنگي اشاره كرد و گفت: مديرهاي فرهنگي در جايي قرار گرفتهاند كه آن پست مورد نظر به اندازه قد متوسط آنها نيست، در حقيقت بايد آدمهايي را كه قدشان به پستشان ميخورد در جايشان بگذارند. به هر حال هيچ كمكي از سوي هيچ سازماني براي ساخت فيلم «بغض» صورت نگرفت و فقط موهبتهاي خداوند كمكحال اين پروژه بود.
رضا درميشيان در پاسخ به پرسش پورصباغ، مجري اين جلسه مبني بر اينكه در اين فيلم نگاه راديكال به پديده مهاجرت وجود دارد، گفت: سعي نكردم چيزي را در فيلم «بغض» نكوهش يا مدح كنم. نسل الان موقعيتي دارد كه بايد به آن ميپرداختم و در اين فيلم واقعيتگرايي را در پيش گرفتم. درميشیان درباره نگاه خاص خود و هدف از ساخت «بغض» گفت: نسل ما- دهه شصتيها- در همه جهت دارد قرباني ميشود و در باتلاقي فرورفته و در آن گير ميكند. در واقع آنچه در این جلسه از زبان سازنده مطرح میشد با ماهیت فیلم «بغض» و اظهارات وحیده محمدیفر و داریوش مهرجویی بسیار متفاوت بود و سازنده با اشاره به اینکه در تهران نمیشود نفس کشید موضوعات مطروحه در این جلسه نقد و بررسی را به سمت و سوی دیگری غیر از بحث اصلی کشاند.
حبيب رضايي درباره موضوع اين فيلم اظهار داشت: مهاجرت در طبيعت هم وجود دارد كه به علت تغيير آب و هوا و به خطر افتادن محيط زيست موجوداتي مجبور ميشوند نقل مكان كنند. در واقع فرق سفر با مهاجرت هم در ناخوشايند بودن مهاجرت است.
رضايي با اشاره به اينكه بغضي در گلوي نسلي مانده است كه حتي يك مكان و بهانهاي براي تخليه ندارد، گفت: اين دسته از آدمها فكر ميكنند مقوله مهاجرت ميتواند آنها را به راحتي و آسايش برساند اما بغضي در اين آدمها وجود دارد كه هر جا بروند مانند شناسنامه در همه جا با آنها خواهد بود. به دليل اينكه ريشه اين بغض در جاي ديگر است. در واقع پشت اين مهاجرت يك اجباري وجود دارد كه بايد براي حل چنين مشكلاتي به آن ريشه توجه كرد.
باران كوثري درباره سخنان پورصباغ مبني بر تقسيم جهان غرب و شرق و تلقي غربيها از افراد به عنوان عدد و رقم، با اشاره به اينكه تقسيم جهان غرب و شرق را قبول ندارم، گفت: اگر بحث مهاجرپذيري مطرح باشد، خود ايران بزرگترين مهاجرپذير است. تا زماني كه فردي مجبور نباشد، مهاجرت نميكند. در حقيقت بايد به هدف و برنامه افراد مهاجر هم توجه كرد، كمااينكه خيلي از افراد از ايران رفتند، در خارج از كشور تحصيل كردند، سپس به كشورمان بازگشتند و خدمت ميكنند بنابراين هيچ جاي جهان نميتواند آدمها را تبديل به عدد و رقم كند.
كوثري با اشاره به اينكه «بغض» درباره مسائل 2 جوان سرگردان است، گفت: اين 2 جوان در ايران هم ميتوانند غريب و نامتجانس با محيط خود باشند، بنابراين فرقي نميكند اين 2 شخصيت كجا زندگي كنند. در كل شرايطشان به گونهاي است كه انگار براي زندگي ساخته نشدهاند تا خوشبخت باشند. اين بازيگر همچنين درباره فيلمنامه «بغض» گفت: در ابتدا اين فيلم قرار بود در ايران ساخته شود و در قصه اوليه بحث مهاجرت در آن موضوعيت نداشت اما طي مراحل بعدي رضا درميشيان بسيار تيزهوشيانه بحث مهاجرت را در اين فيلم وارد و آن را به نقطه قوت فيلم تبديل كرد. تورج اصلاني در ادامه اين نشست با اشاره به اينكه من حرفهايم را با تصاوير نشات گرفته از ذهن كارگردان ميزنم، گفت: همانطور كه حبيب رضايي به جبر در مهاجرت اشاره كرد، معتقدم در جوامع ما اين موضوع تبديل به مبارزه سياسي ميشود در حالي كه هر كسی بايد حال و هواي مناسب خود را در جغرافياي خاكي پيدا كند و نبايد به او برچسب بزنيم بلكه بايد از نظر جامعهشناسانه اين مساله آسيبشناسي شود، به خاطر اينكه يك جبري براي اين مساله وجود دارد كه در اين فيلم هم به آن پرداخته شده است. در كل عصيان در فيلم وجود دارد؛ نسلي كه نميداند به كجا تعلق دارد و اين مساله بسيار تلخ است. هايده صفيياري، تدوينگر، با بيان اينكه اگر بخواهيم از موضوع مطرح شده در اين فيلم فقط به اين نتيجه برسيم مبني بر اينكه مهاجرت مقوله بدي است، فقط به معلول پرداختهايم و از علت غافل شدهايم، اظهار داشت: بنابراين حرف «بغض» چيز ديگري است از جمله اينكه جوانهايي را نشان ميدهد كه اميدي به آينده ندارند و اضطراب دلشان را فراگرفته است. در واقع اين جوانها با چه اميدي ميتوانند زندگي كنند، اين مسالهاي است كه در «بغض» به آن پرداخته شده است.
خسرو نقيبی درباره بحث مهاجرت در اين فيلم با اشاره به اينكه در اصل بحث اصلي اين فيلم بحث مهاجرت نيست، گفت: رضا درميشيان در فيلم اولش- «بغض»- به پختگي و نگاهي رسيده است؛ بحثي را مطرح ميكند كه غير از مقوله مهاجرت است بنابراين ميتوان گفت اين فيلم از چندين لايه تشكيل شده است و نگاه درستي هم به ماجراي یادشده دارد. در واقع قصه اين فيلم بر اساس حكمتي به خارج از كشور منتقل شده و اين مفاهيم، مقولهاي از جمله مهاجرت را چند برابر كرده است. نقيبی با اشاره به اينكه شرايط اجتماعي موجب مهاجرت اين 2 جوان قصه ميشود نه چيزهايي از جمله دين، مذهب و... گفت: بسياري از افراد مهاجرت ميكنند و ميتوانند با داشتن امكانات و برنامهريزي قبلي در مكان جديد زندگي مناسبي داشته باشند اما اين 2 جوان قصه شرايط بخصوصي دارند. نقيبی با بيان اينكه فيلم «بغض» تصويري شبيه فيلمهاي آخر دهه 40 از جمله سينماي نادري را تداعي ميكند كه در آن فيلمها به تنگناي معاصر پرداخته شده است، گفت: بايد اذعان كرد درميشيان به افت و خيز قصهاش كاملا واقف است در غير اين صورت ممكن بود فيلم از ريتم خاص خود خارج شود.
درميشيان درباره مقوله سردرگمي در اين فيلم گفت: در اين فيلم نميخواستيم به نتيجه خاصي برسيم، در واقع فقط هدفمان نشان دادن واقعيتها بود. در اين باره از مسؤولان ميخواهم فيلم را ببينند و براي نسلي كه در باتلاق بلاتكليفي دست و پا ميزنند چارهاي بينديشند. تورج اصلاني همچنین درباره عنوان كردن خداحافظي خود از عرصه سينما با اشاره به اينكه خداحافظيام از سينما به معناي رفتن هميشگي نبوده است، تصريح كرد: اين كم شدن فعاليتم در اين عرصه بستگي به مسائلي دارد از جمله اينكه من دنبال انگيزهام در سينماي ايران هستم و اگر فيلمي به انگيزههايم جواب بدهد و به تجارب من در اين عرصه بيفزايد باز هم كار خواهم كرد. در غير اين صورت، فضا را به جواناني ميسپارم كه اين عرصه را تجربه نكردهاند و خواهان آن هستند. البته در اين ميان كاهش كيفيت فيلمها به كمبود بودجه تهيهكنندگان هم بازميگردد كه نميتوانند امكانات بهتري در اختيار فيلم قرار دهند تا از لحاظ فيلمبرداري و فني سطح استانداردي را در سينماي ايران داشته باشيم.