آزاده صالحی
اپرای «مانا و مانی» قرار است پس از 32 سال توسط 250 کودک در تالار وحدت روی صحنه برود. این اپرا به وسیله گروه موسیقی پارس و با همکاری گروه کر فیلارمونیک ایران و گروه کر ملل در روز جهانی کودک از تاریخ 17 تا 21 مهرماه اجرا مي‌شود.
مجال اجرا بعد از گذشت 32 سال
«مانی و مانا» یکی از ماندگارترین آثار حسین دهلوی است که 32 سال پیش به وسیله او نوشته شد و تنها یک بار در اسلواکی به اجرا درآمد و در ایران مجال اجرا نیافت. حالا بعد از گذشت سال‌ها، محمد عاقبتی در مقام کارگردان و علیرضا شفقی‌نژاد به عنوان رهبر ارکستر قصد دارند آن را روی صحنه ببرند. آنچه در درجه نخست درباره این اپرا حائز اهمیت است اینکه دست‌اندرکاران برگزاری آن، این اپرا را همزمان با روز جهانی کودک و با استفاده از 250 کودک اجرا می‌کنند. آنها بر این باورند که روز جهانی کودک می‌تواند سرمنشأ خوبی برای عرضه این اجرا باشد. قرار است حتی دانش‌آموزان مدارس که برای تماشای این اپرا می‌آیند از تخفیف ویژه‌ای برخوردار شوند. این اجرا توسط 4 گروه نمایش، کر، خواننده و موزیک انجام می‌گیرد که به تناسب کودکان از سازهای ارکستر بادی و پرکاشن استفاده شده است.
اثر در غیاب استاد
اجرای اپرای «مانا و مانی» در حالی صورت می‌گیرد که خالق این اثر این روزها در شرایط نامساعد جسمی بسر می‌برد. طی ماه‌های اخیر سوسن اصلانی، همسر این هنرمند در گفت‌وگو با رسانه‌ها به این مساله اشاره داشته که حسين دهلوي، آهنگساز پيشكسوت و بنيانگذار اركستر مضرابي هم‌اكنون با اختلال حافظه مواجه شده است. او در حال حاضر به دلیل اختلال حواس، توانايي انجام فعاليت‌هاي موسيقي را ندارد. گرچه سوسن اصلانی همسر و یار دیرینه او همچنان در منزل به آموزش سنتور مشغول است. دهلوی از سال ۱۳۷۶ تصنیف اپرای «مانا و مانی» را به مناسبت روز جهانی کودک آغاز کرد. ساخت این اثر 3 سال به طول انجامید. در بخشی از اپرا، یک دزد بره یک دختر کوچک را می‌رباید و دخترک که صاحب بره بوده به جنگل می‌رود و آواز می‌خواند. 3 سال بعد علی رهبری با ارکستر فیلارمونیک اسلواکی در شهر براتیسلاوا به اجرا و ضبط این اپرا پرداخت.
کنسرتینوی سنتور همراه با زنده‌یاد پایور
آخرین گفت‌وگوی نگارنده با این هنرمند به چند سال قبل بازمی‌گردد. او در این گفت‌وگو به مسائل زیادی در حیطه موسیقی اشاره کرد که شاید بتوان پررنگ‌ترین بخش آن را تالیفاتش در حوزه موسیقی قلمداد کرد. از جمله این کتاب‌ها «کنسرتینوی سنتور» نام دارد که دهلوی و زنده‌یاد فرامرز پایور به شکل مشترک به نگارش آن پرداخته بودند. این کتاب توضیحات نویی درباره سنتور بود و به گفته دهلوی، نخستین‌‌کار وی از منظر تالیف به شمار می‌رود. یکی دیگر از کتاب‌هایی که امروز از دهلوی
به جا مانده «پیوند شعر و موسیقی ایرانی» است که در حال حاضر در دانشگاه‌های موسیقی تدریس می‌شود و توانست جایزه کتاب سال را دریافت کند. دهلوی 44 سال از عمر خود را صرف نگارش چنین کتابی کرد و آن‌طور که از نام کتاب برمی‌آید، سعی کرده در آن به تبیین ارتباط عمیق و دیرینه 2 وادی ادبیات و موسیقی بپردازد.
پایه‌گذار ارکستر مضرابی
آخرین کوشش او در زمینه کارهای جمعی موسیقی ملی، پایه‌گذاری ارکستر مضرابی است که با همکاری ۶۶ نفر از نوازندگان سازهای مضرابی ایرانی تشکیل شد و در سال ۱۳۷۲ روی صحنه رفت. این هنرمند پیشکسوت از جمله هنرمندانی است که درباره فراگیری هنر معتقد است: هنرهایی مانند موسیقی بیشتر به قریحه و استعداد شخصی آدم‌ها بازمی‌گردند و همه کسانی که به شکل گوشی، موسیقی را بدون نت آموختند شامل این مساله می‌شوند. این نشان می‌دهد نبوغ و استعداد ذاتی از معیارهای اولیه قدم گذاشتن در مسیر هنری است. کسانی که شما از آنها نام می‌برید و بعدها به اسطوره‌هایی در حیطه موسیقی بدل شدند نیز کسانی بودند که در درجه نخست، این استعداد مادرزادی در خمیره آنها وجود داشته است. هرچند در این میان نقش آموزش و هدایت‌های اکتسابی را نیز نمی‌توان نادیده گرفت.
الهام از ادبیات کلاسیک
دهلوی تا امروز جز «مانا و مانی» آثار متعددی را در قالب اپرا ساخته است که از بین آنها می‌توان به «بیژن و منیژه» و «خسرو و شیرین» نیز اشاره کرد. او این
2 اپرا را به مدد برداشت‌های آزادی از آثار جاودان ادبیات کلاسیک چون شاهنامه فردوسی و آثار نظامی‌گنجوی ساخته است. مبحث دیگری که دهلوی در گفت‌وگوی آن سال به آن اشاره کرد، وضع دانشگاه‌های موسیقی بود. او در پاسخ به این سوال که با توجه به اینکه نزدیک به 7 دوره از عمر خود را صرف فعالیت موسیقی کرده‌اید، امروز چقدر از وضع دانشکده‌های موسیقی اطلاع دارید، گفت: راستش اطلاع چندانی ندارم اما این را می‌دانم نسل جوان علاقه‌مند هستند. این خوب است اما نباید فقط به کارهایی که می‌شود اکتفا کرد. می‌دانید دیگر آن نگاه عمقی بین نسل امروز وجود ندارد یا حوصله‌ای که ما سال‌ها صرف انجام یک کار می‌کردیم، ضمن اینکه مشکل این است در اغلب مواقع، ریاست هنرستان‌ها و دانشگاه‌های موسیقی برعهده کسانی است که خودشان اطلاع زيادي از موسیقی ندارند. مسلما تاسف می‌خورم که چرا جوانانی که در مسیر موسیقی قدم برمی‌دارند، نیروی خود را صرف ارائه آثار سخیف می‌کنند. با پتانسیل خوبی که در جوانان امروز سراغ دارم اما خب این بنیه خوب به کار گرفته نمی‌شود و همان‌طور که گفتم آن ژرف‌اندیشی در کار کمتر به چشم می‌خورد.
یادی از ابوالحسن‌خان صبا
و علی‌اکبرخان شهنازی
این آهنگساز از دهه 20 تا 40 به عنوان اوج شکوفایی موسیقی ایرانی نام برد و ادامه داد: در این دهه‌ها، هنرمندان برجسته‌ای در رادیو و تلویزیون و همین‌طور هنرستان ملی موسیقی فعالیت می‌کردند که می‌توان گفت موسیقی امروز وامدار و مدیون آنهاست که از میان آنها می‌توان به زنده‌یادان روح‌الله خالقی، ابوالحسن‌خان صبا، علی‌اکبر شهنازی و... اشاره کرد. البته تعداد آنها زیاد است اما غبار ایام و کهولت سن، حافظه مرا در به یاد آوردن تک‌تک نام‌ها ضعیف کرده است. در واقع همه کسانی که در گذشته بویژه دهه 20 تا 40 در موسیقی ما به ارائه آثار مانایی پرداخته‌اند، شخصیت‌هایی برجسته بوده‌اند که توانستند در ارتقای موسیقی سهم بسزایی داشته باشند. به عنوان مثال، استاد ابوالحسن صبا یکی از آنها بود. من خود شاگرد صبا بودم. البته پیش از آن، در سال 1320، ویولن را نزد پدرم شروع کردم و این نقطه آغازی برای قدم گذاشتن من به این عرصه بود. در این راه زحمات زیادی کشیدم و مرارت‌های بسیاری بردم اما هدفم این بود که به درجه‌ای که می‌خواهم در موسیقی برسم. از آنجایی که پدر استاد دهلوی یکی از شاگردان علی‌اکبرخان شهنازی بوده است درباره مولفه‌های زنده‌یاد شهنازی نیز توضیح می‌دهد: استاد شهنازي به تمام معني استاد بود و يك معلم واقعي. خاطرم هست زماني كه رياست هنرستان ملي موسيقي را برعهده گرفتم، از او درخواست كردم به تدريس تار در آنجا بپردازد، او هم پذيرفت. به طور كلي انسان بي‌توقع و فروتني بود و همين موجب ماندگاري و درخشش او تا امروز شده است. به هنرستان آمد و هنر خود را بي‌دريغ در اختيار بچه‌هايي گذاشت كه علاقه داشتند ياد بگيرند.
ریاست هنرستان موسیقی
دهلوي از سال 1341 تا 1351 يعني به مدت 10سال بعد از مهدي مفتاح و پيش از مصطفي كمال پورتراب، رياست هنرستان ملي موسيقي را برعهده داشته است. در آن سال‌ها آثار زيادي را بر پايه شعر و موسيقي ايراني پديد مي‌آورد كه از آن ميان «گفت‌وگوي دل» در دستگاه شور و «سفر عشق» در بيات اصفهان، درخشان‌ترين نمونه‌ها هستند. این استاد مسلم موسیقی درباره آن دوران خاطرنشان کرد: مهم‌ترين هدفم در سال‌هاي رياست بر هنرستان ملي موسيقي، كمك به رشد و ارتقاي موسيقي ايراني بود و در اين مسير از هيچ كاري فروگذار نكردم.
انتشار نت‌ها؛ آخرین آرزو
خاطرم هست مهم‌ترین آرزوی دهلوی طی سال‌های اخیر، تخصیص بودجه از سوی دولت برای انتشار نت‌های او و هم‌دوره‌ای‌هایش است. وی امیدوار است با این کار موسیقی اصیل ایرانی حفظ شود.
زندگینامه
حسین دهلوی در سال ۱۳۰۶ در تهران به دنیا آمد. او آموزش موسیقی را از 5 سالگی نزد پدرش، معزالدین دهلوی که از شاگردان علی‌اکبر شهنازی بود، آغاز کرد و در ۹ سالگی با تشویق مادرش به ساز ویولن علاقه‌مند شد. دهلوی دوره اول ویولن را نزد پدرش فراگرفت و سپس دوره دوم را نزد ابوالحسن صبا گذراند و وارد هنرستان موسیقی شد و از آن پس به فراگیری علمی موسیقی گرایش پیدا کرد. او سپس هارمونی، کنترپوان و اصول آهنگسازی را نزد حسین ناصحی فراگرفت. در دوره هنرستان با همکاری ابوالحسن صبا ارکستر شماره یک هنرهای زیبا را راه‌اندازی کرده و تعدادی از آثار صبا را برای ارکستر تنظیم کرد. پس از درگذشت استاد صبا در سال ۱۳۳۶، رهبری این ارکستر که بعدا ارکستر صبا نامیده شد، به دهلوی واگذار شد و شاخه‌های ۲، ۳ و ۴ هم به آن افزوده شد. استاد حسین دهلوی در سال ۱۳۸۲ به عنوان چهره ماندگار مورد تقدیر قرار گرفت.