ميثم دهقان
شرايط فعلي بازار ارز نشان مي‌دهد انتظارات تورمي در اين بازار بشدت افزايش يافته است و موجب هجوم وسيع تقاضاي كاذب به اين بازار به همراه سفته‌بازي شده است. در اين شرايط فارغ از راه‌حل‌هاي اقتصادي، اقدام موثري كه مي‌تواند انتظارات تورمي در اين بازار را بشدت بكاهد فروش ارز به صورت وسيع در حساب‌هاي بانكي است. گفتنی است بخشنامه بانک مرکزی به شماره 213961/90 مورخ 10/09/1390، 10 بانک کشور را مجاز به فروش نامحدود ارز به نرخ مرجع برای واردکنندگان کالاها و خدمات دانسته است. این بخشنامه در جهت تامین نیاز واقعی بازار ارز برای واردات کالا از سرزمین اصلی مفید بوده و در کاهش تقاضای غیرواقعی ارز موثر است. در واقع با فراهم شدن خرید نامحدود ارز به نرخی کمتر از بازار، تقاضای غیرواقعی ارز کاهش یافته و تعادل در عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد. لیکن شرط بند 5 این بخشنامه که استفاده از ارز مربوط را منوط به نگهداری به مدت حداقل 6 ماه در حساب بانکی کرده است در عمل منجر به ناکارآمدی این سیاست در ساماندهی بازار ارز شد و افزایش هزینه را برای واردکنندگان به دنبال داشت، زیرا صرفاً واردکنندگانی می‌توانند از این طریق ارز تهیه کنند که 6 ماه پول خود را بدون استفاده در حساب‌های ارزی نگه دارند. بنابراین ضروری است در ابتدا اين بخشنامه با حذف شرط بند 5 مجددا توسط بانك مركزي به بانك‌هاي عامل جهت تامين ارز برای واردکنندگان ابلاغ شود تا اين ارز پس از طی مراحل مربوط در اتاق مبادله ارزی جهت واردات كالا تخصيص يابد. همچنین با ایجاد امکان جابه‌جایی وجوه ارزی در حساب‌های ارزی داخل کشور و امکان تبدیل ارز به سایر ارزها در این حساب‌ها کارآیی این حساب‌ها افزایش می‌یابد و باعث شفاف شدن مبادلات ارزی در داخل کشور می‌شود. با اتخاذ اين سياست توسط بانك مركزي، همه متقاضیان ارز بدون محدودیت می‌توانند با پرداخت معادل ریالی در حساب ارزی خود به صورت الکترونیکی ارز مورد نیاز خود را دریافت کنند و صرافی‌ها نیز مبادلات ارزی را صرفاً از طریق حساب‌های ارزی در بانک‌های عامل انجام خواهند داد. این سیاست شفافیت نقل و انتقال و تخصيص ارز را به دنبال خواهد داشت و هزینه تامین ارز برای قاچاق کالا و ساير موارد غيرقانوني را افزایش می‌دهد. همچنين ضروري است سودي به اين حساب‌ها تعلق نگيرد تا صرفا واردكنندگان كالا اقدام به خريد ارز از طريق اين حساب‌ها كنند.
در صورتي‌كه بانك مركزي سريعا فروش ارز را 100 تومان زير قيمت بازار آزاد شروع كند و نسبت به كاهش پلكاني قيمت ارز در روزهاي بعد اقدام کند مي‌تواند نقدينگي وسيعي را از جامعه جمع آوري كند. علاوه بر آن با آرام شدن بازار و آغاز روند كاهش آن، متقاضيان كاذب از بازار حذف شده و دارندگان ارز به عرضه آن اقدام مي‌كنند. بايد توجه داشت بسياري از دارندگان ارز و شركت‌هاي دولتي و غيردولتي و همچنين صندوق توسعه ملي1 كه موجودي ارزي دارند به دليل انتظار كسب سود بيشتر از عرضه ارز خودداري كرده كه پس از شروع روند كاهشي اقدام به عرضه آن به بازار و كمك به كاهش مجدد آن مي‌كنند.
* كارشناس ارشد شبكه تحليلگران تكنولوژي ايران
1- صندوق توسعه ملي مي‌توانست تاكنون 20 درصد از موجودي خود را به ريال تبديل کند تا به بخش‌هاي كشاورزي و صنعتي تخصيص يابد.