فرزاد میکائیلی: پس از انتخابات یازدهمین دوره ریاست‌جمهوری و انتخاب حسن روحانی به عنوان رئیس‌جمهور این گمانه‌زنی‌ها وجود داشت که روحانی دولتی ائتلافی از دولت‌های سازندگی و اصلاحات را روی کار خواهد آورد.
اصلاح‌طلبان رادیکال که در مجامع مختلف رأی روحانی را رأی پایگاه اجتماعی خود می‌دانستند تمام تلاششان این بود بیشترین مصادر را از روحانی طلب کنند اما روحانی در برخی مواقع مقابل آنها ایستاد و چند گزینه مطرح‌شده در رسانه‌ها را رد کرد که از مهم‌ترین آنها گزینه خاتمی برای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (مسجدجامعی) بود که فشارها را بر خود خاتمی نیز زیاد کرد.
پس از کش و قوس‌های فراوان و فشارهای همه‌جانبه رسانه‌ای بالاخره وزارتخانه‌ای هم نصیب این جریان تندرو شد. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری وزارتخانه‌ای بود که اصلاح‌طلبان همیشه برای آن برنامه داشته‌اند. وزارتخانه‌ای که در نظر اصلاح‌طلبان، همواره سکوی پرشی برای یارگیری، شکل دادن اعتراضات رادیکالی و به جریان انداختن جنبش‌های حزبی بوده است.
3 گزینه اصلی آنها برای وزارتخانه مطبوع‌شان میلی‌منفرد، توفیقی و فرجی‌دانا بود که گزینه اول از مجلس رأی اعتماد نگرفت، دومی 3 ماهی سرپرستی وزارتخانه را برعهده داشت و بعد از آن کلید را به دست فرجی‌دانا سپرد اما هر سه در وزارت علوم ماندگار شدند و دو گزینه اول به علاوه چند نفر دیگر «وزارت علوم در سایه» را تشکیل دادند.
تئوریسین‌های اصلاحات با تکیه بر تئوری هانتینگتون در دوران اصلاحات شروع به پروژه فتح سنگر به سنگر نظام کردند. هانتینگتون نقش اجتماعی طبقه متوسط جدید را در جوامع در حال توسعه به موتور و نیروی اصلی توسعه، تحول و حتی انقلاب تشبیه می‌کند. به نظر هانتینگتون، سرچشمه اصلی مخالفت با حکومت را باید در این طبقه بازجست. نخستین عناصری که از این طبقه در صحنه اجتماعی ظاهر می‌شوند، روشنفکرانی‌اند که فعال‌تر و انقلابی‌تر از کارکنان دولت، افسران ارتش، معلمان، وکیلان، مهندسان، تکنیسین‌ها و کارفرمایان و مدیرانی‌اند که به تدریج ظاهر می‌شوند. به همین دلیل شهر، کانون مخالفت در درون کشور است و طبقه متوسط، کانون مخالفت در درون شهر است و دانشجویان منسجم‌ترین، کارآمدترین و پرتحرک‌ترین انقلابیان در میان روشنفکرانند. آنها هسته اصلی و مرکزی مبارزات انقلابی در جوامع در حال توسعه را تشکیل می‌دهند. به قول میلز، روشنفکران جوان و دانشجویان مهم‌ترین نیرو برای ایجاد تغییرات بنیادی‌اند. (ب.ت.باتامور، منتقدان جامعه، ترجمه محمد جواهرکلام، تهران: سفیر، 1369،ص 69)
این تئوری پایه و اساس فشار از پایین و چانه‌زنی از بالا بود که جریان اصلاحات با پیاده نظام کردن جریان دانشجویی در دوران اصلاحات تلاش داشت به نظام فشار وارد کند؛ جریانی که در نهایت از شخص محمد خاتمی نیز عبور کرد و در 16 آذر 83 او را هم هو می‌کرد. اتفاقی که هشدارش را مسؤول بسیج دانشجویی دانشگاه تهران نیز به روحانی داد و گفت: «ما نگران همین هو کشیدن‌ها هستیم چنانچه در سال 83 رئیس‌جمهور قانونی کشور را هو کردند و مورد اهانت قرار دادند، نگرانیم همین جماعت این بلا را سر شما بیاورند».
برخلاف نظر برخی تحلیلگران در آن زمان که فرجی‌دانا را گزینه تعدیل شده و به مشی اعتدال نزدیک‌تری می‌دانستند، جریان دانشجویی اعلام کرد برای طیف اصلاح‌طلب رادیکال، هیچ‌یک از این 3 گزینه تفاوتی ندارد چه آنکه تنها به‌دست‌گیری این وزارتخانه توسط این جریان مهم بوده است. دانشجویان اعلام کردند اولین هدف این جریان تغییر اولویت‌های جامعه دانشگاهی از تولید علم به سمت سیاسی‌کاری است تا در نهایت به ایجاد اغتشاشات اجتماعی در دانشگاه‌ها و بعد پارلمان خیابانی برسد. گفتنی است در همان ایام هم در رسانه‌های طیف مدرن اصلاح‌طلبان بحث‌هایی نظیر بازگشت مدنیت، مدرنیته، دوم خرداد، رفراندوم و... زمزمه می‌شد.
بعد از گذشت یک سال پیش‌بینی دانشجویان محقق و فضای دانشگاه‌ها ملتهب شد. تشکل‌های دولت‌ساخته زیاد شدند، سیاسی‌کاری در فضای دانشگاه غالب شد، روند انتخاب رؤسای دانشگاه توسط وزارت علوم محملی برای چالش اعضای هیات‌های علمی و شورایعالی انقلاب فرهنگی شد و باندبازی بین هیات‌های علمی افزایش یافت، بیانیه‌های جعلی از سوی رسانه‌های حامی اصلاح‌طلبان رادیکال بیشتر شد و در نهایت جایگاه علمی ایران در جهان 2 پله سقوط کرد. همه اینها دلایلی شد تا مجلس شورای اسلامی مصمم به جلوگیری از انحراف شود و فرجی‌دانا به ایستگاه استیضاح برسد. استیضاحی که حتی با گارانتی هم متوقف نشد.
حالا دوران پسا استیضاح رسیده و این دوران چند پیام را با خود به همراه دارد که باید مدنظر دولتمردان، نمایندگان مجلس و عموم جامعه قرار گیرد.
1- آنچه درباره استیضاح فرجی‌دانا اهمیت دارد، نه گفتن به شخص فرجی‌دانا نبوده است بلکه انتقاد و جلوگیری از یک رویکرد غلط و خطرناک بود و همه چیز نباید محدود به تغییر وزیر شود چنانکه توصیه جریان دانشجویی در روز نخست هم تغییر این رویکرد بود. حسن روحانی اما ظاهرا این پیام را درک نکرده و محمدعلی نجفی را که خود در ابتدای دولت نتوانسته بود از مجلس رأی اعتماد بگیرد به عنوان سرپرست وزارتخانه معرفی و فرجی‌دانا را نیز مشاور علمی و آموزشی خود کرد. جالب آنجاست که روحانی در حکم نجفی نوشته است: «از محمدعلی نجفی می‌خواهم راه فرجی‌دانا را ادامه دهد» و این در حالی است که انتقادات جامعه دانشگاهی و استیضاح‌کنندگان وزیر علوم مشی و رویکرد حاکم بر وزارتخانه علوم است.
روز استیضاح الیاس نادران در نطق خود با اشاره به سخن مجید انصاری که گفته بود در صورت عدم اعتماد نمایندگان به فرجی‌دانا فرد جایگزین راه او را ادامه می‌دهد، گفت: «خدا را شکر که این سخن معاون پارلمانی تکذیب شد پس شما به استیضاح رای دهید تا رویکرد وزارت علوم تغییر کند.»
این تناقضات یعنی دولت می‌خواهد این رویه غلط را ادامه دهد و نتیجه این رویه تنش میان دولت و مجلس و نخبگان دانشجویی و دانشگاهی خواهد بود و آنچه از گفته‌های جریان دانشجویی بر‌می‌آید آن است که مقابله با روند غلط تا پاکسازی عناصر مساله‌دار در مصادر امور، بازگردانی فضای آرامش به دانشگاه‌ها و ایجاد نشاط علمی و سیاسی در فضای دانشگاه ادامه خواهد داشت.
2- مجلس شورای اسلامی در مساله استیضاح دوباره توانست بازسازی منتقدان منطقی دولت را در کنار افت وکیل‌الدوله‌ها نشان دهد. اگرچه برخی روزنامه‌های اصلاح‌طلب در موضعی خنده‌آور تیتر زده بودند اقلیت مجلس پیروز شد- حال آنکه هر عقل ناقصی هم این را درک می‌کند که در مجلسی که هر فرد یک رأی دارد هیچگاه اقلیت پیروز نخواهد شد- اما این استیضاح توانست فراکسیون‌هایی را که تنها به واسطه چسبندگی به قدرت تشکیل شده بودند، ناکارآمد کند، کما اینکه نیمی از سخنران مخالف وزیر را نیز اعضای فراکسیونی کردند که نزدیکی بیشتری به دولت داشت.
این مساله جدا از نشان دادن «فراجناحی» بودن موضوع استیضاح وزیر علوم در میان اصولگرایان، برای برخی دیگر از اعضای کابینه یازدهم نیز معنادار است و شاید این روزها علی جنتی، بیژن زنگنه و عباس آخوندی بیش از دیگران احساس کنند آینده فرجی‌دانا در انتظار آنهاست؛ به بیان دیگر یک سال و نیم پیش رو، سال کم‌تحرکی برای دولت و مجلس نخواهد بود و بهتر است دیگر وزرای کابینه ریسک مطرح شدن استیضاح خود را تا اسفند 1394 نپذیرند، چرا که اصولگرایان منتقد دولت فراتر از ادعای روزنامه‌های اصلاح‌طلب- که معتقدند اقلیت مجلس را تشکیل می‌دهند- بعد از یک سال از روی کار آمدن دولت یازدهم در سطح مناسبی خود را «بازسازی» کرده‌اند و البته تلاش می‌کنند از قبل اتفاقاتی مانند روز استیضاح، به یک «وحدت گفتمانی» برای انتخابات مجلس دهم برسند نه آنکه تجربه‌های شکست‌خورده ائتلافی مانند 7+8 را بار دیگر تکرار کنند.
3- پیام سومی که این استیضاح با خود به همراه دارد از سوی جریان دانشجویی به نمایندگان مجلس است. پس از استیضاح وزیر علوم و روی کارآمدن نجفی و زمزمه‌های آوردن گزینه‌های تندتر از فرجی‌دانا همچون سمنانیان، جریان دانشجویی با صدایی رسا در رسانه‌های مختلف بیان کرد نمایندگان مجلس نباید بگذارند وزارت علوم که در دوران اقتصاد مقاومتی نوک پیکان حرکت انقلاب اسلامی است، کژروی کند و همچنان که در بالا گفته شد از سوی این جریان گزینه‌های مختلف تفاوتی ندارد بلکه آنچه اهمیت دارد خارج شدن آن جریان تندرو از وزارت علوم است. پس از انتخابات 92 قاعدتا این امر طبیعی است که گزینه‌ای همراستا با دولت روی کار آید اما نمایندگان نباید بگذارند این گزینه از چارچوب اعتدال خارج باشد. در این مساله 2 نکته اهمیت دارد: اول آنکه نمایندگان از زمزمه‌های آوردن گزینه تندتر واهمه نداشته باشند و دوم به واسطه برچسب‌های تندروی و تقابل با دولت از اصول عقب‌نشینی نکنند.
4- اما نکته چهارم هیچ ربطی به مساله استیضاح ندارد و بیش از همه پیامی است که جریان دانشجویی باید آن را بشنود. اگرچه دانشگاه خانه جریان دانشجویی است و وزارت علوم برای آنها از اولویت خاصی برخوردار است اما نباید این جریان نسبت به دیگر مقولات اجتماعی بی‌تفاوت باشد. چنانکه امروز دادگاه آقازاده که یکی از مصادیق اجرای عدالت است یا مساله کرسنت که در آن خسارات بسیار بیشتر از آورده‌های مذاکرات ژنو نصیب ایران شده است، باید از سوی این جریان در جامعه منتشر شود و موذنان جامعه باید ملت را درباره این مسائل بیدار کنند.