حسين رنجبران
برنامه‌سازان و مجريان تلويزيوني با اينكه برنامه‌هايشان مخاطبان فراوان هزاران نفري و گاه ميليوني دارد عموما به بازخورد‌ها در فضاي مجازي، رسانه‌هاي جديد و متعاقب آنها مطبوعات اهميت بسیار می‌دهند اما دليل اين توجه چيست؟ مگرنه اينكه تلويزيون به عنوان رسانه ملي و البته بي‌رقيب‌ترين رسانه تصويري در داخل كشور با يك برنامه چنددقيقه‌اي می‌تواند چندين برابر يك پايگاه اطلاع‌رساني، نشريه يا حتي خبرگزاري بر جامعه و مخاطب تاثير بگذارد پس چرا برنامه‌سازان آن بايد با اين علاقه و اشتياق پيگير بازخوردهاي برنامه خود در فضاي مجازي و مطبوعات باشند؟ اين پرسش را می‌توان اينگونه پاسخ گفت: «هدايت و جهت‌دهي به انگيزه‌ها و هيجانات» از اهداف اصلي رسانه‌هاي امروزي است بنابراين يك برنامه تلويزيوني يا راديويي در هر شكل آن از خبر گرفته تا سريال، طنز و... به نوعي هيجانات و انگيزه‌هاي مخاطب را به سمت و سويي هدايت و جهت‌دهي می‌كند اما اين اثرگذاري يك اثرگذاري عام و سطحي است و اين هدايت عمدتا زودگذر در سطحي‌ترين لايه ذهن مخاطب قرار خواهد گرفت. يكي از راه‌هايي كه می‌توان به اين اثرگذاري عمق بخشيد و دايره نفوذ آن را بيشتر و بيشتر كرد استفاده از نقش مكمل دیگر رسانه‌ها بويژه رسانه‌هاي پرشمار امروزي در فضاي مجازي و همچنين مطبوعات است. اين رسانه‌ها به روش‌هاي مختلف مثل باز كردن پيام، درشت‌نمايي يا برجسته‌سازي اثر پيام در جامعه، انعكاس استقبال مخاطبان از آن و... مخاطب را بيشتر و بيشتر به برقراري ارتباط با عمق و ابعاد مختلف پيام و هدف برنامه ترغيب كرده و اثر آن را در ذهن مخاطب نهادينه و ماندگار می‌كنند. علاوه بر اين به‌رغم پرشماري و اثرگذاري روزافزون رسانه‌ها همچنان «رهبران فكري» و «ارتباطات چهره به چهره» نقش تاثيرگذارخود را در شكل‌دهي به افكار عمومي جامعه دارند و نظريه «جريان 2مرحله‌اي ارتباط» طرفداران سنتي خود را حفظ كرده، بر اين اساس بسياري از مردم به رهبران فكري و مراجع گروهي خود می‌نگرند و حركات خود را بر اساس تحليل‌ها و اشارات آنها تنظيم مي‌كنند. شايد بتوان گفت اكنون انتقال افكار و جهت‌گيري‌هاي مراجع يا رهبران فكري بيشتر در فضاي مجازي صورت می‌گيرد و حتي ارتباطات چهره به چهره هم رنگ و بوي «آنلاين» به خود گرفته است.
امروزه روز هر صاحبنظري كه حرفي براي گفتن داشته باشد در پايگاه اطلاع‌رساني اختصاصي يا اينكه در گوشه‌اي از فضاي مجازي يادداشت می‌نويسد و مطبوعات هم به همان يادداشت‌ها استناد می‌كنند، بنابراين يك يادداشت يا يك نقطه‌نظر از همين آدم‌هاي تاثيرگذار درباره يك برنامه تلويزيوني يا موضوعي كه در آن برنامه مورد بحث قرار گرفته است می‌تواند مخاطبي را كه همواره نگاهي خاص به رهبران فكري جامعه دارد تحت‌تاثير قرار دهد و بازخورد تاثير پيام آن برنامه را چند برابر تعميق كند. از اين رو بسياري از برنامه‌سازان و فعالان تلويزيون به بهره‌گيري از نقش مكمل فضاي مجازي روي آورده و علاوه بر راه‌اندازي پايگاه‌هاي ارتباطي مستقل اهميت وي‍ژه به ارتباط با رسانه‌هاي آنلاين و مطبوعات می‌دهند. البته اين مزيت و هم‌افزايي رسانه‌اي، آفت‌هايي هم داشته است كه شايد يكي از مشهود‌ترين آن اين است كه ملاحظه می‌كنيد امروز اشتياق وافر به سوپراستار شدن و رفتن روي جلد اين روزنامه و آن مجله ديگر فقط منحصر به بازيگران و هنرمندان سينما نيست و رقابتي پيدا و پنهان در بين مجريان، خبرنگاران و ديگر اصحاب رسانه براي مصاحبه، تبليغ، عكس و رپرتاژ آغاز شده و هر روز تقويت می‌شود: «من آنم كه رستم بود پهلوان...» و به این‌ترتيب، بيم آن می‌رود كه به جاي بهره‌گيري از اين هم‌افزايي رسانه‌اي در مسير مصالح عمومي، آنچه مطمع نظر شود شهرت‌طلبي و منفعت‌جويي‌هاي شخصي باشد كه در نهايت چيزي جز دامن زدن به رذايل اخلاقي از آن عايد جامعه نخواهد شد. این روزها شاید نمی‌توان برنامه‌ای را یافت که با نام روابط‌عمومی آن برنامه در سایت‌ها، پایگاه‌های اطلاع‌رسانی و مطبوعات به تبلیغ گسترده بخش‌های مختلف آن برنامه نپردازد و این کار به نوعی رسم شده و مقبول هم افتاده که البته در حد متعادل، معقول و منطقی همان استفاده درست از این فضای جدید برای جذب مخاطب است اما بسیار دیده شده که برنامه‌های بی‌کیفیت یا با جهت‌گیری خلاف جهت‌گیری‌های تراز رسانه‌ای انقلاب اسلامی، آنچنان هزینه‌ای برای تبلیغ خود می‌کنند که هم مدیران مسؤول برنامه‌سازی تلویزیون گول می‌خورند که حتما این برنامه مخاطبان فراوان دارد و داشتن مخاطب (بخوانید نمایش داشتن مخاطب فراوان) آنها را از توجه به ضعف‌های بسیار چنین برنامه‌هایی حداقل از حداکثر دقت و تیزبینی بازمی‌دارد و در عین حال برای مخاطبان عادی چنین ذائقه‌سازی می‌کند که قطعا برنامه‌ای تاثیرگذار‌تر و موفق‌تر خواهد بود که نام آن در فضای مجازی و رسانه‌های جدید و در نهایت مطبوعات و مجلات بیشتر و بیشتر برده شود. در این میان متاسفانه بعضا (و البته بخوانید در بیشتر مواقع) برنامه‌هایی بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد که در این باره خرج بیشتری بکند و با روابط ناسالم رسانه‌ای نمایش داشتن مخاطب فراوان را بهتر بازی کند. می‌توان چنین چیزی را نوعی شارلاتانيزم رسانه‌اي نامید كه اين روزها به جان برنامه‌هاي رسانه ملي افتاده و كسی هم فكري به حالش نكرده و حتی خیلی‌ها را که به آن اعتقادی هم ندارند به این مسیر کشانده؛ شايد روزي به مضار این آفت خطرناک فرهنگی برسيم كه خيلي دير شده باشد، اين نقطه تهديدي جدي براي برنامه‌سازي تلويزيوني است.
امروزه روز هر صاحبنظري كه حرفي براي گفتن داشته باشد در پايگاه اطلاع‌رساني اختصاصي يا اينكه در گوشه‌اي از فضاي مجازي يادداشت می‌نويسد و مطبوعات هم به همان يادداشت‌ها استناد می‌كنند، بنابراين يك يادداشت يا يك نقطه‌نظر از همين آدم‌هاي تاثيرگذار درباره يك برنامه تلويزيوني يا موضوعي كه در آن برنامه مورد بحث قرار گرفته است می‌تواند مخاطبي را كه همواره نگاهي خاص به رهبران فكري جامعه دارد تحت‌تاثير قرار دهد و بازخورد تاثير پيام آن برنامه را چند برابر تعميق كند. از اين رو بسياري از برنامه‌سازان و فعالان تلويزيون به بهره‌گيري از نقش مكمل فضاي مجازي روي آورده و علاوه بر راه‌اندازي پايگاه‌هاي ارتباطي مستقل اهميت وي‍ژه به ارتباط با رسانه‌هاي آنلاين و مطبوعات می‌دهند. البته اين مزيت و هم‌افزايي رسانه‌اي، آفت‌هايي هم داشته است كه شايد يكي از مشهود‌ترين آن اين است كه ملاحظه می‌كنيد امروز اشتياق وافر به سوپراستار شدن و رفتن روي جلد اين روزنامه و آن مجله ديگر فقط منحصر به بازيگران و هنرمندان سينما نيست و رقابتي پيدا و پنهان در بين مجريان، خبرنگاران و ديگر اصحاب رسانه براي مصاحبه، تبليغ، عكس و رپرتاژ آغاز شده و هر روز تقويت می‌شود: «من آنم كه رستم بود پهلوان...» و به این‌ترتيب، بيم آن می‌رود كه به جاي بهره‌گيري از اين هم‌افزايي رسانه‌اي در مسير مصالح عمومي، آنچه مطمع نظر شود شهرت‌طلبي و منفعت‌جويي‌هاي شخصي باشد كه در نهايت چيزي جز دامن زدن به رذايل اخلاقي از آن عايد جامعه نخواهد شد. این روزها شاید نمی‌توان برنامه‌ای را یافت که با نام روابط‌عمومی آن برنامه در سایت‌ها، پایگاه‌های اطلاع‌رسانی و مطبوعات به تبلیغ گسترده بخش‌های مختلف آن برنامه نپردازد و این کار به نوعی رسم شده و مقبول هم افتاده که البته در حد متعادل، معقول و منطقی همان استفاده درست از این فضای جدید برای جذب مخاطب است اما بسیار دیده شده که برنامه‌های بی‌کیفیت یا با جهت‌گیری خلاف جهت‌گیری‌های تراز رسانه‌ای انقلاب اسلامی، آنچنان هزینه‌ای برای تبلیغ خود می‌کنند که هم مدیران مسؤول برنامه‌سازی تلویزیون گول می‌خورند که حتما این برنامه مخاطبان فراوان دارد و داشتن مخاطب (بخوانید نمایش داشتن مخاطب فراوان) آنها را از توجه به ضعف‌های بسیار چنین برنامه‌هایی حداقل از حداکثر دقت و تیزبینی بازمی‌دارد و در عین حال برای مخاطبان عادی چنین ذائقه‌سازی می‌کند که قطعا برنامه‌ای تاثیرگذار‌تر و موفق‌تر خواهد بود که نام آن در فضای مجازی و رسانه‌های جدید و در نهایت مطبوعات و مجلات بیشتر و بیشتر برده شود. در این میان متاسفانه بعضا (و البته بخوانید در بیشتر مواقع) برنامه‌هایی بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد که در این باره خرج بیشتری بکند و با روابط ناسالم رسانه‌ای نمایش داشتن مخاطب فراوان را بهتر بازی کند. می‌توان چنین چیزی را نوعی شارلاتانيزم رسانه‌اي نامید كه اين روزها به جان برنامه‌هاي رسانه ملي افتاده و كسی هم فكري به حالش نكرده و حتی خیلی‌ها را که به آن اعتقادی هم ندارند به این مسیر کشانده؛ شايد روزي به مضار این آفت خطرناک فرهنگی برسيم كه خيلي دير شده باشد، اين نقطه تهديدي جدي براي برنامه‌سازي تلويزيوني است.