آزاده صالحی
پیش از شروع گفت‌وگو به این نکته اشاره کردید که اطلاع‌رسانی نسبت به این نمایش اندک بوده است.
بله، متاسفانه اطلاع‌رسانی درباره اجرای این نمایش به شکل ناقص انجام شده و جز تعدادی از تماشاگران، مخاطبان علاقه‌مند به تئاتر از اجرای آن بی‌اطلاع بوده‌اند. گرچه بنرهای این نمایش در تئاترشهر نصب شده اما بروشور به دلیل مشکلاتی که داشت، آماده نشد. قرار است در جریان اجرای این نمایش 30 شب اجرا برویم و شاید به دلیل فشردگی زمانی، شب‌های آخر در 2 سئانس نمایش را اجرا کنیم که طبعا کار دشواری است.
مضمون نمایش تازه شما گرچه حول محور مسائل ملموس اجتماع امروز است اما خیلی تلخ بیان شده، خودتان این‌طور فکر نمی‌کنید؟
ببینید، این نمایش کاری پرانرژی است و در مجموع به روایت یک زندگی زیرزمینی می‌پردازد؛ زندگی زیرزمینی‌ای که ممکن است هرکدام از ما در برهه‌ای از زمان آن را تجربه کنیم. «نزدیک‌تر» همان‌طور که می‌دانید، عشق را روایت می‌کند؛ عشقی که به دلیل مصائب مختلف به سوءظن و بدبینی منتهی می‌شود و فشارهای اجتماعی این عشق کودکانه و پاک را به استیصال می‌کشاند. در این نمایش سعی کرده‌ام علاوه بر ارائه تصویر زیبایی از عشق به نوعی به تبیین فشارهای اجتماعی نیز بپردازم و اگر شما تلخی در نمایش احساس می‌کنید به همین دلیل است. بعد از تماشای این نمایش برخی بر این اعتقاد بودند که من موضوع اختلاس‌های ماه‌های گذشته را دستمایه نگارش چنین نمایشنامه‌ای قرار داده‌ام در حالی که این‌طور نیست. وقتی فیلمنامه فیلم «دعوت» را می‌نوشتم، اپیزودی با این مضمون در فیلمنامه گنجانده بودم و حتی قرار بود پریوش نظریه ایفاگر نقش زن در این اپیزود باشد اما حاتمی‌کیا به من توصیه کرد با توجه به اینکه این اپیزود بلند‌تر از دیگر بخش‌هاست و از یک‌ربع بیشتر است، بهتر است آن را به صورت مجزا در قالب فیلم یا تئاتر کار کنم. البته طی سال‌های اخیر مجموعه داستانی از من با عنوان «اسرار انجمن ارواح» منتشر شد که من این اپیزود را با نام «ورشکسته» در این مجموعه داستان منتشر کردم اما همیشه دوست داشتم متعاقب توصیه حاتمی‌کیا این اپیزود را به شکل مستقلی اجرا کنم بنابراین تصمیم گرفتم نمایشنامه‌ای بر این اساس بنویسم.
ظاهرا از بین 17 متنی که شما به سالن‌های تئاتری ارائه کرده بودید این اثر برای نمایش قابل قبول شناخته شده است، دلیلش چیست؟
راستش خودم هم از این مساله تعجب کردم، در حالی که در کنار این اثر، نمایشنامه‌های خوب دیگری چون «تا هشت بشمار» با موضوع زندگی امام رضا(ع)، «حالا و اینجا» (زندگینامه یک شهید)، «چنگیزخان» و... را نیز ارائه داده بودم که در نهایت این متن به تصویب رسید. نکته جالب این است که این نمایشنامه 3 بار مورد بازبینی قرار گرفت و توانست هیات بازبینی را تحت‌تاثیر قرار دهد. حتی از برخی تماشاگران و منتقدان تئاتر شنیدم که می‌گفتند نخستین باراست که در کارهای یثربی، زن به مرد برتر نیست و هر دو در کنار یکدیگر هم‌سطح هستند. البته واقعیت هم این است. هدف من از نگارش و اجرای این نمایشنامه، تصویر کردن یک عشق زلال بوده است. در عین اینکه نمایشی که در حال حاضر مشاهده می‌کنید نشانگر احوال روحی من در این برهه زمانی است. تصور می‌کنم جای اجرای این نمایش امروز در جامعه ما خالی بوده بویژه اینکه در جامعه امروز همه به دنبال مقصر می‌گردند تا انگشت اتهامشان را به سمت یکدیگر بگیرند. به هر حال نمایش «نزدیک‌تر» صرفا یک اثر تلخ تلقی نمی‌شود. می‌توان گفت خنده و گریه توام به مخاطب القا و در جریان سیال ذهن روایت می‌شود. در این نمایش عمده تکیه‌ام به عنصر عشق بوده است. همان‌طور که از نظر من نقطه قوت نمایشنامه، عشق است. در این کار، عناصر رئال به کار گرفته شده و از عشق طوری برداشت شده که در نهایت بر کجروی‌ها، سوءبرداشت‌ها و تردید‌ها پیروز می‌شود. در واقع فینال کار عشق است. حتی یکی از شخصیت‌های نمایش به دیگری می‌گوید: گاهی وقت‌ها از عشق مردن عبادت است.
پس قبول ندارید که نمایش تم تلخی دارد؟
تلخ نه به آن معنا. شاید از یک‌ساعت اجرای نمایش، فقط 20 دقیقه‌اش تلخ باشد و بقیه‌اش حتی مایه شادی است و لبخند به لب مخاطب می‌آورد یعنی اگر جز این بود که نمی‌شد اجرا کنیم. منظورم این است که اگر قرار بود یک ساعت اندوه به مخاطب القا شود که خارج از تحمل بود. «نزدیک‌تر» به نوعی زندگی واقعی من است یا شاید بتوان گفت زندگی واقعی همه ما. به نظر می‌رسد امروز اغلب آدم‌ها گرفتار زندگی‌های زیرزمینی شده‌اند. گرفتار پچ‌پچ و تردید شده‌اند و من سعی کردم در نمایشم این موارد را ترسیم کنم. همیشه این سخن حضرت‌سجاد(ع) در ذهنم است که می‌فرماید: انسان نباید از خواستن خسته شود. من نیز به عنوان یک کارگردان و نمایشنامه‌نویس کوشیده‌ام از خواستن خسته نشوم. روی این اصل، ناامیدی را به چالش کشیده‌ام. روی شخصیت‌پردازی این نمایش خیلی کار کرده‌ام. به نوعی می‌توان گفت در این نمایش قشر تحصیلکرده و آگاه‌اندیش جامعه را ترسیم کرده‌ام.
به عنوان یک کارگردان فکر می‌کنید بزرگ‌ترین آسیبی که در حال حاضر برای اجراهای تئاتری وجود دارد، چیست؟
نبود پول و سالن از جمله معضلاتی بوده که همواره در حیطه تئاتر برای کارگردانان مشکل‌آفرین بوده است. حتی چند بار برای من و برخی دوستان پیش آمده که نمایشمان مورد تصویب قرار گرفته اما کنارش بیان شده که سالن برای اجرا و تمرین تخصیص نمی‌شود.
از نمایش «چنگیزخان» چه خبر؟
فعلا هیچ. تصور می‌کنم با شرایطی که در حال حاضر گیشه‌های تئاتر با آن مواجه هستند اجرای این نمایش غیرممکن است.
حیطه‌های مختلفی چون نوشتن فیلمنامه، نمایشنامه و کارگردانی تئاتر را تا امروز تجربه کرده و همین‌طور نگارش چند تله‌فیلم را در کارنامه کاری‌تان ثبت کرده‌اید که هریک توانسته‌اند به فراخور موضوعی مورد توجه قرار بگیرند. آیا قرار است باز هم از شما در حوزه تله‌فیلم چنین آثاری مشاهده کنیم؟
در این باره پیشنهادهایی داشته‌ام. آخرین پیشنهاد کاری به کارگردانی حسن فتحی بود اما به دلیل اینکه سیناپس کار با روحیه من همخوانی نداشت، نتوانستم همکاری کنم ضمن اینکه تصور می‌کنم فتحی یکی از استادان مسلم سینماست، کمااینکه تجربه همکاری با او را در مجموعه تلویزیونی «فردا دیر است» نیز داشته‌ام و از قسمت هفدهم به بعد این سریال را من نوشتم. در مجموع همکاری با فتحی در این سریال برایم خیلی خوشایند بود و امیدوارم باز هم چنین همکاری‌هایی میسر شود. همچنین اخیرا پیشنهادهای دیگری نیز داشته‌ام اما متاسفانه دغدغه‌های من در تئاتر همواره بیشتر بوده که مانع از فکر کردن به پیشنهادات تلویزیونی می‌شود. با وجود اینکه دستمزد کارهای تلویزیونی به مراتب بیشتر از تئاتر است اما همیشه سعی کرده‌ام در زندگی به دنبال عشق‌هایی که در سر داشته‌ام بروم. در عین حال تله‌فیلم‌های «بهار، قبل و بعد»، «زنی از کوچه پشتی»، «ماه از روی سکو»، «پریشانی» و... و خیلی تله‌فیلم‌هایی که نگارش آن برعهده من بوده تا امروز جوایز زیادی نیز برده است. حتی خاطرم هست در طول سال 89، 10 تله‌فیلم از من پخش شد.
خانم یثربی! برگردیم به مساله نمایش «نزدیک‌تر»، فکر می‌کنید 30 شب اجرا بتواند گیشه را تامین کند؟
امیدوارم، گرچه ما همواره بدون چشمداشت کار کرده‌ایم و نمایش ما در کمال مهجوریت و با مشکلات اطلاع‌رسانی که در اوایل گفت‌وگو اشاره کردم مواجه شده است. کار به قدری سنگین است که زانو و تارهای صوتی بازیگر زن نمایش آسیب دیده است. البته ناگفته نماند مردم طی شب‌های گذشته چراغ دل ما را با قدم گذاشتن به تئاتر روشن کرده‌اند و این برای ما جای خوشحالی است.
ظاهرا برای جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر نیز نمایشی را تدارک دیده‌اید؟
بله، این نمایش «پشت سایه‌های کاج» نام دارد و توسط هیات انتخاب و بازبینی جشنواره تئاتر فجر نیز پذیرفته شده است. این کار دارای محوری اجتماعی است و در فضای پارکی می‌گذرد که فساد در آن بیداد می‌کند و 3-2 جوان تصمیم می‌گیرند این پارک را اصلاح کنند. زمان در این نمایش ناگهان به صحرای کربلا بازمی‌گردد.