سارا شکری: فیلم «رستاخیز» پس از حدود 12 سال تلاش احمدرضا درویش و جمع همکارانش در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد. فیلم ماجرای قیام عاشورا را بر محور شخصیت «بکیر بن‌حر یزیدریاحی» بازسازی کرده است. فارغ از محتوا و ساختار اثر که ورود به این مقوله در این مجال نمی‌گنجد، درویش در این فیلم علاوه بر نمایش چهره حضرت عباس(ع)، در ده‌ها سکانس دیگر چهره حضرت علی‌اکبر(ع)، حضرت علی‌اصغر(ع)، حضرت قاسم(ع) و یاران با وفای امام حسین(ع) را به نمایش می‌گذارد و در سکانسی، شاهد سخن گفتن حضرت زینب(س) هستیم که دوربین از پشت، بانوی دلاور کربلا را به نمایش می‌گذارد. درویش در نشست پرسش و پاسخ فیلم هم در مقابل سؤال‌های خبرنگاران مبنی بر اینکه «آیا برای نمایش چهره ابوالفضل(ع) از مراجع یا نهادهای دیگر مجوزی کسب شده؟» یا اینکه «با توجه به حضور حضرت عباس با چهره مشخص در سکانس‌های کلیدی، در صورت الزام به حذف این سکانس‌ها برای نمایش، آیا او حاضر خواهد شد همانند میرباقری فیلم خود را اصلاح کند یا تصاویر را نورانی کند یا تصمیم دیگری می‌گیرد؟» گفت: «وقتی صحبت از ساخت فیلم درباره عاشورا شد، خوشحال بودم که ساخت چنین فیلمی در کارنامه من باشد تا به شخصیت حضرت عباس(ع) رسیدیم که شخصیت برگزیده نهضت عاشوراست اما اینکه جزو معصومین نیست دلیل نمی‌شود درباره او فیلم نساخت یا به آن نپردازیم. موافق نبودم که در فیلم چهره معصومین را با نور نشان دهیم یا به جای آنها دوربین بگذاریم». درویش جواب صریحی به خبرنگاران نداد و جلسه با ابهام پایان یافت. پیش از این (2 سال پیش) کارگردان در پاسخ به این سؤال که چرا در نظر دارد چهره مقدسات را نمایش دهد، گفته بود: «این فیلم، بانی کویتی دارد و من آن را برای پخش در داخل کشور نمیسازم»! اما به نظر می‌رسد با عوض شدن شرایط سیاسی کشور، درویش احساس کرده است می‌تواند اکنون آن را در داخل ایران هم نمایش دهد اما وقتی فیلم نمایش گسترده‌ای در جشنواره داشت واکنش‌های شدیدی را از سوی مراجع تقلید و علما و مداحان در پی داشت. در شدیدترین اعتراض آیت‌الله وحید خراسانی تماشای این فیلم را جایز ندانسته است. دفتر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی نیز با ارسال نامه‌ای به معاون سینمایی وزیر ارشاد سؤال کرده است که آیا بنا بر این است که سازمان سینمایی قداست مقدسات را بشکند و از خطوط قرمز بگذرد! آیت‌الله العظمی نوری همدانی و آیت‌الله العظمی علوی گرگانی نیز به این فیلم انتقاد کرده‌اند. آیت‌الله مقتدایی هم به این فیلم واکنش داد. در میان اعتراضات، مشاور امور معارف رئیس سازمان سینمایی، حجت‌الاسلام سعادتی نیز در یادداشتی به نقاط ضعف فیلم اشاره داشته است اما ایوبی درباره نظرات ایشان گفت: نظر شخصی وی هیچ ارتباطی به سازمان سینمایی ندارد و حجت‌الاسلام سعادتی درباره روز رستاخیز نظر شخصی خود را در یکی از رسانه‌ها مطرح کرده از این رو این نظر و نگاه به هیچ عنوان نباید به عنوان نگاه سازمان سینمایی به فیلم رستاخیز تلقی شود. علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به دفاع از فیلم پرداخت و تاکید کرد: «رستاخیز» از نظر تاریخی مشکلی نداشته و منطبق با تاریخ صحیح عاشورا تدوین شده است. جنتی حتی از این سخن گفت که فیلم مورد تایید آیت‌الله العظمی سیستانی و نمایندگان ایشان قرار گرفته است؛ موضوعی که خیلی سریع توسط موسسه تماشا تهیه‌کننده فیلم تکذیب شد. مداحان نیز به خیل معترضان پیوستند و دامنه اعتراضات بالا گرفت. این درحالی بود که اکثر جوایز جشنواره فیلم فجر به این فیلم اختصاص یافت و حتی هنرمندان ایرانی به ارائه جوایز به هنرمندان خارجی فیلم اعتراض کردند و کارن همایونفر پس از آنکه دیپلم افتخار موسیقی فیلم را برای ساخت موسیقی متن «همه چیز برای فروش» دریافت کرد، گفت: «امیدوارم سیمرغ بخش موسیقی متن به یک ایرانی برسد، چون سینمای ما به هرچیزی احتیاج داشته باشد، به آهنگساز احتیاج ندارد.» اما این امیدواری همایونفر به نتیجه نرسید و سیمرغ این بخش را استفان واربک انگلیسی برای «رستاخیز» گرفت.
سفر پنهانی ایوبی و درویش به عراق برای جلب رضایت آیت‌الله سیستانی
یکی از حامیان مالی این فیلم پرهزینه، «مؤسسه آل‌بیت» بوده است. آل‌البیت مؤسسه خوشنامی است که به بیت شریف آیت‌الله سیستانی، مرجع معظم تقلید انتساب دارد و تاکنون منشأ خیرات بسیاری در فضای تبلیغ دینی و ترویج فرهنگ شیعی بوده است، به همین مناسبت رئیس سازمان سینمایی برای اینکه ایوبی خود به شخصه بر سخنان وزیر صحه بگذارد و بر اعتراضات خاتمه ببخشد پس از پایان جشنواره (27 بهمن ماه) عازم عتبات عالیات شد. ایوبی به همراه تعدادی از سازندگان فیلم به کربلا رفت اما نتوانست با آیت‌الله سیستانی ملاقات کند. او ناکام از ملاقات با آیت‌الله سیستانی به سراغ مراجع عظام قم و مشهد رفت و در این سفر تلاش کرد نظر مثبت آنها را برای نمایش چهره حضرت ابوالفضل و دیگر معصومین در فیلم «رستاخیز» جلب کند اما این امر محقق نشد. پس از سفر ناموفق ایوبی برای کسب نظر مساعد مراجع، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی 3 اسفند ماه در گفت‌وگویی تصریح کرد: درباره نشان دادن چهره معصومین یا کسانی که منتسب به آنها هستند آرای مختلفی وجود دارد. وی در خاتمه تاکید کرد: «رستاخیز» در مجموع فیلمی است که تا اندازه زیادی می‌تواند منعکس‌کننده حماسه عاشورا باشد. ما باید هنرمندان و سینماگران خودمان را تشویق کنیم که در این وادی وارد شوند تا بتوانند آثار تاریخی دینی و عمیقی را که داریم، منعکس کنند. در عین حال با توجه به واکنشی که مراجع عظام تقلید قم نشان دادند دغدغه‌ها و نگرانی‌هایی مطرح شده که طبیعتا اگر این فیلم بخواهد اکران شود باید به نحوی باشد که بتواند این نگرانی‌ها را مرتفع کند. پس از اظهار نظر جنتی، حجت‌الله ایوبی ناکام در به دست آوردن نظر مساعد علما و مراجع دین اسفندماه در حاشیه جشن تصویر سال به سؤالات خبرنگاران درباره فیلم رستاخیز پاسخ گفت و بر عدم دیدارش با آیت‌الله سیستانی و تلاش خود برای رفع مشکل فیلم صحه گذاشت: با آیت‌الله سیستانی دیدار نداشتیم اما با نمایندگان ایشان در قم دیدار داشتیم. با سایر علما هم دیدار داشتیم. با آنها برای فیلم رستاخیز و جشنواره فیلم فجر گفت‌وگو کردیم. با هدف رفع برخی سوءتفاهم‌هایی که ایجاد شده، هم در مشهد و هم قم ملاقات‌های مهمی داشتیم. سینمای کشور به این گفت‌وگوها نیازمند است. وی افزود: امکان دارد فیلم رستاخیز را برای خودشان یا افراد مورد وثوق علما نشان دهیم و فیلم در جلسات کارشناسی بررسی شود. این فیلم حاصل تلاش یک دهه است و نگران هستیم این تلاش‌ها بدون دلیل و برای بعضی تسویه‌حساب‌های جناحی و گروهی فدا شود و از بین برود. پشت بعضی از این اعتراضات نیات سیاسی نیز وجود دارد. امروز فضای بسیار خوبی است و امیدواریم مشکلات فیلم حل شود و فیلم به نمایش درآید. نکته اینجاست که نمایش معصومین در آثار تصویری همیشه با اعتراضات همراه بوده است و «مختارنامه» که قصد داشت چهره حضرت ابوالفضل را به نمایش بگذارد با اعتراضات شدید مواجه شد و در نهایت میرباقری صحنه‌های مربوط به آن حضرت را حذف کرد. این نوع اعتراضات ارتباطی به سیاست ندارد که حجت‌الله ایوبی آن را سیاسی می‌داند. بسیاری از علما و مراجع از طیف‌های مختلف سیاسی درباره نمایش چهره معصومین نظر مخالف دارند از جمله آیت‌الله وحید خراسانی درباره «مختارنامه» و «رستاخیز» یک نظر دارد. دفتر آیت‌الله وحید خراسانی ضمن ابراز ناراحتی از نشان دادن تمثال و تصاویر مربوط به چهره حضرت عباس(ع) و تکرار آن، دیدن این فیلم (رستاخیز) را توسط مقلدان‌شان جایز ندانستند. اما با روی دادن چنین چالش‌هایی هواداران مدیران سازمان سینمایی در خانه سینما گویا علاقه زیادی به برخورد سیاسی با فیلم «رستاخیز» دارند؛ رئیس کانون کارگردانان در گفت‌وگویی درباره حواشی فیلم «رستاخیز» تاکید می‌کند: این مسائل با گفت‌وگو و تشریک مساعی حل می‌شود به شرط آنکه پشت آن جریان سیاسی وجود نداشته باشد. حال این سؤال را باید از همصنفان رئیس کانون کارگردانان پرسید؛ وقتی رئیس سازمان سینمایی کشور برای فیلم «رستاخیز» ساخته احمدرضا درویش به عتبات عالیات سفر می‌کند تا بتواند پاسخی دلخواه از دفتر آیت‌الله العظمی سیستانی بگیرد و در نهایت در شرایطی که موفق نمی‌شود به سراغ علمای قم و مشهد می‌آید، سیاسی است یا اعتراضات علما و مراجع عظام به عدم نمایش چهره معصومین در فیلم؟ وقتی رئیس سازمان سینمایی که باید برای سینمای نحیف ایران برنامه‌ریزی درست و دقیقی داشته باشد تمام کارهای خود را رها کرده و برای رسیدن به یک جواب و توجیه ارائه جوایز متعدد به این فیلم از جمله جایزه‌های شاخص جشنواره (بهترین فیلم و بهترین کارگردانی) راهی سفر می‌شود، چه برداشتی می‌توان از این سفر داشت؟
این همه جایزه گرفت!
آقای ایوبی در گفت‌وگویی اعلام می‌کند: من واقعا می‌خواهم بدانم حاتمی‌کیا چرا مظلوم است. ما اگر بدانیم ایشان چرا مظلوم است، سعی می‌کنیم مظلومیتش را برطرف کنیم. با نگاهی دقیق به اتفاقاتی که پس از جشنواره رخ داد و صحبت‌های اخیر ابراهیم حاتمی‌کیا و عملکرد سازمان سینمایی این سؤال را باید از رئیس سازمان سینمایی پرسید آیا این مظلومیت نیست؟ کارگردانی که سال‌ها وقت خود را برای نمایش بخشی از تاریخ انقلاب می‌گذارد و تنها با صرف 6 میلیارد هزینه، فیلمی می‌سازد که مورد توجه مخاطب و اقشار مختلف قرار می‌گیرد و آبروی جشنواره‌ای را که تنها نام انقلاب را یدک می‌کشد، می‌خرد، اینگونه مورد بی‌مهری جشنواره فیلم فجر و سیاستگذارانش قرار می‌گیرد اما فیلمسازی که با صرف میلیاردها تومان هزینه به سراغ نمایش چهره معصومین می‌رود و با علم بر اینکه علما و مراجع با نمایش آن مخالفت خواهند کرد فیلم می‌سازد، حمایت مدیران سینمایی و سیاستگذاران را همراه دارد و مسؤولان سینمایی برای رفع مشکل فیلم و رسیدن به جواب مشخص، مسائل سینما را کنار گذاشته و در پی جوابی قانع‌کننده از سوی مراجع عظام هستند، این چه توجیهی می‌تواند داشته باشد؟
اعتماد به‌نفس زیادی درویش
وقتی مدیران سازمان سینمایی به دنبال راه‌حل برای توجیه جوایز خود هستند احمدرضا درویش هم با اعتماد به نفس در پی اعتراضات شدید علما و مداحان، بهتر می‌داند که سکوت کند. وی معتقد است: «شرایط کنونی به گونه‌ای است که بهتر است سکوت کنم و پاسخی به اعتراضات ندهم». با توجه به حمایت‌های بی‌دریغ سیاستگذاران سینمایی باید منتظر ماند و دید سرانجام چه سرنوشتی در انتظار «رستاخیز» خواهد بود. آیا درویش زیر بار اصلاحات و عدم نمایش چهره معصومین می‌رود یا مانند 2 سال گذشته از اکران فیلم در ایران صرفنظر می‌کند و این پروژه که میلیاردها هزینه برای آن مصروف شده است تنها در کشورهای خارجی به نمایش درمی‌آید؟