زهرا قزیلی: این روزها خبراکران فیلم شهر موش‌ها- 2 در همه جا پیچیده و گروه سازنده عروسکی مدرسه‌موش‌ها به اقبال مخاطبان از این فیلم دل بسته‌اند، زیرا مدت‌ها روی این پروژه کار کردند. تمام افرادی که کودکی‌شان را در دهه 60 گذرانده‌اند مدرسه‌موش‌ها را به خوبی به خاطر دارند؛ داستان موش‌هایی دوست‌داشتنی با اسم‌هایی زیباتر؛ کپل، عینکی، دم دراز، خوشخواب، گوش دراز، نارنجی و... حال با طراحی و دقت نظر گروه سازنده، شرایطی فراهم شده است که فیلمی در خور توجه برای کودکان و خانواده‌ها فراهم شود. صرفنظر از نقاط ضعف فیلم به سراغ امیرحسین صدیق رفتیم؛ مشاورکارگردان و صداپیشه فیلم «شهر موش‌ها- 2 ».او هم مانند دیگر سازندگان اثر این فیلم را موفق در جذب مخاطب ارزیابی کرد. با دیق درباره چگونگی شکل‌گیری داستان، روند تولید و استفاده از عروسک‌های دستکشی به گفت‌وگو نشستیم که از نظرتان می‌گذرد.
***
موش‌ها 30 سال بزرگ شدند. فکر می‌کنید این موش‌ها چقدر می‌توانند با بزرگ‌ترها که از موش‌ها در سال‌های دور خاطره دارند و کودکان امروز که بیشتر سرگرم بازی‌ها و انیمیشن‌های خارجی هستند، ارتباط برقرار کنند؟
به‌شخصه معتقدم با طراحی که در روند داستان و موش‌ها صورت گرفته، هم کودکان قدیمی که امروز 30 سال بزرگ‌تر شدند و هم نسل جدید می‌توانند با این کار ارتباط خوبی برقرارکنند زیرا زحمت بیش از اندازه و زیادی برای تولید کار کشیده شده است، تک‌تک گروه‌ها تلاش کردند تا براساس استانداردهای بین‌المللی کار را به انجام برسانند. سبک عروسک‌سازی ما به سبک ماپت‌شویی‌هاست که نمونه ایرانی آن انجام شده است.
برای هماهنگی بین رفتار عروسک‌های جدید و عروسک‌های قبلی شهر موش‌ها چه برنامه‌ای داشتید که مخاطب بتواند ارتباط برقرار کند؟
تمام شخصیت‌های شهر موش‌ها 30 سال بزرگ‌تر شدند. براساس بزرگ‌تر شدن و به نوعی پیرتر شدن عروسک‌هایی ساخته شد که حالا بچه دارند و تعداد زیادی از بچه‌ها را در کار می‌بینیم. در طراحی عروسک‌های جدید دقت زیادی صورت گرفته است، همین طور در شخصیت‌هایی که حالا پیر شده‌اند. رفتارهای جوانی عروسک‌های قدیمی مورد بررسی قرار گرفت و براساس رفتارهای آنها شخصیت‌های جدید را آماده و به نوعی خلق کردیم و رفتارهایشان به‌گونه‌ای طراحی شد که بازخوردهایی از رفتار والدین داشته باشد. عروسک‌های جدید چیزی از عروسک‌های قدیمی کم ندارند و با کمی دقت مخاطب متوجه می‌شود که شخصیت‌های جدید از پدر و مادرشان در شکل ظاهری و رفتار نشانه‌هایی را به همراه دارند. این موارد هم برای تماشاگر جدید شهر موش‌ها قابل درک است- به لحاظ ظاهری و رفتار عروسک‌ها- و هم برای تماشاگر قدیمی که از عروسک‌های شهر موش‌ها خاطره دارد. برای بهتر دیدن و تشخیص جزئیات شهر موش‌ها به تماشاگران توصیه می‌کنم یک یا دو بار فیلم را ببینند تا به ظرایف کار نیز پی ببرند.
موش‌ها بزرگ شده‌اند و به‌خوبی می‌توان تغییر در شرایط جامعه موش‌ها را در فیلم دید.
آنچه در فیلم می‌بینیم به‌درستی حدیث نفس است، هر یک از ما وقتی گذشته خود را مرور کنیم می‌بینیم اتفاق‌هایی رخ داده و شرایط برای ما تغییر کرده و وقایعی بر ما در طول این سال‌ها گذشته است. همان‌طور تلاش کردیم گذر زمان را در زندگی موش‌ها نیز ببینیم.
با توجه به بزرگ شدن شخصیت‌های داستان و روند تغییر جامعه موش‌ها نگارش فیلمنامه از اهمیت خاصی برخوردار است، چقدر در جریان نگارش فیلمنامه بودید؟
در جریان جزئیات نگارش فیلمنامه نبودم اما می‌دانم آقای توحیدی و خانم برومند تعامل خوبی داشتند. بارها و بارها فیلمنامه نوشته شد و از فیتلر خانم برومند رد شد و حذف و تعدیل‌های مورد نیاز انجام شد. مطلع هستم که برای بخش پایانی فیلم آقای فرهادی 3 ورژن مختلف نوشتند. بارها فیلمنامه تغییر کرد تا آنچه امروز شاهد آن هستید نوشته و آماده شد. این همه دقت نظر تنها برای احترام گذاشتن به مخاطب صورت می‌گیرد. گذشتن از چندین و چند فیتلر ماحصل آن شد فیلمنامه. شخصیت‌ها ایرانی هستند و برای تماشاچی ایرانی ساخته شده‌اند.
نگارش فیلمنامه از چه زمانی آغاز شد و شما چه زمانی به گروه پیوستید؟
از زمستان سال 91 به گروه پیوستم و در هر بخش که نیاز بود کمک می‌کردم. برای طراحی موش‌ها به بچه‌های سازنده عروسک کمک می‌کردم. اما می‌دانم از پاییز 91 طرح داستان و متن اولیه داستان جدی شده بود.
با توجه به کارگردانی فیلم «دربه‌درها» و اقبال خوب مخاطب از این اثر، چقدر سینمای ایران نیاز به ساخت آثاری از این دست در حوزه سینمای کودک دارد؟
دوران طلایی سینمای کودک زمانی بود که گروه‌هایی مانند آقای نیکخواه‌آزاد و خانم طائرپور به صورت مستمر کار می‌کردند. در آن دوران سینمای کودک رونق داشت و در حال پیشرفت بود. از آن روزگار سال‌های خیلی طولانی می‌گذرد. با کمک و تهیه‌کنندگی خانم برومند این فیلم را ساختم که اکران موفقی داشت و مورد استقبال کودکان قرار گرفت. من به هیچ‌وجه استقبال مخاطب را به حساب خوبی کار خودم نمی‌گذارم. به عقیده من برهوتی در سینمای کودک وجود دارد. سینمای درست و برنامه‌ریزی‌شده‌ای برای کودکان و نوجوانان نداریم. متاسفانه کار خاصی نشده. یا بستر لازم برای کار فراهم نبوده یا مدیران و مسؤولان بودجه‌های دولتی را به‌درستی برای فرهنگسازی در سینمای کودک هزینه نکردند و کم‌لطفی‌هایی در این سال‌ها بوده است. اگر فیلم شهر موش‌ها هم ساخته شد با بودجه بخش خصوصی بود و اگر همت آقای سرتیپی و خانم حکمت نبود و حمایت بانک گردشگری، هیچگاه فضایی برای ساخت فیلم شکل نمی‌گرفت.
با توجه به تکنیک‌های جدید، چرا از تکنیک قدیمی عروسکی دستکشی برای ساخت فیلم استفاده کردید؟
با توجه به تکنولوژی‌های جدید کمتر گروه‌های فیلمسازی به سراغ عروسک دستکشی می‌روند. بیشتر آثار با انیمیشن یا تکنیک سه‌بعدی ساخته می‌شود. عروسک دستکشی سبک قدیمی است اما جذابیت‌های خاص خودش را دارد. هرازگاهی یک فیلم یا شوی تلویزیونی به صورت عروسک دستکشی ساخته می‌شود. با توجه به محدودیت متریالی که در اختیار داشتیم تمام تلاش خود را معطوف کردیم که کار در سطح استانداردهای بین‌المللی ساخته شود و چیزی کم از ماپت شو نداشته باشد.
چقدر از جلوههای ویژه بصری در کار بهره بردید؟
در موارد ضروری از جلوههای ویژه بصری استفاده کردیم. جایی که اجازه نمی‌داد از جلوههای ویژه میدانی استفاده کنیم از جلوههای ویژه بصری بهره بردیم. در بخشهایی هم برای اینکه بتوانیم محدودیت متریالی را از بین ببریم از جلوههای ویژه بصری استفاده کردیم. تجربه جدید و کار نویی در سینمای ایران بود.
تعدد عروسک‌ها باعث می‌شود افراد مختلفی درگیر کار شوند. ممکن است از شرایط تولید بفرمایید.
برای بعضی سکانس‌ها در یک روز 200 نفر سیاه‌لشکر عروسک داشتیم که 200 عروسک‌گردان حضور داشتند. به شهرستان‌های مختلف سفر کردیم. حداقل 7 الی 8 ماه گروه صحنه و لباس درگیر کارهای مربوط به صحنه و لباس بود. شهر موش‌ها- 2 علاوه بر اینکه استوری برد کامل دارد، در سکانس‌هایی حرکت هم به آن دادند و پیش‌نمایشی را تهیه کردیم. سعی شده در این کار به لحاظ تولید و کیفیت استانداردهای جهانی رعایت شود. در گروه لباس، مادر من حضور داشت و من تلاش گروه را از نزدیک می‌دیدم. در تک‌تک یقه‌ها و یراق‌آلات و ریزه‌کاری دقت شده بود. به نظرم ظرافت‌های کار در اولین بار دیدن توسط تماشاگر به چشم نمی‌آید. باید کار دو یا سه بار دیده شود تا به ظرافت‌های کار دقت شود.
چرا این فیلم با توجه به تلاش سازندگان به جشنواره کودک ارائه نشد؟
نظر شخصی من این است که فیلم دارای پروداکشن عظیمی است. فیلم‌های دیگر در حوزه کودک با بودجه شخصی و دولتی ساخته می‌شوند اما امکانات این فیلم را در اختیار نداشتند. اگر این فیلم در جشنواره کودک و در رقابت قرار می‌گرفت جایزه‌ها را در بخش‌های مختلف درو می‌کرد. به عقیده من کار درستی نبود. به نظرم نگاه جوانمردانه و بزرگ‌منشانه خانم برومند باعث شد که این فیلم در رقابت جشنواره کودک قرار نگیرد. همین که تلاش می‌شود تا با اندک بودجه، سینمای کودک سرپا نگه داشته شود از اهمیت بالایی برخوردار است. ممکن است در جشنواره کودک نمایشی داشته باشد اما در حوزه رقابت قرار نمی‌گیرد.
شما به عنوان مشاور کارگردان و صداپیشه در تیتراژ مطرح بودید. در چه بخشهایی با خانم برومند همکاری داشتید؟
من در مرحله صداپیشگی با تمام صداپیشه‌ها در استودیوی تمرین حضور داشتم. در بخش طراحی عروسک‌ها دو، سه ماه همکاری داشتم که با آمدن خانم محبوب بار من سبک‌تر شد. از شروع فیلمبرداری همراه کار بودم اما گاهی اوقات پروژه‌هایی داشتم که مجبور بودم سرصحنه نباشم. در کل کار خودم در حال یاد گرفتن بودم. در بخش‌های مختلف تدارکات، برنامه‌ریزی، طراحی لباس گربه‌ها و هر فرصتی بود همراه گروه صحنه بودم البته آقای شایگانی از بهترین‌های سینما هستند. من عمله این کار بودم (با خنده) و با دل و جان کار را پذیرفتم.
قصد ساخت فیلم در حوزه کودک را ندارید؟
دوست دارم شرایط ساخت فیلم مهیا باشد تا کار درستی انجام بدهم، دوست دارم به پختگی برسم و حرفی برای گفتن داشته باشم، در این صورت مطمئنا انجام می‌دهم. دنبال فضا و شرایط مناسب تولید هستم. جایزه «دربه‌درها» در جشنواره حمایت از پروژه دوم بود اما هنوز شرایط لازم برای تولید فیلم دوم را نمی‌بینیم. الزامی هم برای ساخت فیلم کودک در دومین کارم ندارم.
فیلم چقدر می‌تواند مخاطب جهانی داشته باشد؟
این کار در حد استانداردهای جهانی ساخته شده و قابل رقابت با نمونه‌های خارجی و مایه آبروی ایرانی است. حتما تهیه‌کنندگان این فیلم برای بازارهای جهانی آن تلاش کرده‌اند.
مأموریت موش‌ها در سینما چیست؟
سینمای ما بیمار و مریض است و هیچ دکتر و طبیبی نمی‌تواند به آن کمک کند. این فیلم کمک‌کننده به سینمای ایران است و هم از نظر مادی و هم به لحاظ معنوی موجب آشتی مخاطبان با فیلم‌ها و سالن‌ها خواهد بود. ماموریت موش‌ها کمک به سینما و کمک در جهت فرهنگسازی برای بچه‌هاست. البته یکی از این اهداف (کمک به چرخه سینما و فرهنگسازی) برای ساخت فیلم کودک کافی است اما هر دو جنبه در نظر گرفته شده است. سینمای بدون تماشاچی زنده نمی‌ماند، این را موش‌ها فهمیدند و امیدوارم دیگران هم بفهمند.