عليرضا پورصباغ
سینمای هند در طول سال‌های گذشته به دلیل خروجی فراوانش به دام کپی‌برداری غیربومی از فیلم‌های فرنگی افتاده و اگر فیلم استانداردی در مجموعه بالیوود ساخته شود و اتفاقا قصه‌های گیرا و جذابی داشته باشد در هیاهوی کپی نعل به نعل از سینمای هالیوود از دید علاقه‌مندان سینما پنهان می‌ماند.
فیلم «لبه آتش» (Agneepath) محصول سال 1990 توسط مکول (مغول) آناند ساخته شده است. فیلمنامه اورجینال این اثر را سانتوش ساراج، فیلمنامه‌نویس مشهور هندی به نگارش درآورده است. اخیرا کاران مالهورتا با همراهی تهیه‌کننده- کارگردان سرشناس هندی کاران جوهر نسخه دیگری از این فیلم را در سال 2012 بازسازی کرده‌اند. آنچه این فیلم هندی و نسخه بازسازی شده آن را مهم جلوه می‌دهد این است که مارتین اسکورسیزی، کارگردان سرشناس آمریکایی از نسخه ابتدایی این فیلم که در سال 1990 ساخته شده برداشت خود را به جی‌کاکس (فیلمنامه‌نویس) ارائه کرد و جی‌کاکس بر اساس طرحی از این فیلم، فیلمنامه «دارودسته نیویورکی» را برای اسکورسیزی به نگارش درآورد. در واقع این موضوع از دید رسانه‌های خارجی و داخلی پنهان مانده و تنها جی کاکس در گفت‌وگویی با هالیوود ریپورتر در سال 2003 بدان اشاره کرده که از یک فیلم هندی «گمنام» الهام گرفته است. «لبه آتش» به عنوان یک محصول هالیوودی بازسازی شده از این حیث که پیرنگ اصلی آن دستمایه یک اثر هالیوودی مهم قرار گرفته و مارتین اسکورسیزی سکان هدایتش را برعهده داشته، لاجرم فیلم مهمی به نظر می‌رسد حال آنکه با بازسازی امروزی فیلم ردپای تغییرات اساسی در مجموعه هالیوود را می‌توان به راحتی مشاهده کرد.
آنچه باید دستمایه تحلیل قرار گیرد سیر تغییرات بنیادین در محصولات بکر سینمای هند است. از زاویه دیگر اگر تولیدات بالیوود را در چند سال اخیر بررسی کنیم در عمده تولیدات بالیوود تغییرات مشهودی در نوع فضاسازی نسبت به جریان رسمی بالیوود می‌توان مشاهده کرد. لبه آتش در مقایسه با نسخه کلاسیک این اثر اهمیت رئالیسم در فضاسازی و در نظر گرفتن لوکیشین‌هایی که برای مخاطب قابل‌باورتر است را یادآوری می‌کند. نسخه کلاسیک لبه آتش برای مخاطبان ایرانی بسیار آشناست. در دهه‌های 60 و 70 که از زیرنویس و دوبله در این شکل گسترده امروزی خبری نبود، فیلم‌های هندی با همان داستان‌های ساده و تک‌خطی نیازی به‌ترجمه و دوبله نداشتند و به سادگی برای مخاطب قابل فهم بودند. لبه آتش جزو آن دسته فیلم‌های متوسطی به شمار می‌رود که آمیتاب با شمایل کاملا آشنای ویجی در یک دوجین از این فیلم‌ها حاضر شد و عمدتا روایت‌های ویجی شباهت‌های متعارفی به یکدیگر داشت.
اما نسخه بازسازی شده فیلم آگنی پات از چند جهت حائز اهمیت است. کلی‌ترین نکته‌ای که درباره نسخه منتشر شده در سال 2012 به نظر می‌رسد این است که فیلم‌های هندی به صورت جدی پیشرفت چندانی داشته‌اند. بعد از نمایش جهانی «میلیونر زاغه‌نشین» اغلب تولیدات مهم سینمای هند از فضای تجملگرای بورژوایی که در عمده آثار هندی مخاطب را دلزده می‌کرد فاصله گرفته‌اند. همین فضاسازی‌ها که با طبقات اجتماعی– اقتصادی جامعه هند فاصله زیادی دارد شخصیت‌ها و بدنه روایت را غیرقابل باور می‌کرد. در لبه آتش محصول 2012 نسبت به نسخه اصلی می‌توان این تغییرات غیرمتعارف را مشاهده کرد.
در نسخه اصلی لبه آتش انتقام هیجان‌انگیز کاراکتر ویجی (آمیتاب باچان) و سرانجام پیروزی بر جبهه اشرار کل موقعیت داستانی را دربر می‌گیرد اما داستان نسخه جدید در روایت و فضاسازی و چیدمان شخصیت‌ها و نوع روابط گشاده‌دستی می‌کند و به روشنی با مولفه‌های خانواده و خشونت، جرم و جنایت و انتقام، به مراتب فیلم را از نسخه اصلی پیش می‌اندازد ضمن اینکه نسبت به نسخه کلاسیک، شخصیت‌ها توسعه یافته‌ترند. ویجی دینات چائوهان (هریتیک روشن) همراه پدرش در یک جزیره زندگی می‌کند پدر ویجی معلم است و سعی می‌کند، تغییراتی اساسی در فرهنگ مردم این جزیره به وجود آورد.
استاد دینات چوهان، معلم مورد احترام مدرسه و رهبر جامعه روستایی جزیره «مانداوا» است. دینات چوهان سد راه کانچا (سانجی دات) است. کانچا می‌خواهد با بهره‌برداری از فقرا و تملک تمام زمین‌های اجاری کارخانه مواد مخدر بسازد و روستاییان را به بردگی بگیرد تا از طریق تجارت مواد مخدر و کشت کوکائین یک باند مافیایی تشکیل دهد اما قبل از اجرای قریب‌الوقوع طرح خود، کانچا باید برای خلاص شدن از استاد، حقه‌ای فراهم کند تا او را برابر روستاییان ساده، بی‌رحمانه حلق‌آویز کند. با پشتیبانی عمومی، خون پدر بی‌گناه ویجی از درخت انجیر تنومندی سرازیر می‌شود. این اتفاق سبب می‌شود ویجی در پی یک انتقام بزرگ باشد، از طرفی بعد از مرگ پدر، خواهر شیکشا به دنیا می‌آید. در محل اقامت ویجی (در محلات فقیرنشین مومبای) شروری به نام رئوف لاله، کارتل مواد مخدر دارد. روزی لاله اقدام به کشتن کسی می‌کند که به وی خیانت کرده است. تنها شاهد این ماجرا ویجی 7 ساله است. ویجی از شهادت مقابل پلیس سر باز می‌زند و لاله از چنگال قانون رهایی می‌یابد. فیلم تقریبا 20 سال به زمان آینده می‌رود.
ویجی با همسرش در محله‌های فقیرنشین مومبای زندگی می‌کند و در حال حاضر برای رئوف لاله کار می‌کند. او تنها یک هدف در ذهن دارد. او از زمانی که به نفع لاله شهادت داده با مادرش ارتباطی ندارد و مادرش او را یک خائن به اخلاق و درستکاری می‌داند اما ویجی دور از چشم همه با پلیس همکاری دارد و گزارش کارهای لاله را به پلیس می‌دهد. او به خوبی و آگاهانه پیش می‌رود. از جرم و جنایت پرهیز می‌کند و سعی دارد تنها پیشکار خوبی برای رئوف لاله باشد. ویجی تصمیم گرفته در مسیر انتقام، برای در امان ماندن، زیر سیطره ارتش رئوف لاله پناه گیرد. ویجی با آن شخصیت واقعا خاکستری نیت را از مخاطب پنهان می‌کند. ویجی کینه‌توز، با چشمان زخمی که نفرت خاصی در آن پدیدار شده است، قلب مخاطب را با مته چشمانش سوراخ می‌کند. او برای انتقام گرفتن اشتیاق آشکار خود به مادرش و خواهرش را نادیده می‌گیرد. آنها 15 سال است از یکدیگر جدا افتاده‌اند. علاوه بر ریخته‌گری درست روایت، ارزش تولید با بالاترین کیفیت سبب شده نسخه نخ‌نما و کلاسیک این فیلم فراموش شود و هیجان تماشای یک حماسه هندي تکرار شود. رنگ‌های پرجنب و جوش، آداب و رسوم و فرهنگ نمایش دسته‌های مذهبی، عناصری است که این فیلم را کاملا بومی و اثری منحصر به فرد نشان می‌دهد، ضمن جنبه‌های ملودرام که برای رسیدن به یک نقطه شیرین در روایت لنگ نمی‌زند بلکه لنگر آویزان و عاطفی فیلم بالا می‌رود تا قایق روایت در مسیر درستی حرکت کند.