دانش پورشفیعی: اصطلاح «از مزرعه تا سفره» شعار مرغداران گوشتی است؛ آنها می‌گویند ما تولید می‌کنیم و خودمان می‌آوریم سرسفره مصرف‌کننده اما به اعتقاد ایشان این شعار سال‌هاست که متاسفانه به فراموشی سپرده شده و در این سال‌ها میان تولیدکننده و مصرف‌کننده ایرانی 9 واسطه و دلال قرار گرفته‌اند که اکنون نیز هستند و تا این واسطه‌ها حذف و کنار گذاشته نشوند، تولید مرغ گوشتی نه به نفع تولیدکننده است و نه به نفع مصرف‌کننده. اين دلالان از مرحله خريد جوجه يك‌روزه تا عرضه مرغ به خريدار حضور دارند. بنابر آمارهای اعلام شده، سالانه یک میلیون و 600 هزار تن مرغ گوشتی با تنوع 6 نوع نژاد که همه اصلاح شده‌اند در کشور تولید و به بازار مصرف عرضه می‌شود. به‌طور معمول یک مرغ گوشتی طبق استاندارد بین‌المللی پس از 38 روز آماده کشتار و عرضه به بازار مصرف می‌شود اما در ایران مدت زمان پرورش متفاوت بوده و به52، 48 و 54 روز هم می‌رسد. اساس پرورش مرغ گوشتی همان 2 هفته اول است یعنی چنانچه در این 2هفته مرغدار توانست شرایط لازم را برای پرورش و تولید در سالن به دست آورد، موفق خواهد بود. اگرچه این مدت سخت‌ترین و بحرانی‌ترین زمان پرورش است اما متاسفانه 80 درصد مرغداران ایرانی به موفقیت در این 2 هفته نمی‌رسند، چرا که آنها در این زمینه ضعف علمی دارند.
مرغداران ایرانی، ضعف علمی دارند
عضو اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی ایران درباره علت ضعف علمی مرغداران ایرانی توضیح می‌دهد: از آنجا که هر کسی درخواست راه‌اندازی مرغداری گوشتی داد با آن موافقت کردند و از او نپرسیدند که در این زمینه تخصص دارد یا خیر، نتیجه این شد که غیرمتخصصان وارد این صنعت شدند و اکنون نمی‌دانند چه باید بکنند. محمد تاجیک اضافه می‌کند در شرایط فعلی برای ساخت جایگاه طیور دیگر نمی‌توان به طور سنتی اقدام کرد چه اکنون تکنولوژی، سیستم‌های هوشمند و اتوماسیون در خدمت مرغداری قرار گرفته و تمام مراحل تولید از روز اول برنامه‌ریزی شده و به صورت رایانه‌ای کنترل می‌شود. بر این اساس مرغدار در هر لحظه از شبانه‌روز می‌تواند وضعیت تولید را بررسی کند و با کمک اطلاعاتی که به وسیله همان تکنولوژی رصد می‌شود، در صورت بروز مشکل، آن را در کمتر از 10 دقیقه برطرف کند. متاسفانه در حال حاضر در مرغداری‌های ایران، بیماری شایع می‌شود اما مرغداران پس از گذشت 4-3روز که تلفات بالا رفت، به وجود مشکل پی می‌برند در صورتی که چنانچه سیستم‌ها هوشمند باشد، قبل از بیمار شدن جوجه، مرغدار به وجود مشکل یا بیماری پی برده و آن را رفع خواهد کرد.
عدم رعایت امنیت زیستی در مرغداری‌ها
تاجیک با بیان اینکه تنها 10 درصد از مرغداری‌های گوشتی کشور به سیستم‌های هوشمند تجهیز شده و برای آنها امکان پیشگیری از بیماری‌ها وجود دارد، درباره امنیت زیستی مرغداری‌ها می‌گوید: امنیت زیستی بدان معناست که برای جایگاهی که انتخاب می‌شود و مرغدار می‌خواهد تاسیسات خود را انجام دهد باید فواصل جغرافیایی از نظر بهداشتی، حشرات و دیگر موارد رعایت شود. ولی متاسفانه در ایران80 درصد این موارد رعایت نشده است. مدیرعامل شرکت کشت و صنعت زرتاج تصریح می‌کند در مکان‌یابی برای تاسیس واحدهای مرغداری یکی از عوامل مهم بیماری‌زا در اطراف مرغداری‌ها، پرندگان، حشرات و موش‌ها هستند که چنانچه این امنیت زیستی رعایت نشود همیشه مرغداری‌ها در معرض خطر و بیماری هستند. وی در پاسخ این پرسش که چرا چنین موارد مهمی رعایت نمی‌شود، اظهار می‌دارد: چون مقرراتی که سازمان دامپزشکی دارد، رعایت نمی‌شود، معرفی مکان برعهده تولیدکننده است و سازمان جهاد کشاورزی هم جواز آن را صادر می‌کند و آنجاست که موارد ایمنی فراموش می‌شود. تاجیک ساختمان و تاسیسات را موضوع مهم دیگری در پرورش مرغ می‌داند بدین‌گونه که یک مرغدار زمانی‌که مجوز مرغداری 30 یا 50 هزار واحدی می‌گیرد باید ساختمان و تاسیسات آن متناسب با نیاز آن مرغ‌ها و جوجه‌هایی باشد که می‌خواهد در آنجا پرورش بدهد. به گفته این تولیدکننده پرورش مرغ، موضوعی علمی و صنعتی است؛ یعنی محاسبه کرده‌اند برای یک جوجه از روزی که وارد سالن مرغداری می‌شود تا روزی که برای کشتار خارج می‌شود، روزانه چه میزان هوا، آب، دان و نور نیاز است. وی می‌گوید: شعار بزرگ‌ترین تولیدکننده مرغ دنیا در جواب این پرسش که چه می‌فروشید، گفته بود: «ما هوا می‌فروشیم به جای مرغ». چون اصل تولید مرغ، هواست یعنی هوای مورد نیاز از روز اول تا زمانی که به بازار می‌رسد. به تاکید تاجیک هم‌اکنون ساختمان‌ها و تاسیسات بر اساس محاسبات تولید مرغ گوشتی در ایران ساخته نمی‌شود و به همین دلیل مرغ‌ها بیمار می‌شوند. وی میزان سرمایه‌گذاری برای راه‌اندازی یک واحد مرغداری150هزار قطعه‌ای با استفاده از تکنولوژی روز دنیا و سیستم هوشمند را حدود 2 میلیارد تومان اعلام می‌کند و اعتقاد دارد به‌دلیل مشکلاتی که بر سر راه تولیدکننده هست، درحال حاضر شرایط خوبی برای این صنعت وجود ندارد. به گفته تاجیک، اگرچه توانمندی وجود دارد اما آموزش‌های لازم داده نمی‌شود. برای آماده‌سازی بسترهای چنین آموزشی نیز نیاز به مدیریت کامل دولتی و نظارت دقیق است. وی مسؤولیت این امر را متوجه وزارت جهاد کشاورزی می‌داند.
نهاده نیست، تولید کم است
افزایش قابل توجه قیمت مرغ در 6 ماه نخست سال 1391 و سخت شدن تولید این محصول با توجه به گرانی و نایاب شدن نهاده‌ها، تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان را با مشکلات زیادی روبه‌رو کرد. اگرچه در شرایط عادی یک مرغدار می‌تواند در طول سال 5 تا 5/5 دوره پرورش مرغ گوشتی داشته باشد ولی متاسفانه این مدت زمان در ایران به 2 تا 3 دوره محدود شده است، چرا که مرغداران نهاده ندارند و نمی‌تواند تولید کنند. عضو اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی ایران در این‌باره می‌گوید: به دلیل عدم برنامه‌ریزی مسؤولان شرکت پشتیبانی امور دام، نهاده‌های مورد نیاز مرغداران تامین نشد یا با چند برابر قیمت به آنها فروخته شد. وی معتقد است آنها باید تشخیص می‌دادند وضع نهاده‌ها چگونه است و آینده را پیش‌بینی می‌کردند اما اینگونه نشد، طوری‌که سویا از قیمت500 تومان به 1800 تومان رسید. تاجیک با تصریح اینکه 80 تا 85 درصد هزینه تولید مرغ نهاده‌ها هستند، اضافه می‌کند: وقتی قیمت نهاده 300 درصد افزایش پیدا می‌کند، طبیعی است که قیمت تمام شده تولید مرغ هم بالا می‌رود. به گفته این تولیدکننده مرغ گوشتی، اکنون تولید مرغ برای مرغدار صرفه اقتصادی ندارد. وی قیمت تمام شده تولید هر قطعه مرغ (در اوایل ماه مهر) را حدود 3 هزار و 300 تومان بیان می‌کند و با بیان اینکه قیمتگذاری بازار در دست دلال است، ادامه می‌دهد: دلال نهاده را به هر قیمتی بخواهد می‌فروشد و از آن طرف هم مرغ را به هر قیمتی بخواهد از مرغدار می‌خرد. به گفته تاجیک باید با در نظر گرفتن حداقل 15 درصد سود بر اساس قیمت تمام شده، مرغ را از مرغدار بخرند؛ یعنی هر کیلوگرم 3800 تومان. مدیرعامل شرکت کشت و صنعت زرتاج ادامه می‌دهد: به دلیل تمام مسائل گفته شده، قیمت مرغ بالا می‌رود، مردم اعتراض می‌کنند و دولت دخالت می‌کند اما به جای حل مشکل و آسیب‌شناسی بدون توجه به قیمت تمام شده برای مرغدار، قیمت سقف تعیین می‌کند و این عمل در درازمدت موجب نابودی صنعت مرغداری می‌شود و آن زمان دولت اقدام به واردات می‌کند.
صنعت مرغداری سندیکا می‌خواهد
وی اعتقاد دارد این صنعت نیاز به سندیکایی دارد که مسؤولیت تمام چرخه تولید تا مصرف را برعهده بگیرد یعنی نهاده‌های مورد نیاز مرغدار را بر اساس قیمت‌های مناسب تامین و واسطه‌ها را حذف کند و مرغ زنده را هم از مرغدار بگیرد. به تاکید تاجیک، دولتی یا خصوصی‌بودن این سندیکا هم تفاوتی نمی‌کند. عضو اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی ایران خاطرنشان می‌کند: در 8 سال دوران جنگ، دولت جوجه و نهاده‌ها را در اختیار مرغدار قرار می‌داد و مرغ را هم بر اساس فرمولی که تهیه کرده بود از او می‌خرید. بهترین سود را مرغداران در آن زمان بردند حتی با قیمت‌های کم. وی با بیان اینکه تولیدکننده مرغ به قیمت بالا و پایین کاری ندارد، بلکه باید ضریب تبدیل را افزایش دهد، آن را موضوعی مهم در تولید گوشت مرغ بیان می‌کند. به گفته تاجیک، ضریب تبدیل برابر است با مقدار دانی که به هر جوجه می‌دهند و مقدار گوشتی که آن جوجه در پایان دوره تحویل می‌دهد. اگر جوجه 5 کیلو دان بخورد و 2 کیلوگرم وزن بدهد، در اینجا ضریب تبدیل 2 و خوب است. ولی آنهایی که با فناوری‌های روز دنیا کار می‌کنند، ضریب تبدیل را به 5/1 رسانده‌اند یعنی مرغ 3کیلوگرم دان می‌خورد و 5/1کیلوگرم گوشت تحویل می‌دهد. این بهترین عددی است که می‌توان به دست آورد حال اگر گوشت مرغ در بازار 2 هزار تومان باشد، مرغداری که ضریب تبدیل آن 5/1 است در مقایسه با مرغداری که ضریب تبدیل آن 2 است، حدود300 تا 500 تومان در هر کیلوگرم سودآوری بیشتری خواهد داشت. این تولیدکننده مرغ گوشتی می‌گوید: ضریب تبدیل زمانی به دست می‌آید که تمام فاکتورها و عوامل تولید بر اساس محاسبات علمی و صنعتی آماده باشد که در راس همه اینها، سالن قرار دارد. ولی مرغدار ایرانی از دانش روز دنیا بی‌بهره و از ضریب تبدیل بی‌خبر است.
راه‌اندازی سامانه سراسری تولید مرغ
عضو اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی ایران با تشریح اینکه اکنون با توجه به بالا رفتن هزینه انرژی در دنیا، فقط چند کشور از جمله آمریکا، کانادا، برزیل و استرالیا توان تولید و صادرات مرغ را دارند و آنها نیز به‌طور مستقیم به ایران مرغ صادر نمی‌کنند، ادامه می‌دهد: ایران به ناچار باید مرغ مورد نیاز را از واسطه‌ها بخرد در نتیجه قیمت افزایش پیدا می‌کند، تولیدکننده داخلی نابود و ارز از کشور خارج می‌شود. وی برای رفع این مشکل پیشنهاد می‌کند سامانه‌ای سراسری طراحی شود بدین گونه که اطلاعات تمام مرغداران در آن ارائه و قابل بررسی و ارزیابی باشد. به گفته تاجیک، در این سامانه می‌توان میزان تولید هر واحد مرغداری، میزان نهاده مورد نیاز او و اینکه چه زمان و چه تعداد مرغ آماده عرضه به بازار است را مشاهده کرد، بر این اساس میزان تولید مرغ در کشور و میزان نیازمندی مرغداران قابل آمارگیری است و به‌طور قطع هیچ زمان کشور دچار کمبود نخواهد شد.