مريم سميعي: «ميرا» نخستين اثر کريستوفر فرانک، نويسنده فرانسوي است. او را بحق مي‌توان کسي دانست که با تمسک به ايده‌پردازي بکر و بي‌نظير خود را به صورت برجسته‌اي از ديگر نويسندگان متمايز کرده است. ميرا تصوري از آينده سرد و تاريک بشري ارائه مي‌دهد؛ آينده‌اي که حتي تسلط بر اذهان و اوهام مردم هم به گونه‌اي طبيعي به نظر مي‌آيد. قهرمان رمان در جامعه‌اي زندگي مي‌کند که اصل ضروري حاکم، حاکي از ارجحيت جمع بر فرد است. جامعه‌اي که فرديت، اراده و اختيار بي‌معناست و هر چه هست تسلط زندگي جمعي بر همه امور شخصي است. «برايم يک بار ديگر «مقررات همشهريگري» را شرح دادند: بشر در خدمت بشر. مالي که قابل تقسيم نباشد، مال بدي است. هر چه کمتر باشيم، کمتر مي‌خنديم. احتياج يک فرد، وظيفه يک فرد ديگر است. شادي تقسيم نشده، اندوهي است بزک شد و...». (صفحه 35) فرانک، قهرمان اين رمان را با ظرافت و حساسيت خاصي به تصوير مي‌کشد. پيش از اين نويسندگان، قهرماناني را برمي‌گزيدند که فراتر از جامعه خود بودند. آنقدر تلاش براي برجسته کردن تمايز آنان با ديگران انجام مي‌گرفت که تصور واقعي بودنشان براي مخاطب بسيار سخت مي‌شد. فرانک اما هيچ سعي ندارد قهرمانش را از ديگران متمايز کند. قهرمان او شخصيتي بي‌نام است که در جست‌وجوي درمان «دردآگاهي» مي‌نويسد. مي‌نويسد تا شايد ذره‌اي از حس گناهش نسبت به عدم درک قوانين بکاهد. گويا او با ترس عميق روي کاغذهاي سفيدش، کلمات نفرين شده و سياهش را مي‌نويسد تا از تفکرات غيرقانوني‌اش بگريزد. با اين وجود او خودش را يک بيمار مي‌داند: «برايم مشکل است که از بيماري‌‌ام حرف بزنم؛ به طور غيرمستقيم ظاهر مي‌شود، بدون درد و بدون نشانه‌اي واضح. آن را در خودم احساس مي‌کنم، حس مي‌کنم عميقا در من جا گرفته است. مثلا اغلب اول شخص مفرد را در حرف زدنم بسيار زياد به کار مي‌برم. جملاتم را اين‌طور شروع مي‌کنم: «من معتقدم که...» ... در صورتي که يک مرد سالم مي‌گويد: «اعتقاد بر اين است که...». (صفحه50) قهرمان او شخصيتي بي‌نام است که در جست‌وجوي درمان «دردآگاهي» مي‌نويسد. مي‌نويسد تا شايد ذره‌اي از حس گناهش نسبت به عدم درک قوانين بکاهد. گويا او با ترس عميق، روي کاغذهاي سفيدش، کلمات نفرين شده و سياهش را مي‌نويسد تا از تفکرات غيرقانوني‌اش بگريزد. همه مردمان جامعه‌اي که فرانک توصيف مي‌کند در دستان زمخت قدرت، «اصلاح شده»اند. اصطلاح «اصلاح شدن» يکي از ابداعات بي‌نظير فرانک است. اين تعبير به دستکاري اخلاقيات و نظام فکري مردم اشاره دارد. به زباني ديگر گويا قدرت سعي دارد مردمان را از فطرت و ذات حقيقي‌شان جدا کند تا مطابق با ميل و خواست خودش دربيايند. اصلاح‌شدگان، شهروندان مفلوکي هستند که همه بودنشان زير يک نقاب بزرگ گم شده است؛ نقابي که مدام لبخند را روي لبانشان حکاکي مي‌کند و اراده و اختيار آنان را سلب مي‌کند، موجب مي‌شود مردم از تنهايي گريزان شوند و براي هميشه در هياهوي غفلت‌آلود جمع زندگي کنند. اين فرار از تنهايي به اين دليل است که خود حقيقي‌شان را گم کرده‌اند و از رويارويي با حقيقت وهمگينش وحشت دارند. «در تاريک و روشن دشت، روشنايي خانه‌هاي اصلاح‌شدگان ديده مي‌شود چون شب را دوست ندارند، موجوديتشان را بدين نحو نشان مي‌دهند. نديدن برايشان، ناراحت‌کننده نيست بلکه ديده نشدن برايشان تحمل‌ناپذير است. گاهي اوقات جفت‌هاي اصلاح شده، تمام شب روبه‌روي هم مي‌نشينند و با نگاه به يکديگر قوت قلب مي‌دهند».(صفحه56) قهرمان داستان در اثناي همين دلتنگي براي خود حقيقي‌اش «ميرا» را مي‌يابد. ميرا دخترکي است که گويا بارها اصلاح شده اما هر بار از زير نقاب سنگي‌اش، خويشتن‌اش را يافته است. قهرمان در کنار اويي که تنها انسان آگاه اطرافش است، زندگي مي‌کند. عشق در اينجا پيوندي ناگسستني است که همان قوه محرکه رهايي از بند اسارت و بندگي است. عشقي که نبودش، آلوده به بيم زوال و نابودي و ظهورش، پر از آرزوي آزادي و شجاعت است. ميرا تمام و کمال، نداي شورش است؛ نداي رهايي از اجبار اجتماعي. «مشکل اينجاست که نمي‌خواهم از گذشته حرف بزنم بلکه مي‌خواهم از حال بگويم، يعني از ميرا». (صفحه 28)
* فرانک کريستوفر، 1942ميلادي، ميرا، ترجمه: ليلي گلستان. تهران: بازتاب نگار، چاپ اول 1383، 96ص