آزاده صالحي
روز گذشته بخش نخست گفت‌و‌گوي ما با منوچهر والي‌زاده به بهانه دوبله سريال «افسانه دونگ‌يي» منتشر شد. بخش پاياني گفتوگو با پيشكسوت دوبله ايران در ادامه مي‌آيد.
***
تا به حال پیش آمده حین دوبله یک فیلم بداهه‌گویی هم بکنید یا باید عینا از روی متن بخوانید؟
از روی متن می‌خوانیم. در گذشته هم این‌طور نبود که دوبلور به شکل بداهه دیالوگ بگوید. البته خاطرم هست ایرج دوستدار که دوبلور صدای جان وین بود به شکل بداهه چیزهایی به دیالوگ‌های جان وین اضافه می‌کرد و برای مردم هم در سینما جذاب بود یا حمید قنبری که دوبلور صدای جری لوئیس بود بداهه‌گویی‌هایی می‌کرد اما امروز این‌طور نیست. البته من به شخصه گاهی به جای بازیگران سیاهپوستی چون ادی مورفی و ویل اسمیت بداهه‌گویی کرده‌ام ولی اصولش این است که دوبلور باید از روی متن بخواند.
آقای والی‌زاده! در دهه 40 و 50 فیلم‌های کلاسیک و ماندگاری به فارسی دوبله شد و دوبله زیبا موجب شد این فیلم‌ها در تاریخ سینما ماندگار شوند. شاخص‌ترین این فیلم‌ها نیز «ال‌سید»، «دزیره»، «اسپارتاکوس» و... بودند اما چرا در حال حاضر شاهد موج این فیلم‌ها نیستیم؟
خب، نوع فیلم‌ها تغییر کرده است. خودم از جمله کسانی بودم که فیلم ال‌سید را که شما در سوال اشاره کردید خیلی دوست داشتم، به خاطر اینکه در این فیلم مفهوم گسترده و عمیقی از عشق در قالب سینمایی ارائه شده بود که بی‌نظیر و تکرارنشدنی بود.
صرف‌نظر از این نکته ما در فیلم ال‌سید شاهد یک درام تاریخی هستیم که به خوبی ساخته و پرداخته شده است.
دقیقا، ضمن اینکه در گذشته برای ساخت یک فیلم تاریخی، 3 هزار سیاهی‌لشکر گردآوری می‌شد اما امروز می‌بینید یک ردیف سیاهی‌لشکر می‌آورند و بقیه‌اش را به وسیله کارهای کامپیوتری و جلوه‌‌های ویژه پر می‌کنند. طبیعی است که چنین فیلمی کیفیت آثار گذشته را نخواهد داشت. مثل اینکه می‌گویند هیچ چیزی جای کار دست را نمی‌گیرد اما امروز می‌بینیم بسیاری از پوشاک ماشینی شده، در نهایت آن کیفیت سابق را هم ندارد.
در گفت‌وگویی که با مرتضی احمدی داشتم به این مساله اشاره کرد که سرعت در دوبله به قربانی شدن کیفیت فیلم‌ها منجر شده، چقدر با این مساله موافقید؟
صددرصد همین‌طور است. امروز دیگر همه چیز فشرده شده، ضمن اینکه در ابتدای گفتوگو اشاره کردم دوبلور فرصت نمی‌کند وقت بیشتری برای دوبله یک فیلم بگذارد و می‌خواهد با تعجیل دوبله این فیلم را تمام کند و سراغ دوبله فیلم دیگری برود تا پول بیشتری به دست بیاورد ولی آن زمان ما برای یک فیلم 10 روز به استودیو می‌رفتیم. از ساعت 9 صبح تا یک بعدازظهر یک فیلم کار می‌کردیم، 3 بعدازظهر تا 7 شب یک فیلم دیگر، 7 تا 11 شب هم یک فیلم دیگر و هر تایمی 8 روز طول می‌کشید. اینها عواملی است که در برآیند مطلوب کار تاثیر دارد. وقتی من زمان بیشتری برای دوبله یک فیلم دارم طبعا می‌توانم با حس بازیگر فیلم پیش بروم و به فراخور نقش آن حس را به مخاطبان منتقل کنم. حتما شما هم در برخی موارد به این مساله برخورده‌اید که دوبله فلان بازیگر فیلم به دلتان ننشسته است. دلیلش این است که دوبلور نتوانسته حس آن بازیگر را به درستی به مخاطب انتقال دهد. به هر حال دوبله چم و خم‌های زیادی دارد و هر کسی از بیرون به این هنر نگاه می‌کند فکر می‌کند کار ساده‌ای است. یا مثلا خیلی‌ها را دیده‌ام که صدای خسرو خسروشاهی را تقلید می‌کنند، خب فایده‌اش چیست؟!
واکنش خسروشاهی نسبت به این تقلیدها چیست؟
هیچ واکنشی ندارد. برای او مهم نیست، چون آن کسی که باید صدای خسروشاهی را بشناسد، می‌شناسد ولی کسی که از او تقلید می‌کند صدایش مشخص می‌شود.
چون اورژینال نیست؟
دقیقا. اما هر جوانی که وارد دوبله می‌شود می‌خواهد از صدای خسروشاهی تقلید کند و من واقعا تعجب می‌کنم. مگر چنین چیزی ممکن است؟! تقلید کار اشتباهی است. آدم باید سعی کند در زندگی راه خودش را پیدا کند. صدای خسروشاهی یا پرویز بهرام یا خدادادی و... تکرارنشدنی است، ضمن اینکه تقلید از این صداها چه فایده‌ای دارد. به عنوان مثال چند سال پیش دوبلوری به این عرصه وارد شد که به شکل طبیعی صدایش شبیه خسروشاهی بود اما همین که می‌آمد نقش را بگوید صدایش با جنس صدای خسروشاهی تفاوت می‌کرد. همه می‌گفتند صدای این دوبلور چقدر شبیه دوبلور صدای آلن دلون است. (چون ممکن است برخی نام خسروشاهی را هم ندانند) آدم باید خودش باشد.
شاید هم یکی از دلایلی که همه می‌خواهند از صدای خسروشاهی تقلید کنند به این خاطر است که او اغلب فیلم‌های آلن دلون را دوبله کرده و این بازیگر مشهور روی جوانان تاثیر داشته است.
اگر این دلیل هم باشد باید به این عده گفت دیگر آلن دلونی وجود ندارد که کسی بخواهد از صدای او تقلید کند. آلن دلون پیر شد، تمام شد و رفت. پس جوانان باید سعی کنند به سبک‌های جدید روی بیاورند و یک کار تازه انجام دهند. متاسفانه برخی جوانان هستند که به تقلید از دوبلورها می‌پردازند ولی صدای اصلی خودشان را نیز فراموش می‌کنند. تصور کنید من ویولن بزنم و در نواختن از فلان موزیسین مشهور تقلید کنم. آخرش به من می‌گویند اینکه شبیه صدای آن هنرمند بود خودت چه داری؟ این مساله مهمی است که هر کسی که وارد کار هنری می‌شود باید آن را رعایت کند.
آیا نقشی بوده که وقتی صداپیشگی آن را برعهده داشته‌اید تحت‌تاثیر آن قرار بگیرید و اشک‌هایتان سرازیر شود؟
به طور کلی دوبلوری هستم که در فیلم‌های زیادی گریه کرده‌ام چون من با نقش پیش می‌روم. در سریال «افسانه دونگ‌یی» به جای امپراتور در برخی سکانس‌ها واقعا گریه کردم. در اتاق ضبط چیزی یادم نیست بویژه اگر نقشی باشد که در مدت زمان دوبله با او زندگی می‌کنم، می‌خندم و می‌گریم، تمام مشکلات زندگی را فراموش می‌کنم. زن، بچه، بدهی و دیگر مشغله‌ها را رها می‌کنم و روی دوبله آن فیلم تمرکز می‌کنم چون مخاطبم را دوست دارم، به او احترام می‌گذارم و از او عشق متقابل هم دیده‌ام. بارها نیز این جمله را گفته‌ام که اگر مخاطب نباشد من نیستم. لابد می‌دانید که گوینده رادیوپیام نیز هستم. ارتباط و پیوند با شنونده‌ها را دوست دارم. بارها پیش آمده که سفر بوده یا کسالت داشته‌ام و کسی را در برنامه جایگزین خود کرده‌ام. هفته بعد که می‌روم می‌بینم نامه‌های زیادی آمده که چرا والی‌زاده سه‌شنبه حضور نداشته است. اینها برای من ارزش بیشتری دارد و موجب می‌شود وظیفه‌ام در دوبله و رادیو سنگین شود تا کار خود را به نحو احسن انجام دهم. حتی اگر نقشی یک‌خطی داشته‌ام به بهترین وجه اجرا کرده‌ام. همیشه به این فکر می‌کنم که من خروجی کار هستم پس باید بهترین‌ها را ارائه دهم.
آیا قبول دارید فروتنی و تواضع ذاتی است؟ من به فراخور شغل خود با هنرمندان زیادی همنشین و هم‌صحبت شده‌ام و چه‌بسا هنرمندانی جوان‌تر و کم‌سابقه‌تر از شما بوده‌اند که غرور و تبختر را پایه اصلی کار خود قرار داده‌اند.
واقعا درکی از غرور این گروه از هنرمندان ندارم. شاید فراموش می‌کنند از مردم هستند و مردم بوده‌اند که موجب شهرت آنها شده‌اند. شما فکر کنید به عنوان مثال من بازیگر شده‌ام که مرا بشناسند، حالا که مردم دارند مرا می‌بینند برایشان ژست بگیرم؟! هنرمند متعلق به همین مردم است و زندگی‌اش تفاوتی با مردم عادی ندارد، پس چه فرقی میان او و مردم است.