۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۱۷:۳۱
نگاهي به فيلم «ماه»

پرسش‌هايي درباره طبيعت انسان

دانکن جونز، کارگردان تثبیت شده‌ای در تئاتر انگلستان است که اغلب با روی صحنه بردن نمایش‌های تجاری شناخته می‌شود. فیلم‌ «ماه» نخستین اثر سینمایی وی به شمار می‌رود. این فیلم در حال حاضر با دوبله‌ای متفاوت در شبکه نمایش خانگی قابل دسترسی است. فیلم «‌ماه» داستان فضانورد تنهایی به نام «سم بل» (سم راکول) در کره‌ ماه است. این فضانورد تنها کارگر در کره ‌ماه است که سنگ‌ها را برای سوخت اتمی برای فرستادن روی کره زمین تلخیص می‌کند. او در پایان ماموریت 3 ساله خود هنگامی که در تنهایی و بی‌حوصلگی به مرز جنون می‌رسد با کامپیوتری که در این ماموریت حکم بالادستی‌اش را دارد، درمی‌افتد. سم چون ارتباط زنده‌اش را با کره زمین و عزیزانش از دست داده با تماشای نوار تماس‌های قبلی با زن و دختر خردسالش در کره زمین وقت می‌گذارند و در آن خلأ رابطه صمیمی و راحتی با این کامپیوتر سفینه برقرار می‌کند در صورتی که کامپیوتر نقش خالق و هدایت‌کننده او را برعهده دارد. فیلم «‌ماه» به خاطر طراحی فضاها و همچنین رابطه فضانورد با کامپیوتری که مغز متفکر سفینه او است به فیلم معروف و شناخته شده «اودیسه فضایی 2001» می‌ماند. فیلم از این حیث حال و هوای فیلم تخیلی– علمی دهه 70 و 80 را داراست. تنهایی و انزوای پرسوناژ اصلی فیلم یعنی سم، بسیار به تنهایی ستوان ریپلی مجموعه «بیگانه» شباهت دارد. البته غیر از شباهت فوق‌العاده‌ غیر‌قابل انکار به اودیسه معروف کوبریک این ساخته دانکن جونز فیلم دیگری را به ذهن متبادر می‌کند؛ «مردی که روی زمین افتاد» از جنبه‌های گوناگونی به این فیلم شباهت غریبی دارد و جالب اینجاست پدر دانکن جونز، دیوید بویی نقش اصلی این فیلم را در قالب یک آدم فضایی ایفا می‌کرد. فیلم «‌ماه» مثل «اودیسه فضایی» در زمان نامشخصی اتفاق می‌افتد. دکور داخل سفینه یا ایستگاه کره‌ ماه و طراحی‌ تروکاژ‌های رایانه‌ای دقیقا از الگو‌های کاملا مشخص اودیسه برداشت شده و در امساک و حداقل‌گرایی کاملا مینی‌مالیسم فضاهایی از کره ‌ماه نشان داده می‌شود و در واقع سنت‌شکنی می‌کند و درست در نقطه عکس فیلم‌های فضایی است که معمولا آثاری شلوغ و پرازدحام هستند. فضای خالی مورد اشاره به دهشتناک بودن فضای اطراف شخصیت اصلی دامن می‌زند. البته درباره شباهت این فیلم با اودیسه کوبریک باید گفت همه فیلم‌های علمی– تخیلی که در 40سال اخیر ساخته شده‌اند وامدار این اثر بوده‌اند. یکی از شباهت‌های بارز فیلم «‌ماه» به رایانه مرکزی هدایت‌کننده محلی زندگی سم بل بازمی‌گردد. این کامپیوتر «رتی» نام داد و دقیقا مثل کامپیوتر مرکزی سفینه فضایی اودیسه (با نام هل) عمل می‌کند. فیلم «اودیسه فضایی» با ساختار پیچیده و فسلفی در باب منشأ بشریت و کمال خرابی‌ناپذیر انسان است که تنها قصد کوبریک کندوکاو در دنیای درون آدمی در نسبت به منشأ خلقت است. این‌ تردید در منشا خلقت به سوال فلسفی فیلم با دیدگاهی کاملا اومانیستی‌تر در فیلم «‌ماه» مطرح می‌شود. سم راکول، کارگر معدن‌های کره‌ ماه است که 3 سال را در تنهایی گذرانده و با خستگی و دلزدگی در جریان یک تعمیر فنی بیرون از سفینه روی سطح ‌ماه تصادف می‌کند و از هوش می‌رود. وقتی داخل سفینه به هوش می‌آید احتمال دارد خودش نباشد، ضمن اینکه تعداد دیگری امثال او آنجا باشند. فیلم پر از پرسش‌هایی درباره طبیعت انسان و مخلوق جاوادنه او است و این موضوع از دیدگاه فیلم به چالش کشیده می‌شود، یعنی خالق در مقام کامپیوتر قرار دارد و فرگشت و نگاه داروينيستي اغواگرانه‌ای که کاملا جنبه الحادی دارد بر فیلم حاکم است. پرسش فلسفی دیگری که در فیلم مطرح می‌شود این است: زمانی که مرزهای فضا و فاصله فراسوی سرحد قابل تحمل انسانی کشیده شده است ما انسان‌ها چگونه می‌توانیم با چالش‌های فراجهانی و ماتریالیستی برخورد کنیم و در کم‌وزنی ذهن انسانی با انزوای طولانی جهان بشری کنار بیاییم. در فیلم «اودیسه فضایی 2001» مخاطب با چالش‌های جسمی سفر به فضا سر و کار داشت، در صورتی که این انزوا با 2 نفره بودن شخصیت‌های آن فیلم آنچنان به چشم نمی‌آمد اما در فیلم‌ «ماه» شخصیت اصلی سم تنهاست و می‌داند تاریخ مصرفش هم گذشته و جایی که به این موضوع پی می‌برد موضوع مرگ و فانی نبودن چاشنی اصلی قصه می‌شود. در فیلم‌ «ماه» خالق اثر فضا و محیطی که دسترسی انسان‌ها بدان دشوار است را سرد، بی‌رحم و بی‌تفاوت نشان می‌دهد و برای شخصیت اصلی هیچ تسلایی وجود ندارد و به نظر می‌رسد نسخه کپی‌برداری شده از خود او هم در کره زمین جای او را گرفته است. همین نسخه کپی انسان در جهان دیگر دغدغه فلسفی– علمی دانشمندان امروز است و شکی الحادی وجود مخاطب را دربر خواهد گرفت. فیلم‌ «ماه» به لحاظ بصری اثر ساکت و مینی‌مالی است و از زوایه‌ای فلسفی ذهن‌گرا و ذهن‌گردان است و ضربه مهیب ایدئولوژی به مخاطب می‌زند. از این فیلم‌ها معمولا کمتر ساخته می‌شوند و این فیلم به سبک فیلم‌های علمی– تخیلی سبک قدیم اشاره دارد. اما همه بار فرمی فیلم روی دوش تنها بازیگر این فیلم، سم راکول است. همه فیلم از طریق بازی راکول آنالیز می‌شود و این بازیگر به فضای مجازی فیلم واقعیت می‌دهد. از طرفی به رابطه‌اش با نسخه‌هایی از خودش تاثیر می‌بخشد. راکول چند شخصیت از یک پرسوناژ را بازی می‌کند. او در مواجهه با نسخه‌هایی از خودش با متانت و خونسردی خاصی برخورد می‌کند و در پایان مخاطب به این نکته می‌اندیشد که همه فیلم را با یک بازیگر دنبال کرده است. داستانی که دانکن جونز در فیلم ‌«ماه» تعریف می‌کند ‌ترکیبی از چند ژانر مختلف است که این‌ ترکیب شکل موفقیت‌آمیزی دارد. از طرفی در فضاسازی بیرونی شبیه وسترن‌هاست که به درام مرزی مشهور هستند از طرف دیگر پیرنگ داستان، ماجرایی علمی– تخیلی است که در سبک تئاتری چاشنی درام روحیات منفرد یک مرد فضارفته را بررسی می‌کند که شاید انسان باشد یا نباشد !

ارسال نظر
captcha
پربیننده