بهزاد مهرکش: سیاست خارجی دولت یازدهم یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در دولت روحانی است. این حوزه منتقدان و موافقان خاص خود را دارد. یکی از انتقادات موجود پرداختن بیش از حد معمول به پرونده هسته‌ای و غافل شدن از دیگر موضوعات ذاتی وزارت امورخارجه است. «وطن امروز» در این‌باره با دکتر حسین الله‌کرم، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل بین‌الملل گفت‌وگو کرده است.
***
آقای الله کرم! منتقدان سیاست خارجی دولت معتقدند پرداختن بیش از معمول به مساله هسته‌ای عملا وزارت امور خارجه را از پرداختن به دیگر موضوعات ذاتی مثل موضوع گروگانگیری در شرق باز داشته است. نظر شما در این باره وخصوصا مساله گروگانگیری 5مرزبان کشورمان چیست؟
موضوع سربازهای گروگان گرفته شده در جنوب شرق ایران ابعاد مختلفی دارد. جیش‌العدل نزدیک‌تر به داعش و نیروهای تکفیری مورد حمایت عربستان قرار دارد و نوع برخورد ما در چارچوب استراتژی مقاومت است که این استراتژی در حال حاضر در سوریه موفق بوده و توانسته به هر حال مواضع تکفیری‌ها و مواضع نیروهای مورد حمایت آمریکا، ترکیه، فرانسه و ناتو را به هر حال کنترل کند و پیروزی‌هایی را به دست آورد. برخورد با جیش‌العدل در همان چارچوب شکل می‌گیرد و ایران سعی می‌کند فرضا در عراق و سوریه یک نوع برخورد کند و برخورد متفاوتی را با جیش‌العدل و نیروهایی که در شرق کشور در حال به‌وجود آمدن یا دارای سوابق پژاک و غیره هستند داشته باشد. نوع برخورد ما در مواجهه با جیش‌العدل که عملیات‌هایی در جنوب شرق کشور انجام داده و سعی دارد به نوع دیگری تفکر جندالله را پیاده کند، مشخص است که وزیر کشور اعلام کرد، اگر پاکستان به این وضعیت رسیدگی نکند ایران بر اساس قراردادهای گذشته می‌تواند تا 30 کیلومتر در داخل خاک پاکستان وارد عملیات شود که این موضع خوبی بود که باید پیگیری شود اما به نظر می‌رسد ایرانی‌ها از هرگونه وضعیتی که ممکن است دیپلماسی ژنو6 را با مشکل مواجه کند پرهیز می‌کنند؛ در مقابل، ما مواجه می‌شویم با عدم ملاقات آقای رئیس‌جمهور با آقای مورالس که در سازمان ملل صورت گرفت و رئیس‌جمهور این ملاقات را نپذیرفت در حالی که می‌دانیم آقای مورالس خواستار محاکمه اوباما در قالب جاسوسی‌هایی بود که در قالب اینترنت و موبایل‌ها و دیگر روش‌ها صورت داده بود و ما همان زمان دیدیم که رهبر معظم انقلاب فرمودند که اگر یک روزی آمریکا از طریق سفارتخانه‌ها این کار را کرد و مثلا در جمهوری اسلامی این کار را انجام می‌دانند امروز همه سفارتخانه‌های دنیا سفارت جاسوس‌خانه آمریکا شده است اما ما می‌بینیم که این موضوع در مقابل حرکت هسته‌ای ما جایگاهی پیدا نمی‌کند. این وضعیت در باره بقیه موارد هم هست. مثلا در سوریه در برخی موارد ما شاهد نوعی از عملکرد دولت هستیم که متوجه می‌شویم جایگاه مذاکرات هسته‌ای برای دولت کنونی اینقدر بالا است که گاهی وظایف ذاتی خودش را در برخی جاها فراموش می‌کند که یکی از آنها مربوط به موضوع جیش‌العدل در آسیای جنوب شرقی است که مربوط به جنوب شرق کشور ما هم می‌شود. ما به هرحال به طور مشخص باید شاهد این باشیم که وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در کنار موارد کاری و اساسی که در دست دارد مسوولیت‌های ذاتی خودش را فراموش نکند و به آنها بپردازد.
یعنی شما معتقدید پرداختن بیش از حد معمول در حوزه سیاست خارجی به موضوع هسته‌ای باعث شده وزارت امور خارجه از برخی مسائل مهم این حوزه بویژه آن دسته که به حوزه امنیت ملی مربوط می‌شود، غافل شود؟
ببینید! بنده معتقد هستم هر دستگاهی یک استراتژی مشخصی برای خودش تعیین کند و می‌پذیرم که وزارت امور خارجه اولویت اصلی خودش را بر مساله هسته‌ای قرار دهد ولی این نباید موجب شود که مسائل ذاتی خودش را فراموش کند اما به نظر می‌رسد عمدی در این مسائل باشد. چون کنار گذاشتن مسائل ذاتی از سازمان‌ها و نهادها امکانپذیر نیست چرا که جزئی از پیکره و حرکت اساسی است. اما ما می‌بینیم این به فراموشی سپرده می‌شود و به نوعی نمی‌توان پذیرفت که به خاطر مشغله بیش از حد یا وجود اولویت اساسی در امور باشد بلکه به نظر می‌رسد اینها می‌خواهند از هرگونه خشمگین شدن یا بهتر است حتی بگوییم ناراحت شدن دستگاه دیپلماسی آمریکا پرهیز شود.
به نظر شما لازم است وزارت امور خارجه علیه عربستان اعلام شکایت کند.
بله، حتما باید شکایت کند هم از عربستان و هم از پاکستان. البته یک نگاهی را برخی افراد مطرح می‌کنند که من این را با چالش روبه‌رو می‌کنم؛ آن هم این است که آمریکایی‌ها سعی دارند کشور ما را با همسایگان به نوعی درگیر کنند. مثلا بر سر موضوع مولانا با ترکیه و مسائل دیگر مثلا در موضوع چوگان و مسائل دیگر با آذربایجان، مساله جیش‌العدل و موضوعات دیگر با پاکستان و مساله دریاچه هامون و غیره با افغانستان. این مبرهن است که آمریکایی‌ها سعی بر ایجاد این اختلاف دارند و ما باید پرهیز کنیم. ولی اینکه این را فراموش کنیم و وظایف ذاتی را انجام ندهیم قابل قبول نیست اما نگاه بدبینانه بنده این است که یک جریانی مانند فتنه همچنان در عرصه‌هایی از کشور دارای نفوذ هستند و افرادی را در برخی نهادها فعال دارند که نوع نگاه به آمریکا را در کشور تغییر دهند، این جریان از یک طرف از طریق بزک کردن چهره دیپلماسی آمریکا و از سوی دیگر سعی می‌کنند آمریکا را نسبت به داخل و جریان حاکم به سمتی ببرند که ما حتی حاضر نیستیم به وظایف ذاتی خودمان بپردازیم که نکند که طرف مقابل و آمریکایی از این مساله ناراحت شوند و فکر کنند جریان مقاومت همچنان می‌خواهد در کشور ما عرصه اصلی باشد. شیطنت شاید بخش بدبینانه دیدگاه بنده باشد و امیدوارم که وجود نداشته باشد. اما ما شواهدمان را داریم می‌بینیم از جمله آنچه در رابطه با جیش‌العدل مشاهده می‌شود.
یعنی شما حتی نقش جریان فتنه را درباره عدم اقدامات لازم درباره جیش‌العدل و قضیه گروگانگیری پررنگ می‌بینید؟
بله، من درباره مسائل مختلف کشور پر رنگ می‌بینم، چه این موضوع و خاصه آن مسائلی که به آمریکایی‌ها بازمی‌گردد، مسائلی که مربوط به جریان مقاومت می‌شود، مسائلی که با همسایگان مطرح می‌شود و همچنین درباره روابطی که با عربستان داریم خیلی‌ها به دنبال این هستند که در وضعیت کنونی با عربستان رابطه‌های دوستانه داشته باشند.
خب! این مطلب را که آقای ظریف هم در بیروت مطرح کرد و گفت به دنبال برقراری بهترین سطح روابط با عربستان هستیم.
این در حالی است که عربستان در مقابل ما تمام قد و با تمام توان ایستاده است. آنها فکر می‌کنند با مقابله با جمهوری اسلامی می‌توانند تبدیل به قدرت برتر منطقه شوند. در حالی که عوامل آن را در اختیار ندارند و به نظر می‌رسد که عربستان فقط آلت دست اسرائیل شده است و اگر بخواهیم ریشه‌یابی کنیم برمی‌گردیم به اینکه این جریان به دنبال تضعیف استراتژی مقاومت در کشور است و باید با دقت دنبال کنیم. امیدوارم این بدبینی بنده محقق نشود اما دلیل هم نمی‌شود که ما شاهد همسویی عناصری مثل فتنه با آمریکا، عربستان و حتی با رژیم صهیونیستی باشیم و وقتی مشاهده می‌کنیم یک فرد مسؤولی در وزارت امور خارجه می‌گوید که رژیم اشغالگر قدس مسائلش به فلسطینی‌ها برمی‌گردد و به ما مربوط نمی‌شود یا موضوع هولوکاست را مطرح می‌کنند یا کسانی که بالاتر از این افرادی که در وزارت امور خارجه هستند در اتاق فکر اینها می‌گویند ما اساسا با اسرائیل جنگ و درگیری نداریم و آنها اگر روزی با اعراب درگیر شوند ما از اعراب حمایت می‌کنیم، این نشان‌دهنده یک نوع تفکر نفوذی بر اساس دیدگاه فتنه و در تقابل با استراتژی مقاومت است که ما شاهد آن هستیم.
آیا این انفعال موجود در وزارت امور خارجه را می‌توان عامل تحریک حملات تروریستی اخیر به سفارتخانه‌ها و دیپلمات‌هایمان بدانیم؟ به عبارت دیگر آیا این انفعال آنها را جری‌تر کرده و عقب‌نشینی وزارت امور خارجه باعث هجمه‌های اخیر شده است؟
حداقل موضوع به انفعال برمی‌گردد. اما اگر دقیق‌تر نگاه کنیم همسویی با جریان مخالف مقاومت در منطقه است. امروز به طور بارزی این دیده می‌شود. برخی فکر می‌کنند آمریکایی‌ها به دنبال همکاری با ایران هستند و بر همین اساس به سمت آمریکایی‌ها حرکت می‌کنند. برخی در میان این افراد هستند که با دشمن همفکر هستند و می‌خواهند استراتژی آنها را پیاده کنند و آنها را نیروهای نفوذی دشمن می‌نامیم. بنده چندان مایل به به‌کاربردن برخی الفاظ درباره برخی از عناصر دولت کنونی نیستم ولی همین‌ها بودند که رای 50 درصد دیگری را که به آقای روحانی رای نداده است رای به بی‌قانونی عنوان کردند. اینها یا ناآگاه هستند یا نفوذی هستند که بر طبل تقابل 2 پنجاه درصد مورد خواست آمریکا می‌کوبیدند. ما می‌بینیم با سرانگشتان تدبیر رهبر انقلاب همه این استراتژی در نطفه اول خفه می‌شود و ایشان فرمودند گرچه من خوشبین نیستم اما اگر می‌خواهید مذاکره هم کنید انجام دهید، منتها در چارچوب هسته‌ای، همچنین خطوط قرمز حفظ شود.