۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۵:۴۷
نگاهی به فیلم «زندگی مخفی زنبورها»

سیاهان بر‌می‌خیزند

جايگاه اجتماعي امروز جامعه سیاهان در آمریکا با 50 سال قبل بسیار متفاوت است و البته در دامنه این تغییرات از زمانی‌که لیندن جانسن، رئیس‌جمهور وقت آمریکا قانون تساوی نژادها را امضا کرد تا‌کنون عمده تلاش‌های فرهنگی سیاهان سبب شده جایگاه جامعه رنگین‌پوستان حتی نسبت به جامعه سفید‌پوستان ارتقا یابد. در حوزه سینما نخستین فیلم خط‌شکنی که به تقدیس جایگاه سیاهپوستان می‌پرداخت فیلم «حدس بزن چه کسی برای شام می‌آید» (استنلی کرامر) بود که سال 1967 سه سال بعد از به امضا رسیدن قانون تساوی رنگین‌پوستان ساخته شد. فیلم «زندگی مخفی زنبورها» نیز به تأسی از همان جریان ارتقای جایگاه سیاهپوستان ساخته می‌شود. ویل اسمیت و همسرش تهیه‌کنندگان این فیلم به شمار می‌روند و اغلب هنرمندان سیاهپوست این فیلم بدون دریافت دستمزد حاضر شدند در این فیلم بازی کنند تا جایی‌که هزینه تولید آن طبق قرار‌داد با کمپانی از 11 میلیون دلار تجاوز نکند. البته این فیلم مثل اغلب تولیدات هالیوود مبنایی اقتباسی دارد. فیلم زندگی مخفی زنبورهای دومین اثر کارگردانش جینا پرینس بای وود (Gina Prince Bythewood) است. کتاب زندگی مخفی زنبورها اثر نویسنده برجسته آمریکایی «سومان کید» در سال 2002 در سراسر دنیا منتشر شد و یکی از رمان‌هاي پرفروش یک دهه اخیر به شمار می‌رود. داستان فیلم برشی از مقطع تاریخی خاص آمریکا در سال 1964 را به تصویر می‌کشد؛ دورانی که مبارزات مدنی سیاهپوستان برای احقاق حقوق اجتماعی‌شان به اوج خود رسیده بود. روایت فیلم به مثابه کتاب، روایت محوری دختری 14 ساله است که برای نجات دایه سیاهپوستش که با نژادپرستان در شهر خودشان درگیر شده است به شهری دیگر پناه می‌برد. این شهر زادگاه مادر او است و مادرش در همین شهر دفن شده است. او به خانه‌ای می‌رود که مادرش در زمان حیاتش در آنجا به زنبورداری مشغول بوده است. این خانه محل زندگی 3 خواهر سیاهپوست است که به شغل زنبورداری مشغولند و مفاهیم متنی غالب فیلم در خانه این 3 خواهر سیاهپوست به عشق‌، خانواده‌ و هویت خلاصه می‌شود. در واقع فصل دوم فیلم درباره ماجرای 3 خواهر سیاهپوست است که در ملک موروثی خود در کارولینای شمالی از راه نگهداری زنبور عسل زندگی آرامی دارند تا اینکه «لی‌لی» به عنوان یک میهمان ناخوانده اما آشنا به جمع آنان اضافه می‌شود. این 3 خواهر هوشمند و تحصیلکرده در شغل خود پیشتاز هستند و در کنار یکدیگر با محبت و عشق زندگی می‌کنند. آنان در دورانی که حقوق مدنی سیاهان انکار می‌شود نمی‌خواهند نقش بردگان را در جامعه خویش بازی کنند. آگست (کوئین لطیفه) خواهر بزرگ‌تر راز زنبور‌داری را به لی‌لی تازه‌وارد می‌آموزد. از جمله اینکه به زنبورها باید عشق آموخت و دیالوگ اغراق‌آمیز «هر موجودی حتی کوچک نیاز دارد دوست داشته شود» در واقع پیام بسیار کلیشه‌ای و سنتی فیلم است. داستان رابطه 3 خواهر سیاهپوست با میهمان ناخوانده(لی‌لی) در پس‌زمینه مبارزه حقوقی سیاهان در سال 1964 به شکل قابل قبولی ممزوج می‌شود. با این حال در فیلم نشان داده می‌شود که دهه 60 با وجود آن همه اتفاق در عین حال دوره‌ای بود برای شکوفایی و عمومیت یافتن انواع تازه‌ای از خلاقیت سیاهان از جمله رواج یافتن موسیقی بلوز. فیلم زندگی مخفی زنبورها به نوعی اهمیت جایگاه مادر در خانواده و توان نگهداری از خود را در بطن روایتش دارد. همچنان که می‌توان تم‌های دیگری را در این داستان جست‌وجو کرد اما از همه جالب‌تر تعبیر استعاری زنبور عسل است که این تعبیر ماهیتی فمینیستی دارد. به دلیل اینکه ملکه حاکم کندو است نا‌خودآگاه این پدیده با زن‌محوری فیلم پیوند می‌خورد و ترکیب فمینیستی عمیقی را به مخاطب ارائه می‌کند. آگست (کوئین لطیفه) نقش یک ملکه زنبور عسل را در این خانواده دارد و این خانواده را مثل یک کندوی زنبور اداره می‌کند. در برداشت سینمایی «زندگی مخفی زنبورها» خیلی از تم‌های اصلی کتاب از جمله تبعیض‌نژادی و الهیات فمینیستی کاملا برجسته‌تر است و توازنی ملموس وجود دارد میان مشکلات عاطفی لی‌لی
(پرسوناژ محوری فیلم) با آمریکا در اوایل دهه 1960؛ جامعه‌ای در حال تحول و دگرگونی، دورانی برجسته از تاریخ ایالات متحده که قانون حقوق مدنی بعد از مبارازت چندین ساله فعالان سیاسی‌- اجتماعی مثل مارتین لوتر‌کینگ در کنگره آمریکا به تصویب رسيده و به امضای رئیس‌جمهوری وقت لیندن جانسن می‌رسد. در آن دوران تساوی نژادها جنبه قانونی پیدا کرد در حالی‌که واقعیت زندگی روزمره در ایالات جنوبی شکل دیگری داشت و این قانون هنوز جنبه رسمی و اجرایی نداشت. در اغلب مواردی که منجر به کشته شدن سیاهان می‌شد قانون تساوی نژادها رسما اجرا نمی‌شد. اگر در خود فیلم دقت کنیم علت فرار لی‌لی با دایه‌اش این است که دایه سیاهپوست به استناد به همین قانون تساوی نژادها می‌خواهد در انتخابات شرکت کند اما نژاد‌پرستان شهر به او توهین می‌کنند و لی‌لی به همراه دایه‌اش مجبور می‌شوند فرار کنند. این فیلم ظاهرا درباره روابط نژادی است اما زمانی‌که فحوای اثر را بیشتر می‌کاویم جنبه‌های بحران دوران نوجوانی پرسوناژ محوری را می‌توان در درون اثر یافت. یکی از مشکلات عمده فیلم این است که به دلیل تشریح غیر‌متعارف کتاب، ضرباهنگ کند و کشداری دارد و جنبه‌های شاعرانه فرمی اثر به هیچ‌وجه با متن اثر سنخیتی ندارد و حلاوت و شیرینی شاعرانه آن جنبه‌های اغراق‌آمیزی دارد، درست مثل عسلی که این خواهران درست می‌کنند اما در اغلب روایت‌های فمینیستی یک اشکال اغراق‌آمیز وجود دارد که در عمده این روایت‌ها به یک عیب خاص دراماتیک بدل می‌شود. سازنده این فیلم و نویسنده کتاب هم به همان دام افتاده‌اند و نگاه اغراق‌آمیزی به مردان دارند. در روایت کتاب و فیلم مردان یا بسیار مثبت و انسان هستند یا خشن و نژاد‌پرست و پرسوناژ مردان بسیار غلو شده است. از طرفی این فیلم اصالت را به جامعه آرمانی مادر‌سالار می‌دهد و همین نمود یافتن گل‌درشت این جنبه به دامنه‌های اغراق داستانی می‌افزاید و دور از واقعیت‌های روزمره است. از جنبه‌های اغراق‌آمیز داستانی می‌توان به موضوع برخورد خشن سفید‌پوستان با شخصیت‌های سیاه فیلم اشاره کرد. سوما کید، نویسنده کتاب زندگی مخفی زنبورها به‌رقم استعدادی که خودش داشت ناچار بود آرزوی نویسنده شدن را کنار بگذارد و به شغل پرستاری مشغول شود اما نمی‌توانست به سادگی از این‌ آرزوی بزرگش عبور کند. وی شب‌ها به کلاس نویسندگی می‌رفت در یک کالج محلی و تا می‌توانست می‌آموخت تا اینکه در یک مسابقه داستان‌نویسی رتبه نخست را کسب می‌کند و از آن پس در روزنامه‌های مختلف مقاله می‌نویسد. زندگی مخفی زنبورها نخستین کتاب این نویسنده درباره تجربه‌های شخصی او است؛ درباره دین به عنوان یک مسیحی دیندار. در فیلم و کتاب این اثر دین و شیوه دینداری به شکل کلاسیک جنبه‌های مهم این فیلم برشمرده می‌شود اما به تدریج در کتاب‌های بعدی سوما كيد روایت‌هایی فمینیستی جنبه‌های مهم آثارش را در بر می‌گیرد. منبع الهام این روایت هم به نقل از خودش به کندوی زنبوری باز‌می‌گردد که در خانه آنان وجود داشت. نویسنده در خانه‌ای بزرگ شد که 18 سال در گوشه حیاط خانه آن یک لانه زنبور بود و سال‌ها بعد زمانی که تصمیم به داستان‌نویسی گرفت این خاطره به ذهن او بازگشت و همچنین تصویر دختر 14 ساله (لی‌لی) در حالی‌که زنبورها از شکاف دیوار داخل می‌شدند و پرواز می‌کردند، به ذهن او متبادر شده و این داستان بدین شکل توسط نویسنده آفریده شد. از تم‌های اصلی این داستان که در فیلم بسیار برجسته است تنهایی دخترک و نیاز به رابطه انسانی است، نیاز همه این پرسوناژها به مورد توجه قرار گرفتن و محبت دیدن در برخی موارد جنبه گل‌درشتی پیدا می‌کند. لی‌لی سال‌ها در خانه تنهاست و احساس می‌کند پدرش دوستش ندارد و با کمک این سه خواهر سیاهپوست است که مفاهیم عشق و خانواده را درک می‌کند. تم دیگر جست‌وجوی هویت است از سوی این دختر در پس‌زمینه تبعیض‌نژادی و مبارزه برای حقوق مدنی سیاهان و مقوله نسبت مردم با دین و فمینیسم در لایه دوم مطرح می‌شود.

ارسال نظر
captcha
پربیننده