آزاده صالحی
بیستمین هفته کتاب از روز 20 آبان‌ماه جاری با شعار «یادگار ماندگار» فعالیت خود را در سراسر کشور آغاز کرده و تا 27 آبان‌ماه نیز ادامه خواهد داشت. نفس برگزاري چنين رويدادي مبارك است اما اين كه پس از بيست دوره برپايي هفته كتاب نقش و تاثير آن بر ارتقاي جايگاه كتاب و كتابخواني چه ميزان بوده بحثي است كه بايد آن را به طور مجزا مورد بررسي قرار داد.
تلاش برای ثبات بازار کاغذ
با شروع بیستمین دوره از هفته کتاب، سیدمحمد حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در جمع خبرنگاران حاضر شد و به بیان نکاتی پیرامون این هفته پرداخت. رفع موانع و مشکلات در حوزه نشر، تلاش برای سامان‌بخشی به بازار کاغذ و اقدامات سازنده برای تعدیل این حوزه و همین‌طور ترویج کتابخوانی از طریق کتاب‌های باکیفیت از دیگر مباحثی بود که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به آن اشاره کرد. وی همچنین راه‌اندازی رادیو کتاب را امری موثر در مساله تقویت کتابخوانی در سراسر کشور دانست و به این مساله اشاره کرد که اگرچه در مقایسه با سال گذشته مشکلات مالی وجود دارد و اعتبارات نسبت به سال قبل کاهش یافته اما جایزه‌هایی چون جلال، پروین اعتصامی، کتاب سال و... به تبع سال‌های گذشته برگزار می‌شوند.
مشکلی که همچنان برجاست
با این حال، معضلات حوزه کتابخوانی در کشور همچنان به قوت خود باقی است. در سال‌های اخیر، رسانه‌ها با انتشار گزارش‌ها و گفت‌وگوهایی با ناشران همواره در انعکاس این نقصان کوشیده‌اند اما به نظر می‌رسد مشکل توزیع در حوزه نشر هنوز به آن شکلی که باید مرتفع نشده است، ضمن اینکه 2 طیف ناشر و مولف بر این باورند که توزیع ناهمگون کتاب موجب بروز مشکلاتی شده که نرسیدن کتاب به اقصی نقاط کشور یکی از آنها به شمار می‌رود. با شروع هفته کتاب، اهالی فرهنگ یک بار دیگر خواستار توجه به معضل توزیع کتاب شدند و مرتفع کردن این مشکل از سوی سیاستگذاران فرهنگی را راهی برای بهبود وضع نشر عنوان کردند. امسال محمد اللهیاری، دبیر این دوره از هفته کتاب در نشست‌هایی که پیش از افتتاح هفته کتاب با اهالی رسانه برگزار کرده بود به این مساله اشاره کرد که در سال گذشته مجموعا 210 میلیون نسخه کتاب در کشور منتشر شده و با توجه به این آمار سرانه کتاب برای هر فرد
5/3 جلد کتاب است. وی یکی از وجوه افتراق هفته کتاب امسال با سال‌های گذشته را در مشارکت گسترده استان‌ها دانست و تولید علم و اندیشه بومی، پرداختن به موضوع سبک زندگی ایرانی- اسلامی و ترویج و تقویت روحیه مقاومت و پاسداری از ارزش‌ها را از دیگر مواردی که سرلوحه برنامه‌های هفته کتاب هستند قلمداد کرد.
حمایت دولت از ناشران، خواسته ناشران تجلیل شده
در مراسم افتتاحیه هفته کتاب از خادمان نشر به خاطر فعالیت‌هایی که در این حوزه انجام داده بودند تجلیل به عمل آمد. حجت‌الاسلام احمد احمدی، مدیر انتشارات سمت یکی از این ناشران بود که مورد تجلیل قرار گرفت و در عین حال به نکانی نیز درباره وضع ترجمه در کشور اشاره کرد و گفت: مترجم باید متن مبدا را با دقت تمام و با همه ظرافت‌هایش دریابد و دیگر اینکه به متن هم واقف باشد. من مترجم وظیفه دارم ترجمه شسته و رفته‌ای عرضه کنم. ذهن مترجم باید آنچنان سرشار از واژه‌های فارسی باشد که وقتی ترکیبی را به فارسی برمی‌گرداند، ظرافت‌های ترجمه نمودار باشد. معتقدم یا نباید ترجمه کرد یا اگر ترجمه می‌کنیم باید متن مبدا را با همه ظرافتش دریابیم و آنقدر واژه فارسی در ذهن داشته باشیم که بتوانیم مقصد نهایی را برسانیم. محمددانش اشراقی، مدیر انتشارات اشراقی و از خادمان برگزیده امسال نیز دیگر سخنران این مراسم بود. وی با بیان این نکته که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و رئیس‌جمهور می‌توانند از جمله کسانی باشند که ناشران را به عنوان گروه‌های فرهنگی و تاثیرگذار در جامعه مورد حمایت قرار دهند، در سخنانی تصریح کرد: در
3-2 دهه قبل شمار ناشران و کتابفروشان به عدد یکصد هم نمی‌رسید اما الان شمار آنها به چندین هزار ناشر رسیده و تنها در محدوده میدان انقلاب تهران بیش از یکهزار ناشر فعالیت دارند. پیش از این، تهیه کاغذ چاپ و صحافی کتاب به سهولت و هزینه بسیار کم ممکن بود و این موجب می‌شد کتاب با قیمت پایین در اختیار مخاطبان قرار گیرد اما امروز با اینکه شاید بتوان در 20 تا 30 روز کتابی را تولید کرد، دیگر به سهولت نمی‌توان کاغذ در اختیار داشت.
تولید در سایه حداقل‌ها
سیدمهدی صاحب‌فصول یکی دیگر از خادمان برگزیده حوزه نشر بود که در این مراسم صحبت کرد. وی با انتقاد به این مساله که دولت به طرح‌های صنعتی توجه می‌کند اما اهمیتی به طرح‌های فکری ندارد، اضافه کرد: وقتی به بانک‌ها و حتی موسسات تابعه وزارت ارشاد برای دریافت وام مراجعه می‌کنیم، کسی تعریف درستی از ما ندارد؛ آنها تولید صنعتی را تولید می‌دانند اما تولید فکری را تولید نمی‌دانند. در حال حاضر، لیتوگرافان برای زینک کتاب مشکلات جدی دارند و تولید دارد به کمترین حد خود می‌رسد. علاوه بر این، آماری مربوط به سال 1982 در ژاپن نشان می‌دهد سرانه مطالعه 5/57 دقیقه است. برای افزایش سرانه مطالعه در ایران نیز همه باید دست به دست هم دهند؛ از آموزش و پرورش گرفته تا وزارت ارشاد تا آموزش عالی.
تشکیل ستاد هفته کتاب در 31 استان
همزمان با افتتاح بیستمین دوره هفته کتاب، ستادهایی در این باره در 31 استان کشور به مدیریت همایون امیرزاده تشکیل شده است. دست‌اندرکاران برگزاری هفته کتاب نسبت به برپایی ستادهایی از این دست در هر استان ابراز امیدواری کرده‌اند که با این کار میزان مشارکت نهادها و سازمان‌های عضو ستادهای استانی بیش از گذشته می‌شود ضمن اینکه جلسات این دوره از هفته کتاب در استان‌ها با همکاری استانداری‌ها و مدیریت اداره کل ارشاد استان‌ها و حضور دیگر نهادهای دولتی و غیردولتی برگزار شده است.
طرحی به نام «اهدای کتاب»
شاید بتوان یکی از حرکت‌های موثر در بیستمین دوره از هفته کتاب را طرح «اهدای کتاب» قلمداد کرد. بر اساس این طرح، از امروز کتاب‌هایی به وسیله معاونت امور فرهنگی وزارت ارشاد به 150 نقطه کشور ارسال می‌شود. آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، ایستگاه راه‌آهن، بیمارستان امام خمینی(ره)، دانشگاه تهران، ایستگاه متروی بهارستان، پارک دانشجو، زندان ورامین، زندان شهرری، هنرستان رسالت واقع در خیابان ولی‌عصر(عج)، ستاد مشترک ارتش در خیابان قدوسی و دانشگاه شریف و همچنین یک مسجد و... به عنوان مکان اهدای کتاب در نظر گرفته شده‌اند. اگرچه این طرح در حالی امسال به مرحله عملی رسیده است که برخی اعضای اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران آن را ناموفق قلمداد کرده‌اند. آنها دلیل ناموفق ماندن این طرح را تعلق نیافتن کتاب به مردم عنوان می‌کنند و در این راستا پیشنهاد می‌دهند بهتر است در طرح زیبای «اهدای کتاب» مردم به طور مستقیم بهره‌مند شوند و کتاب در ادارات، مدارس یا مراسم عمومی به خود مردم اهدا شود تا با مطالعه کتاب‌های جذاب به کتابخوانی ترغیب شوند.
حضور نهادهای فرهنگی در هفته کتاب
از آنجا که برگزاری هفته کتاب هر ساله با مشارکت نهادهای گوناگون توام بوده، امسال نیز کتابخانه حسینیه ارشاد به تبع سال‌های گذشته در این امر برای تقویت حوزه کتابخوانی فعالیت‌هایی کرده است. این کتابخانه امسال بیست و هفتمین نمایشگاه موضوعی خود را با عنوان «معرفی جایگاه بخش‌های کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد» با هدف ارائه خدمات کتابداری از نخستین روز آغاز هفته کتاب تا 25 آبان‌ماه برپا کرده است. به این ترتیب، بخش خدمات فنی این کتابخانه کوشش کرده رئوس فعالیت‌های خود را در قالب کارگاه‌های آموزشی برای مخاطبان و علاقه‌مندان به کتاب تشریح کند. نمایش اسلاید پاورپوینت، نمایش تعدادی از منابع مهم بخش مرجع و قسمت‌های نفیس، اسناد مکتوب معاصر و همچنین منابع دیداری، شنیداری، معرفی و آشنایی با بخش نابینایان کتابخانه حسینیه ارشاد، برگزاری نمایشگاهی از منابع تولیدی از جمله کتاب‌های «گویا» و «بریل»، نمایشگاه‌هایی از نشریات کودکان و نوجوان، منابع برای کودکان ویژه از جمله کارت‌های قصه‌گویی، کتاب‌های پارچه‌ای و لوح‌های فشرده منتخب نقاشی کودکان با موضوع علم، صلح و دوستی و تقدیر از 2 کتابدار دانش‌آموز و... دیگر فعالیت‌های کتابخانه حسینیه ارشاد در این هفته است که تا امروز بخش‌هایی از این فعالیت در معرض دید مخاطبان گذاشته شده است.
حضور ناشران قرآنی
در بیستمین دوره از هفته کتاب، ناشران قرآنی نیز فعالیت گسترده‌ای ایفا کرده‌اند. بر اساس آماری که موسسه خانه کتاب در این باره ارائه کرده،
1800 ناشر در حوزه «قرآن و عترت» در سراسر کشور فعالیت می‌کنند و این در حالی است که اتحادیه ناشران قرآنی اعلام کرده از این میان حدود 300 ناشر فعالیت مستمر دارند، ضمن اینکه دومین دوره تجلیل از ناشران و پژوهشگران حوزه «قرآن و عترت» نیز همزمان با ایام «هفته کتاب» و از سوی اتحادیه ناشران قرآنی با تجلیل از 15 ناشر و پژوهشگر قرآنی برگزار شد.
به آنان که دوستشان داریم
قرار است فردا چهارشنبه 24 آبان‌ماه طرحی در سراسر کشور به مرحله اجرا دربیاید. این طرح که «اهدای کتاب به آنان که دوستشان داریم» نام دارد، چندان که از نامش پیداست، حرکتی نمادین برای اهدای کتاب به مردم در سطح کشور است. در این اقدام با همکاری معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در مکان‌هایی چون میادین اصلی شعر، بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها، مدارس، پادگان‌ها و زندان‌ها با حضور مسؤولان، کتاب به عنوان هدیه به مردم اهدا خواهد شد. علاوه بر این، قرار است همه نهادهای عضو ستاد برگزاری هفته کتاب در اجرای این طرح نمادین مشارک داشته و از ظرفیت‌های خود بهره‌مند شوند.
3000 نمایشگاه ویژه مدارس
برپایی 3 هزار نمایشگاه کتاب ویژه مدارس از دیگر فعالیت‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در هفته کتاب به شمار می‌رود. این نمایشگاه‌های کتاب در 32 استان سراسر کشور و با مشارکت ادارت کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، ادارات آموزش و پرورش و ناشران هر استان برگزار می‌شود. برگزارکنندگان این طرح معتقدند از آنجا که مدرسه مهم‌ترین حلقه در بحث کتاب و کتابخوانی محسوب می‌شود، رویکرد ستاد مرکزی هفته کتاب بر حمایتی ویژه از برپایی نمایشگاه‌های کتاب در مدارس استوار شده است. این نمایشگاه با تعامل ناشران خصوصی، آموزشی و کودک و نوجوان در هر استان با هدف ارتقا و بهبود کیفی این حوزه برگزار شده است. استان‌هایی چون آذربایجان‌غربی، اردبیل، چهارمحال و بختیاری، خوزستان، زنجان، سمنان، جنوب کرمان، یزد، همدان و... از جمله استان‌هایی هستند که نمایشگاه کتاب در مدارس خود برگزار می‌کنند.
نمایشگاه کتاب‌های کاربردی
دهمین دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب کاربردی و دانشگاهی از سوی انجمن فرهنگی ناشران بین‌المللی ایرانیان در ایام بیستمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران برگزار می‌شود. این نمایشگاه از 28 آبان‌ماه تا اول آذرماه در محل مرکز آفرینش‌های فرهنگی و هنری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برگزار می‌شود. تاکنون اطلاعات 60 هزار عنوان کتاب در وب‌سایت انجمن بارگذاری شده که از این میان 30 هزار عنوان کتاب مربوط به سال 2010 و 2011 است. همچنین با توجه به کتاب‌های بارگذاری شده تاکنون 22 هزار کتاب مربوط به حوزه علوم انسانی، 11 هزار کتاب در حوزه فنی- مهندسی، 10 هزار عنوان مربوط به علوم پایه و 8 هزار عنوان کتاب در گروه علوم پزشکی است.
تشریح برنامه‌های صدا وسیما
اهالی فرهنگ از ناشران گرفته تا نویسندگان و مترجمان همواره بر این باور بوده‌اند که سازمان صدا و سیما می‌تواند به عنوان نهادی تاثیرگذار و فراگیر در تقویت زیربنای فرهنگی کشور خاصه مقوله کتاب و کتابخوانی نقش زیادی داشته باشد، ضمن اینکه صدا و سیما نیز امسال در کنار نهادهای دیگر فعالیت‌هایی در هفته کتاب انجام داده که از جمله آنها می‌توان به برپایی مسابقات درس‌هایی از قرآن در دانشکده و هنرستان صدا و سیما اشاره کرد. هنرستان صدا و سیما این روزها علاوه بر اینکه میزبان مسابقات و برنامه‌هایی از این دست است، با نصب پوسترها و بنرهای آموزنده، مخاطبان را به سمت کتابخوانی فراخوانده است. از دیگر برنامه‌های صدا و سیما برای دانشکده و هنرستان‌های خود معرفی برترین مراجعان و تقدیر از رابطان کتابخانه‌هاست. مسابقه خلاصه‌نویسی کتاب، مسابقه کاریکاتور با موضوع کتاب، تقدیر از اساتید و دانشجویان برتر و فعال در حوزه کتاب از دیگر برنامه‌هایی است که در ایام بیستمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران در دانشکده و هنرستان‌های صدا و سیما درحال برگزاری است. وزارت آموزش و پرورش نیز در ایام بیستمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، طرح‌های متعددی را به اجرا گذاشته که از جمله آنها می‌توان به برپایی 50 هزار نمایشگاه در آموزشگاه‌های سراسر کشور، همایش «نهضت مطالعه مفید»، راهپیمایی «کاروان کتاب» از مدارس به سوی کتابخانه‌ها، اجرای سرود همگانی «یار مهربان» در سطح مدارس کشور، تجهیز کتابخانه‌های کلاسی مقطع ابتدایی و راهنمایی و کتابخانه‌های آموزشی مقطع راهنمایی، متوسطه و شبانه‌روزی، برپایی عصر شعر و خاطره، همایش «یار مهربان»، «کتاب سال دانش‌آموزي»، بازدید دانش‌آموزان از کتابخانه‌های عمومی و جشن اهدای کتاب اشاره کرد.
جشنی برای همه شهرها
یکی دیگر از اتفاقات هفته کتاب برپایی «جشن کتاب» بوده است. در این باره جشنی در استان‌های سراسر کشور برگزار شده و استان‌های آذربایجان‌غربی 18، اردبیل 9، اصفهان 7، چهارمحال و بختیاری 5، خوزستان 13، زنجان 2، سمنان 6، قزوین 53، کردستان 20، کرمان 3، جنوب کرمان 6، کرمانشاه 14، گیلان یک، لرستان 16، مازندران 74، هرمزگان 754، همدان 14، یزد 84 و... جشن کتاب را در طول روزهای بیستمین دوره هفته کتاب برپا کرده‌اند. اجرای موسیقی، نمایش و مسابقه با محوریت کتاب و با رویکرد شادابی و نشاط اجتماعی برای خانواده‌ها از جمله برنامه‌های این جشن‌ها به شمار می‌رود. این جشن‌ها علاوه بر مراکز استانی در شهرستان‌ها، بخش‌ها و مناطق روستایی اجرا شده‌اند و در برگزاری جشن‌های کتاب؛ بخشداران، بهیاران، کانون‌های فرهنگی- هنری مساجد، مدارس و ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی همکاری کرده‌اند.
1000 نمایشگاه کتاب دفاع مقدس
در جریان بیستمین دوره از هفته کتاب، این برای چهارمین‌بار است که نمایشگاه کتاب دفاع مقدس و پدافند غیرعامل به مناسبت هفته کتاب و بسیج از روز 27 آبان‌ماه فعالیت خود را شروع می‌کنند. این نمایشگاه‌ها قرار است تا 6 آذرماه میزبان علاقه‌مندان باشند. افتتاحیه نمادین این نمایشگاه‌ها در استان تهران همزمان با نماز جمعه و با حضور سیدمحمد حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و مقاماتی از سازمان بسیج مستضعفین و همچنین خطیب نماز جمعه تهران در تاریخ 26 آبان‌ماه انجام می‌شود. در این نمایشگاه‌ها، 170 کتاب دفاع مقدس و 30 کتاب با مضامین جنگ نرم و فتنه با تخفیفی 50 درصدی در دسترس علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت.
از افتتاح کتابفروشی تا فروشگاه
یکی دیگر از فعالیت‌های این دوره از هفته کتاب، افتتاح 5 باب کتابفروشی بازسازی شده بنیاد شهید و امور ایثارگران است. رونمایی از کتاب‌هایی چون فرهنگ «اعلام شهدا» شامل زندگینامه 200 کلمه‌ای از همه شهدا که جلد اول آن شامل زندگینامه
40 هزار شهید استان لرستان و «خاطرات اعضای اکیپ حاج‌هادی» است از جمله برنامه‌های جنبی در جریان افتتاح این 5 کتابفروشی به شمار می‌روند. علاوه بر این، فروشگاه کتاب‌های الکترونیکی دانشگاهی در ایام بیستمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران افتتاح شده‌اند. میزگردها و نشست‌هایی با موضوع بررسی نشر کتاب‌های دانشگاهی، آسیب‌شناسی مطالعه، روش‌های ترویج مطالعه و مسابقه کتابخوانی با موضوع خلاصه‌نویسی کتاب و مسابقه طنز و کاریکاتور با موضوع کتاب در سطح دانشگاه‌ها، برپایی نمایشگاه‌های کتاب دانشگاهی، تجلیل از دانشجویان، مولفان و کتابداران فعال و تجهیز کتابخانه‌های فرهنگی با اهدای 10 تا 15 هزار جلد کتاب از دیگر برنامه‌های انتشارات جهاد دانشگاهی در این دوره به شمار می‌رود.