آخرین فیلم سینمایی محمد بانکی، کارگردان و نویسنده «تو و من» به مثابه فیلم قبلیاش یک کپی ناقص و نهچندان ایرانی از فیلم «پیشنهاد»
(The Proposal) است که به جای الصاق واژه مبتذل به این اثر بهتر است از واژه تهوعآور استفاده کنیم. داستان کپی شده فیلم «تو و من» روایتی از یک زن دیکتاتورمآب به نام مهشید است که مدیرعاملی شرکت بزرگ تولید کلوچه را برعهده دارد. ایشان در کسوت دستیاری خودشان پسری جوان به نام علی (محمدرضا گلزار) را استخدام کردهاند. علیآقا به این خانم جوان علاقهمند است اما علاقهاش را از وی پنهان میکند تا اینکه هیات مدیره شرکت، خانم مدیر را میطلبند و او را با بند مهمی از اساسنامه گوشزد میکنند. در بند مضحک اساسنامه این شرکت آمده است خانم مدیر نمیتواند بدون داشتن شوهر مدیرعاملی شرکت را برعهده داشته باشد و ایشان باید برای اینکه در این سمت بماند هر چه سریعتر ازدواج کند. در تهوعآورترین شکل ممکن مهشید دستیار خودش علی را به عنوان نامزدش معرفی میکند تا با وی ازدواج کند. علی از این دروغ یکدفعه مهشید یکه میخورد اما برای اینکه در شغلش بماند، میپذیرد. از طرفی یکی از مدیران شرکت که اشکان بانکی نقش این بدمن مضحک را بازی میکند به دلیل اختلاس از جانب خانم مدیر اخراج شده است و تصمیم میگیرد از مهشید بابت این دروغش مچگیری کند. از طرفی مادر علی (شیرین بینا) دختری را برای علی کاندیدا کرده که برادر کوچک و ناتنی علی (رضا بانکی) به او علاقهمند است. مهشید، علی را مجاب میکند برای اینکه هیات مدیره شرکت به دروغ بزرگ وی پی نبرند به خانه علی برود و مدتی را آنجا ماندگار شود. بدمن و مدیر سابق شرکت هم سعی میکنند از دروغ مهشید پرده بردارند که موفق به این کار نمیشوند و در نهایت مهشید با علی پای سفره عقد میرود اما پای سفره عقد از دروغ گفتن پرهیز میکند و تن به ازدواج با علی نمیدهد و از میان جمع میهمانان میگریزد و....
اما برخلاف روایت اصلی نسخه هالیوودی دارای فیلمنامهای منطقی و قابل قبول است. مدت اقامت قانونی مارگارت تیت (با بازی ساندرا بولاک) در ایالات متحده رو به اتمام است و وی باید سریعا این کشور را ترک کند و به سرزمین مادری خود کانادا بازگردد اما مارگارت که ویراستار کتاب بوده و در حیطه کاری خود نسبتا شناخته شده است، حاضر نیست به این راحتی آمریکا را ترک کند بنابراین تصمیم میگیرد منشی خود آندرو پکستون (رایان رینولدز) که یک آمریکایی است را به عنوان نامزدش به ماموران اداره مهاجرت معرفی کند تا با وی ازدواج کند و بدین ترتیب در آمریکا بماند. آندرو هم که فکر میکند این کار سبب تحکیم موقعیت شغلی وی میشود از این پیشنهاد استقبال میکند! این دو نامزد میکنند و در تعطیلات آخر هفته برای دیدار با خانواده آندرو به آلاسکا میروند. پدر و مادر آندرو از این دو میخواهند هر چه زودتر مقدمات ازدواج خود را فراهم کنند و وقتی با بیتفاوتی آنها روبهرو میشوند تصمیم میگیرند همانجا مراسم ازدواج را برگزار کنند، مارگارت ناگاه تغییر عقیده داده و تصمیم میگیرد به کانادا بازگردد. او در شرف بازگشت به کشورش قرار دارد که آندرو سر رسیده و از مارگارت میخواهد با او ازدواج کند. نام اوليه فيلم«من و تو» بود و سازندگان ميخواستند از اين شباهت با نام يكي از شبكههاي ماهوارهاي براي فروش بيشتر فيلم استفاده كنند. پوستر فیلم مثلا کلاژهایی است که در سالهای نخستین دوره راهنمایی حدودا
20 سال قبل در مدراس رایج بود و آن زمان هنوز از رایانه و استفاده از تکنیکهای خاص رایانهای خبری نبود و خست در طراحی پوستر فیلم به خوبی عیان شده است. گویا سازندگان حوصله تولید یک پوستر را هم برای فیلمشان نداشتهاند. محمد بانکی پس از تجربه بسیار ناموفق فیلم ضعیف «دوخواهر» اینبار به همان شیوه کپیکاری از یک فیلم متوسط و بازاری هالیوودی فیلمی را تولید کرده که با توجه به کپی داستانش هیچ خلاقیتی در اثر دیده نمیشود. واقعا مشخص نیست؛ این فیلم نه عاشقانه و رمانتیک است و نه کمدی. شاید کلیت روایت بر اساس عشاقانهای میان
2 پروسوناژ اصلی یعنی علی و مهشید باشد اما فیلم به سادگی فاقد ژانر است و حتی در انتخاب ژانر آن هم دچار تردید هستم. سکانسها و پلانهای پر از گاف به وفور در فرم موج میزند. گافهای فیلم که از همان ابتدا شروع شد! در یک پلان گلزار کراوات راهراهی به تن دارد اما در پلان بعدی رنگ کراوات گلزار عوض میشود! یا نداشتن جوراب در یک پلان و پوشیدن جوراب در پلان دیگر و... .
در این فیلم برای خنده گرفتن از دیالوگهای بداهه استفاده ميشود که مخاطب را نمیخنداند و کمدی موقعیت فيلم شباهتي به نسخه خارجی ندارد. فیلمبرداری بشدت ضعف دارد و میزانسن صفـر است و نکته مثبت فرمی در این فیلم دیده نمیشود، البته شروع مصنوعی، نقاط عطف مبتذل و پایانبندی فوقالعاده افتضاح و سرسری روی این موضع صحه میگذارد که به هیچوجه فیلمنامهای در کار نیست... .
نکتهای که میتوانست به همین گرتهبرداری ناقص برای ارتباط برقرار کردن مخاطب کمک کند، بومی کردن روایتی کپی برداری شده است یعنی اگر نویسنده و کارگردان با کمی تامل روایتی ایرانی از نسخه خارجی میساخت به تعبیری فیلم بهتر میشد. مثلا کاراکتر مهشید میتوانست مهاجری از کشور تاجیکستان یا افغانستان باشد. لحاظ شدن شرط تاهل در اساسنامه شركت گاف بسیار بزرگی است و به هیچوجه قابل باور نیست آن هم شرکتی که به صورت خصوصی اداره میشود. «خواستگاری» در زمان اكران، سوژهای تازه و جریانساز داشت كه بشدت هم مورد استقبال قرار گرفت ضمن اینكه ساختار اجرایی فیلم نیز روی متد تكنیكی سوار بود اما آنچه در «تو و من» مشاهده میشود، داستان ضعیف و غیرقابل باوری است كه سعی دارد از طریق وصله زدن داستانكهایی غیرمنطقی، مخاطب را مجاب به پذیرش این روابط و حوادث پیش آمده برای آنها کند. با این همه رسالت آثاری نظیر فيلم «تو و من» جنبه سرگرمي آن است اما ماهیت سرگرمیسازی با سادهانگاری در فیلم از دست میرود. حتی شیوه اشرافیگری پرسوناژ که به دلایل نوع طبقه اقتصادی از قاطبه مردم ایران دور هستند به عدم باورپذیری داستان این فیلم دامن میزند.
اما در گذشتهای نهچندان دور بازسازی نمونههای فرنگی در سینمای ایران یک امر رایج و متداول به شمار میرفت و بارزترین آن «گدایان تهران» فردین است که به محض اکران فیلم «معجزه سیب» فرانک کاپرا در سینمای ایران ساخته شد. این جریان تقلید و کپی نعل به نعل در آثار فرنگی در دهه 80 شدت بیشتری داشته و کار به جایی رسیده که سریالهای فرنگی هم سرقت و نمونه ایرانیزه آن ساخته میشود. این تقلید و گرتهبرداری آنچنان مورد نقد نیست مثلا نمونه خوب «بید مجنون» مجیدی از فیلم
«بوی خوش زن» (Scent of a Woman) که روایتی متفاوت و کاملا ایرانی است.
«کافه ستاره» هم گرتهبرداری مستقیمی از فیلم(Midaq Alley) است اما سازوکار فیلم در نوع شخصیتپردازی کاملا دارای پرداختی متفاوت است اما جنبه دیگری از کپیکاری و گرتهبرداری در همان حیطهای تعریف میشود که «گدایان تهران» بدان افتاده بود یعنی فیلمی که روایتی مبتذل از یک نمونه خارجی است. البته ميتوان براي شناخت دامنه معضل کپیبرداری به چند نمونه شاخص اشاره کرد.
آتشبس (1384)
«آتشبس» داستان سايه و يوسف است كه ميخواهند طلاق بگيرند اما يكباره به مطب روانشناس رسيده و داستان در پي آموزههاي روانشناس، سر و شكل ميگيرد. «آتشبس» دقیقا حتی در طراحی پوستر و آن صحنه معروفی که گلزار تختخواب دونفرهشان را اره میکند به فیلم «فروپاشی» (Break-Up)شباهت دارد؛ فیلمی که در آن
2 هنرپیشه معروف آمریکایی یعنی جنیفر آنیستون و وینسن واگ ایفای نقش میکنند و کارگردان «مرد بلهگو» هدایت فیلم را برعهده دارد. منتقدان بسیاری اعتقاد داشتند از قصه «آقا و خانم اسمیت» برداشت شده که این برداشت کاملا اشتباه است.
چپدست (1384)
«چپدست» هم يك كپيبرداري بسيار واضح از روي فيلم «50 قرار اول» است. بيشترين بعد تقليدي در «چپدست»، روي شمايل شخصيتهاست به گونهاي كه ما شخصيتهايي نظير آشپز بسيار چاق، رفيق ديوانه پسر عاشقپيشه و برادر ورزشكار دختر را به همان ترتيبي كه در فيلم «50 قرار اول» ميبينيم، در «چپدست» هم مشاهده ميكنيم. «چپدست» داستان پسري به نام سامي است كه در يك مجموعه ورزشي- تفريحي سعي در برقراري ارتباط با دختري دارد كه هر روز او را در آن مكان مشاهده ميكند. سامي بالاخره با دختر ارتباط برقرار ميکند اما متوجه ميشود آن دختر حافظهاش به اندازه 24 ساعت است و پس از آن مدت، ذهن او هيچ چيز از روزهاي گذشته را به ياد نميآورد. اين خط داستان كه در «چپدست» مشاهده کردیم، خط اصلي داستان «50 قرار اول» است كه به دليل سوژه كميك خود مورد استقبال زياد مخاطبان قرار گرفت. عاشقانههاي «چپدست» ايرانيزه شده بود و فضاي كميك فيلم به درام كشيده نشد در حالي كه «50 قرار اول» يك كمدي– درام جديد و مخاطبپسند بود كه با فروش بسيار خوبي نيز مواجه شد.
زن بدلي (1385)
«زن بدلي» تقليدي بسيار واضح از فيلم «مرد خانواده» محصول سال 2000 آمريكاست. «زن بدلي» حتي در پياده كردن ديالوگهاي فيلم «مرد خانواده» نيز اهتمام ويژهاي داشته به گونهاي كه بسياري از ديالوگهاي اين فيلم دقيقا از روي نمونه غربي آن كپي شده اما كارآيي اين ديالوگها در «زن بدلي» هيچگاه مانند «مرد خانواده» نيست، حتي صحنه كادو دادن كه يكي از مهمترين سكانسهاي مفهومي در فيلم «مرد خانواده» است در اين فيلم سكانسي بشدت معمولي است كه حتي اگر آن را از دل فيلم بيرون بكشند هم اتفاقي در جريان درام نميافتد. این 3 فیلم نمونههای بسیار مهمی از گرتهبرداری برای فتح گیشه است و امروز به دلیل دسترسی مردم به فیلمهای خارجی قطعا این شیوه ناشیانه گرتهبرداری کردن نیاز مخاطب را برآورده نخواهد کرد.