حجت‌الاسلام و المسلمین سید سعید لواسانی: نفاق قلب را می‌میراند و انسان را گرفتار تاریکی‌های متعدد می‌کند، به‌گونه‌ای که نه‌تنها در دنیا، بلکه در آخرت از بدترین انسان‌ها می‌شود. از پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله و سلم نقل شده است که فرمودند: «تَجِدُونَ مِنْ شَرِّ عِبَادِ اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَه، ذَا الْوَجْهَیْنِ الَّذِی یَأْتِی هَؤُلَاءِ بِوجهِ و هَؤُلَاءِ بِوَجهِ» [نهج‌الفصاحه: 279] «روز قیامت بدترین مردمی را که می‌یابید، کسانی هستند که دوچهره هستند که با گروهی چهره‌ای و با گروه دیگر چهره دیگری دارند.» متن روایت را خوب دقت کنیم تا اسرار زیادی برای ما روشن شود، همه قیامت را بگردیم، شرورتر و بدتر از منافق نمی‌یابیم که در دنیا دوچهرگی می‌کردند. معلوم است که این افراد در دنیا هم از بدترین و شرورترین مردم هستند. با خودمان اندیشه کنیم، آیا ما توانسته‌ایم که چهره نفاق را از خود دور کنیم؟ اگر خدای ناکرده نفاق در خانه دل ما ریشه دوانده باشد، قیامت چه افتضاحی به بار خواهد آمد که به عنوان اشرار روز قیامت شناخته می‌شویم. بویژه این خطر سر راه مسؤولان نظام اسلامی و صاحبان تربیون‌ها و قلم‌هاست. مگر می‌شود که کسی مسؤول نظام اسلامی باشد و در ظاهر چهره‌ای از خود نشان دهد و در خلوت چهره‌ای دیگر؟ با مردم به زبانی و با خلوت‌نشینان به زبانی دیگر؟ با دشمنان این نظام و ملت مهربان و در درون جامعه شدیداللحن؟ به نام نظام دینی روی کار آمده باشد و دغدغه دین مردم را نداشته باشد؟ چه بدانیم و چه ندانیم حقیقت رفتار دوگانه نفاق است، نفاق عملی که نتیجه تلخش آن است که در قیامت به عنوان بدترین مردم معرفی می‌شویم. واقعاً باید بر خود و عاقبت خود لرزید و نگران شد. بویژه مسؤولان نظام که نفاق عملی آنان دو اثر بسیار بد دارد، نخست آنان را از اهداف نظام دور می‌کند و موجب می‌شود که رسیدن به اهداف اسلامی با چالش و سختی صورت بگیرد و راهی که می‌تواند هموار باشد و باید مسؤولان نظام آن را هموار کنند، از دسترس دور شود و این خطری بزرگ است. دوم مردم را که به مسؤولان تأسی می‌کنند، به عادات بد نفاق و دورویی خو دهد که گناه رفتار غلط مردم هم بر دوش چنین مسؤولانی است. براستی اگر مواظب قلب خود باشیم، اجازه نمی‌دهیم که این بیماری مهلک در آن رسوخ کند. فکر نکنیم که اگر برای قلب خود نگهبان نگذاریم و اجازه ورود اغیار را به آن ندهیم، و به کار و تلاش مشغول شویم، مشکلی برای ما پیش نمی‌آید.
خیر، همه مشکلات و مصیبت‌های ما از قلب است و همه فتوحات ما هم از قلب است. اگر می‌بینیم که هرچه کار می‌کنیم و زحمت می‌کشیم، بهره معنوی نداریم، در قلب خود جست‌وجو کنیم. به آیه 167 سوره مبارکه آل‌عمران توجه فرمایید: «یَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ ما لَیْسَ فِی قُلُوبِهِم» «به زبانشان چیزی می‌گویند که در قلب‌شان نیست.» چه کسانی از ما به این بلیه مبتلا نیست؟ این نفاق مسلم است. قلب در اندیشه‌ای است، اما زبان چیزی دیگر می‌گوید. این گرفتاری بزرگی است که موجب می‌شود که انسان به هلاکت حتمی بیفتد. خصوصیت یادشده مراتبی دارد، در نفاق اعتقادی به زبان به خدا ایمان دارد اما در قلب کافر است ولی در نفاق عملی، زبان خدا را می‌خواند، قلبش به غیرخدا گرم است تا با کمک او به جایی برسد یا مشکلی را از خود رفع کند. یادم است در سال‌های گذشته که یکی از دوستانمان مسؤولیت مهمی گرفته بود، دوست دیگری به من گفت بیا در دفتر او حضور داشته باش تا او به تو مسؤولیتی بدهد، گفتم اینکه شرک است، گفت راهی جز این نیست! ببینید که چگونه نفاق ما را دربرگرفته است. به زبان می‌گوییم، «إِیَّاکَ نَعْبُدُ»، «تنها تو را می‌پرستیم» اما قلب ما به همه متوجه است، مگر خدا. و به زبان می‌گوییم «وَ إِیَّاکَ نَسْتَعِین»، «تنها از تو یاری می‌خواهیم» اما قلب و عمل ما به دنبال یاری طلبیدن از اغیار است.
تازه این یک مرتبه از نفاق است. مرتبه دیگر را با بهره‌گیری از روایتی از رسول‌الله(ص) توجه فرمایید: «مَا زَادَ خُشُوعُ الْجَسَدِ عَلَى مَا فِی الْقَلْبِ فَهُوَ عِنْدَنَا نِفَاقٌ» [الکافی: 2/396] قلب باطن انسان است، و جسد ظاهر او. خشوع امری درونی است که توجه درونی آدمی به سوی خدا جلب می‌شود و مقهور عظمت خداوند می‌شود و آثار آن بر اعضا و جوارح او نمایان می‌شود. اما اگر کسی خشوع بدنش بیشتر از قلبش باشد، در نزد رسول خدا(ص) منافق است، یعنی او حقیقتاً منافق است زیرا رسول خدا(ص) از حقیقت و ملکوت عالم خبر می‌دهند. وقتی به ظاهر نگاه می‌کنیم، به راه‌رفتن او، صحبت‌کردن او، به نگاه‌های او، حالت‌های صورت او، در نماز یا غیرنماز، در برخورد با بزرگان و بالادستی‌ها و مردم، فروتنی بدن بیش از فروتنی قلب است، این فرد منافق است.