آقای دکتر صداقت! ماموریت شما در برنامه کنترل ایدز برچه مبنایی است؟
باید گفت خوشبختانه ایران جزو معدود کشورهایی است که برنامه کنترل ایدز به‌عنوان یک استراتژی ملی در آن تعریف شده و همه سازمان‌هایی که به نوعی جزو شرکای کنترل ایدز هستند جمع شده‌اند و آخرین تحلیل وضعیت HIV را تدوین کرده‌اند. این برنامه5 ساله از سال 89 تا 93 را پوشش می‌دهد که توانسته مصوبه هیات دولت را بگیرد و برای اجرا به سازمان‌های مربوط ابلاغ شود. بر اساس اهداف میان‌مدت و بلندمدت 11 محور اساسی تدوین و مسؤولیت و ماموریت هر سازمان به‌طور مشخص تعریف شده است.
جامعه هدف این برنامه مشخص شده است؟
این برنامه در 4 گروه اساسی با تاکید بر جوانان و نوجوان لحاظ شده است. 1- جمعیت عمومی 2- گروه‌هایی که در معرض HIV هستند که شامل جوانان و نوجوانان است. 3- گروه دارای رفتار پرخطر که بیشتر مصرف‌کنندگان مواد مخدر، زندانیان و زنان آسیب‌پذیر هستند و 4- افراد ناقل HIV مثبت و افرادی که متاثر از آنها هستند. با این حال در بین گروه‌های هدف تاکید بیشتری بر جوانان، نوجوانان و زنان آسیب‌پذیر شده است.
راهبردهایی که در این برنامه مدنظر است حول چه محوری است؟
بیشتر از نوع آموزش و اطلاع‌رسانی، تقویت برنامه، کاهش آسیب، مراقبت و درمان HIV، کنترل و درمان بیماری‌های آمیزشی، تقویت زیرساخت‌های لازم بویژه مطالعات کاربردی و ارتقای حمایت‌های اجتماعی است که در میان این راهبردها به برنامه‌های آموزش و اطلاع‌رسانی و کاهش آسیب و کنترل انتقال بیماری از طریق ارتباطات جنسی محافظت نشده تاکید بیشتری شده است.
آیا بازنگری خاصی هم در راهبردهای ارائه شده لحاظ می‌شود؟
درمان HIV بیماران براساس یک پروتکل کشوری صورت می‌گیرد که این پروتکل توسط کمیته علمی مراقبت و درمان و بر اساس آخرین دستورالعمل‌های پیشنهادی سازمان جهانی بهداشت تدوین می‌شود و حداقل هر 2 سال یکبار مورد بازنگری قرار می‌گیرد. در واقع درمان بیماران در کشور بر اساس این پروتکل و پیشنهادات سازمان جهانی بهداشت به روز شده ارائه می‌شود.
چه تعدادی بیمار مبتلا به ایدز در کشور شناسایی شده‌اند؟
از سال 65 تا تیرماه سال‌جاری حدود 24 هزار و 700 نفر مبتلا به HIV ثبت و گزارش شده است و بر اساس برآوردهایی که داشتیم تا 75 درصد افرادی که نیازمند به دارو بودند تحت پوشش نظام مراقبت و درمان قرار گرفته‌اند. این در حالی است که اگر براساس یك مدل ریاضی تخمین بزنیم حدود ۹۰ هزار نفر مبتلا به ایدز در كشور وجود دارند که بیشتر آنها ناشناخته‌اند.
آیا همه خدماتی که به مبتلایان ارائه می‌شود رایگان است؟
ایران جزو آن دسته از کشورهایی است که برای نخستین‌بار همه خدمات مشاوره، آزمایش و درمان HIV را کاملا به صورت محرمانه و رایگان ارائه می‌دهد. در مراکز مشاوره رفتاری با جلب اعتماد بیماران به مساله حمایت خانواده در تمکین بیمار به درمان توجه ویژه‌ای شده است. همچنین مراکز مشاوره بیماری رفتار در همه استان‌ها راه‌اندازی شده که زیرنظر معاونت‌های بهداشتی دانشگاه‌های علوم پزشکی فعالیت می‌کنند هموطنان هم می‌توانند هرگونه سوال یا ابهام درباره شیوه انتقال و راه‌های پیشگیری از ایدز را به صورت تلفنی یا حضوری جویا شوند. مضاف بر این اگر به هر دلیل احساس می‌کنند ممکن است در معرض ویروس قرار داشته باشند می‌توانند با مراجعه به این مراکز از خدمات مشاوره و آزمایش HIV و دریافت بسته‌های کاهش آسیب و خدمات مراقبتی به صورت کاملا محرمانه و رایگان بهره‌مند شوند.
ارتباط وزارت بهداشت با دیگر سازمان‌ها و دستگاه‌ها در بحث پیشگیری چگونه است؟
در بحث پیشگیری، دسترسی به گروه‌های دارای رفتارهای پرخطر در حد قابل مطلوبی از طرف سازمان بهزیستی، ستاد مبارزه با مواد مخدر، سازمان زندان‌ها و اقدامات تامینی و‌تربیتی کشور فراهم شده و تعامل نسبتا خوبی با وزارت بهداشت دارند. ضمن اینکه ما برنامه‌های جامعی بویژه در دهه گذشته در زمینه کاهش آسیب برای گروه‌های مختلف در کشور پیدا کردیم که بر اساس نظر کارشناسان بهداشت جهانی خوشبختانه موفقیت‌های قابل توجهی کسب کرده‌ایم.
در بحث آموزش تعامل با وزارت علوم و وزارت آموزش و پرورش دارید؟
با توجه به اینکه نیمی از موارد تهدید، HIV پیش‌بینی می‌شود در گروه سنی30-20 ساله باشد انتظار داریم آموزش و پرورش و وزارت علوم یک مقدار بیشتر از گذشته به مقوله توانمندسازی جوانان و نوجوانان بپردازند گرچه صدا و سیما و سایر رسانه از جمله مطبوعات در چند سال اخیر همکار خوبی در زمینه آگاه‌سازی جامعه از مخاطرات HIV داشته‌اند ولی ما فکر می‌کنیم که این کافی نیست و باید این آموزش‌ها به صورت مستمر، جامع و فراگیر ادامه پیدا کند و وزارتخانه‌های علوم و آموزش و پرورش نیز در این راه می‌توانند در آگاه‌سازی به جوانان نقش قابل تاملی داشته باشند.
برای درمان این بیماری دارویی وجود دارد و سرانجام داروی آیمود ایرانی به کجا رسید؟
داروی آیمود یک داروی صددرصد ایرانی است که به عنوان تعدیل‌کننده سیستم ایمنی در کنار داروهای ضدویروس در حال حاضر مراحل آخر آزمایشات بالینی را پشت سر می‌گذارند و ما منتظریم که نتایج آزمایشات بالینی در کمیته مراقبت و درمان طرح شود تا در پروتکل کشوری جای بگیرد، باید گفت برنامه کنترل HIV از طرف وزارت بهداشت و شخص خانم وزیر به‌خوبی حمایت می‌شود.
نسبت مردان مبتلا به HIV به زنان چگونه است؟
حدود 90 درصد موارد ثبت شده HIV مردان هستند و مابقی مربوط به زنان است، گرچه تحلیل آمارها بیانگر افزایش تعداد موارد زنان و همین طور افزایش ابتلا از طریق ارتباطات جنسی محافظت نشده در سال‌های اخیر است.
برای زنان آسیب‌پذیر برنامه خاصی دارید؟
در دستور کارمان هست و ما الان مراکزی را راه‌اندازی کرده‌ایم که در جاهایی که زنان آسیب‌پذیرند، زنان مصرف‌کننده، همسران مصرف‌کننده مواد و زنان با رفتار پر خطر جنسی براساس ماموریت وزارت بهداشت، آموزش ببینند و خدمات مشاوره‌های روانی رایگان به آنها داده می‌شود.
تفکیک افراد مبتلا به HIV از افراد سالم جامعه سخت است، آیا اماکن عمومی تهدیدی برای سایر افراد جامعه نیست؟
اصولی که درباره HIV داریم این است که فرد مبتلا علائم ظاهری مشخصی ندارد که قابل افتراق با فرد عادی باشد، واقعیت این است که HIV درمان قطعی ندارد ولی پیشگیری از آن ساده است. HIV از طریق مراودات روزمره شامل دست دادن، روبوسی کردن، استفاده از اماکن عمومی مثل مترو، حمام، استخرهای عمومی، از یک ظرف غذاخوردن و حتی از طریق نیش حشرات و پشه منتقل نمی‌شود. در آرایشگاه با توجه به استفاده از لوازم یک بار مصرف و در دندانپزشکی‌ها با عنایت به اینکه برای همه بیماران وسایل خود را استریل می‌کنند نگرانی در این باره وجود ندارد.
در پایان بفرمایید الان عمده‌ترین تهدیدکننده در انتقال HIV کدام است؟
استفاده از وسایل معتادان تزریقی و ارتباطات جنسی محافظت نشده از عمده‌ترین عوامل انتقال HIV است. صرفنظر از فاکتورهای سواد و مسائل اقتصادی باید به این موضوع توجه داشت که همگان خود را موظف بدانند که جامعه سالمی را به نسل بعدی تحویل بدهیم، به همه اقشار جامعه توصیه می‌شود که از مصرف مواد مخدر پرهیز کنند همچنین به سمت داروهای محرک و مواد روانگردان مثل شیشه نروند. پایبندی به اعتقادات دینی و نداشتن روابط جنسی خارج از چارچوب خانواده نیز می‌تواند مصونیت لازم را فراهم کند. شعار امسال ایدز این است که درباره HIV بیشتر بدانیم تا بهتر زندگی کنیم که نشان از اهمیت آگاهی و اطلاعات لازم در این زمینه است.