احمد رنجبر / عليرضا پورصباغ
من به عنوان مخاطب عادی احساس کردم این خانم تا حدودي آگاهانه خودش را به دست سعید (حبیب رضایی) سپرده است.
من سر واژه آگاهانه با شما بحث دارم. شرب‌خمر بی‌خبری و بي عقلي می‌آورد و در حالت بی‌خبری این تراژدی اتفاق می‌افتد. قبل از فاجعه در خرده‌روایت آوا مقداری اطلاعات به مخاطب ارائه می‌شود؛ یک فاجعه احساسی برایش به‌وجود آمده و پدرام پنداشته از او روی برگرداننده است، به آوا گفته است ما باید از هم جدا شویم و من باید به شهرستان بازگردم. این داده خیلی ظریف مطرح می‌شود. آوا به سعید پناه می‌آورد و فکر می‌کند این آدم مثل پدر يا عموي او است، در واقع در همان پلانی که آوا از صحنه خارج می‌شود به اين به اصطلاح عمو پناه می‌برد و بعد آن اتفاق می‌افتد.
استنباطی که از این بخش می‌توان دریافت کرد، نقد روابط آزاد و هشدار به خانواده‌ها در محدود کردن رفت وآمد با نزدیکان و آشنایان است.
دقیقا. آوا پیش دوست پدرش گریه می‌کند و به او پناه می‌برد اما سعید از این رابطه به شکل دیگری سوء‌استفاده می‌کند. در این بخش متوجه می‌شویم چنین سرانجامی تنها در چارچوب سبک زندگی وارداتی قابل اتفاق است چون در چنین خانواده‌هایی این روابط برایشان طبیعی است و از دل چنین روابطی فاجعه به‌وجود می‌آید، یعنی هشدار به پدران تا به برخی افراد اجازه ندهند به خانه‌‌شان رفت و آمد کنند و برای خانواده‌ها نفی روابط آزاد جا بیفتد تا فاجعه‌ای اخلاقی رقم نخورد. فیلم می‌توانست برخی صحنه‌ها را نداشته باشد.
بازتاب مخالفان را می‌دانیم، بازتاب موافقان چگونه بوده است؟
بعد از نمایش فیلم خانمی به یکی از عوامل فیلم گفته بود من فیلم شما را دیدم و به این نتیجه رسیدم که مواظب بسیاری از روابط باشم و برای رفت و آمدهای زندگی فرزندانم مرز‌بندی قائل شوم. یک آقایی بعد از فیلم با یکی از عوامل درد‌دل کرده بود که مبادا من هم به دلیل خطاهای دوران جوانی به همین بلا دچار شوم و خدای ناکرده بلایی سر دخترم بیاید. خب من دنبال این بازتاب‌ها هستم و مطمئنم فیلم من تاثیر زیادی روی مردم گذاشته‌است.
در صحنه اعتراف نادر (فرهاد اصلانی) او به جنایت و مکافات عملش اعتراف می‌کند. گناه زاییده گناه است.
بحث تاوان پس دادن مطرح است. فیلم ربطی به قصاص ندارد. زنی (سیمین) عاشق مردی (نادر) بوده، آن مرد از این زن سوء‌استفاده کرده و در نهایت با زن دیگری (ناهید) ازدواج کرده است. حالا این زن در تقابل با این مرد قرار گرفته و می‌خواهد انتقام سال‌های از دست رفته‌اش را بگیرد. فیلم مساله انتقام شخصی یک زن است از یک مرد. در این فیلم با تکیه بر سرنوشت محتوم پرسوناژها درام شکل اخلاقی پیدا می‌کند. شاید خیلی منتقدان از این پایان محتوم خوششان نیاید. با احترام به نظر همه آنها من علاقه‌مند به یک سرانجام اخلاقی در فیلم بودم. من چون به ملودارم‌های اخلاقی دهه 60 آمریکا علاقه‌مندم، این پایان را بیشتر می‌پسندم.
فهم سرانجام اخلاقی در فیلم شما در ميان انتقادات قربانی می‌شود.
بدون پرده اما بدون پرده‌دری بگویم، ای‌کاش فرهنگ دستخوش هياهو نشده بود. من اصلا دوست ندارم جواب بچه‌های عزیز معترض را بدهم.
این برچسب روشنفکری ریشه در فیلم قبلی شما هم دارد؛ در مرداب اعتیاد رفتن یک پسر شهید و مال‌اندوزی یک سردار جنگ شبهه‌برانگیز بود.
«قصه پریا» فیلم خیلی مهمی نیست اما به نظر من لطمه‌ای که قصه پریا خورد از برنامه «هفت» بود. من اگر سکاندار هفت نبودم قصه پریا آنقدر مورد نقد قرار نمی‌گرفت. طیف‌های مختلفی از منتقدان نقدهای عریض و طویل تندی نوشتند، خودم هم راجع به فیلم ادعایی نداشتم، راجع به فیلم مصاحبه نکردم، هیچ جا هم راجع به فیلم حرف نزدم اما چون در هفت بودم و تریبون داشتم همه از این زوایه فیلم را زدند. اگر در هفت نبودم خیلی‌ها از کنار فیلم می‌گذشتند و این نقد‌ها راجع به فیلم نوشته نمی‌شد.
بعد از دعوای 2 وکیل احساس می‌شود فیلم تاحدودی در ریتم و ضرباهنگ و شیوه قصه‌گویی شلخته می‌شود.
یکسری اتفاقات پشت سر هم می‌افتد تا به نتیجه نزدیک شویم، اصلاحاتی هم در کار نبود. خودمان صحنه‌هایی را از فیلم درآوردیم که به اعتقادم درست بود.
درباره اسامی نادر و سیمین اتهام تعريض به فیلم اسکار گرفته ایرانی را می‌پذیرید؟
خوشبختانه شانس آوردیم که فیلم 2 سال بعد از «جدایی نادر از سیمين» اکران شد. ما اواسط فیلمبرداری متوجه شدیم اسامی شخصیت‌های اصلی عین فیلم جدایی نادر از سیمین است که هنوز به نمایش درنیامده بود.
در شرایطی به فیلم شما خرده می‌گیرند که موج سریال‌های سخیف از شبکه‌های فارسی‌زبان سبکی از زندگی را ترویج می‌کنند که 180 درجه با ارزش‌های تثبیت شده جامعه ما متفاوت است.
ملودرام‌های شبکه‌های ماهواره‌ای از یک منظر خیلی قابل تحلیل هستند. سریال‌های آمریکایی همواره پایانی اخلاقی دارند، یعنی ممکن است روابطی را نشان دهند اما پایان اخلاقی دارند. آمریکایی‌ها حتی زمانی که فیلم‌های اروپایی دهه 60 و 70 اروپا را نشان می‌دادند به خاطر مخاطب‌شان مواردی را حذف می‌کردند. کشورهایی مثل آمریکای لاتین، ترکیه و کره‌جنوبی نابهنجاری اجتماعی‌شان شبیه ماست. هنوز متوجه نیستند باید حتما نتیجه‌گیری در این محصولات وجود داشته باشد، بنابراین آسیب‌شناسی خاص خودشان را دارند. شما از این دست ملودرام بدون پیام اخلاقی در تولیدات تلویزیونی آمریکایی نمی‌بیند. اصلا معتقدم ترکیه در مواجهه با سبک زندگی وارداتی معضلاتی شبیه ما دارد، تازه توانسته‌ایم جلوی برخی آسیب‌ها را بگیریم. آنها محصولات‌شان را برای خودشان می‌سازند منتها چند شبکه پیدا شده که از نبود سریال‌های جذاب در شبکه اصلی خودمان استفاده می‌برند. کار به جایی می‌رسد که آقای اردوغان به سریال «حریم سلطان» اعتراض می‌کند ولی این سریال یکی از محبوب‌ترین سریال‌های ایران و ترکیه است. شبکه‌های تلویزیونی در این کشورها در اختیار بخش خصوصی است و دولت هم کنترلی ندارد.
در برنامه هفت در دوره سردبیری شما مخاطب اغلب به این نتیجه می‌رسید که شما در برابر سینمای جشنواره‌ای گارد دارید. تحلیل‌تان از این جشنواره‌ها چیست؟
من همیشه قبل از هفت بارها و به صراحت گفته بودم من از آن دسته فیلمسازانی هستم که به سینمای میانه تعلق دارم و برای مخاطب عام فیلم می‌سازم. حالا این وسط فیلمی مثل قرمز یکی، دو جشنواره هم رفت و نمایش داده شد اما موقعی که فیلم را می‌ساختم به این چیزها فکر نمی‌کردم. بعدا هم اگر بخواهم فیلم بسازم طوری می‌سازم که تماشاگر کشور خودم آن را ببیند ولی از جنس آن فیلمسازانی که فیلم برای خوشایند فرنگی‌ها می‌سازند، نیستم. انتقادی به فیلم‌هایی از این جنس هم ندارم، این جریان سینمای جشنواره‌ای در هر کشوری وجود دارد. فقط باید این جریان به انگاره‌های ملی آن کشور احترام بگذارد. کره‌جنوبی، چین کمونیست، شوروی سابق و بخش وسیعی از کشوهای آسیایی چنین سینمایی دارند. این جنس سینما را نباید نفی کرد، در همه جای دنیا وجود دارد، منتها داستان مدیریت کردن این سینما مهم است که این جریان خروجی ضدملی نداشته باشد.
نقدی که به شما می‌شد این بود که هفت سنگر روشنفکران شده.
اصلا سنگر روشنکفری در کار نیست. من میانهروی می‌کردم و دلم می‌خواست همه طیف‌ها در برنامه باشند. همه طیف‌ها حرفهای‌شان را بزنند اما نمی‌شد اعتدال و میانهروی را رعایت کرد.
معتقديد كه قربانی میانهروی و اعتدال شدید؟!
دقیقا. متوجه شدم به هیچ‌وجه نمی‌شود اعتدال را رعایت کرد. متاسفانه، متاسفانه، متاسفانه، متاسفانه هر دو طیف جریانات موسوم به روشنفکری و ارزشی، فقط از آدم موضع‌گیری می‌خواهند. من چرا باید موضع‌گیری کنم، من یک فیلمسازم. در واقع آدمی هستم که به میانهروی و شنیده شدن نظرات متکثر سینماگران در هفت اعتقاد داشتم.