گروه فرهنگ و هنر:
«آینه‌های روبه‌رو» نخستین فیلم نگار آذربایجانی است که با موضوع افراد دو‌جنسیتی ساخته شده. این فیلم با توجه به شرایط فعلی اکران سینما و در شرایطی که سالن‌های زیادی در اختیار نداشته، فروش موفقی داشته است. فیلم که نخستین‌بار در جشنواره بیست و نهم فجر به نمایش درآمد، تاکنون در جشنواره‌های متعدد خارجی حضور داشته و موفق به کسب جوایز متعددی هم شده است. «آینه‌های روبه‌رو» در کنار اکران عمومی، چندین اکران خصوصی و جلسه نقد و بررسی داشته است. فیلم هفته گذشته در دانشگاه «مفید» شهرستان قم نقد و بررسی شد. در ابتدای این نشست، حجت‌الاسلام دکتر کریمی‌نیا، معاون پژوهشی مرکز تخصصی قضا و از اساتید حوزه و دانشگاه درباره این فیلم بیان کرد: باید از سازندگان «آینه‌های روبه‌رو» به دلیل ساخت این فیلم زیبا که حقیقتی مغفول را به بیننده ارائه می‌دهد و سعی در حل مشکل این قشر، آن‌هم به درستی می‌کند، تشکر کرد. وی که خود 2 کتاب درباره وضع فقهی و قانونی تغییر جنسیت در ایران نوشته است، درباره سابقه آشنایی‌اش با موضوع توضیح داد: سال ۷۵ که دانشجوی حقوق بودم، موضوع تغییر جنسیت را که هیچ آشنایی قبلی با آن نداشتم به عنوان یک کار تحقیقی انتخاب کردم که بنا بود کنفرانسی درباره این بحث سر کلاس ارائه کنم اما منابع زیادی در اختیار نبود و اینترنت به شکل امروزی در دسترس قرار نداشت. من با استفاده از منابع محدودی که وجود داشت، مقاله‌ای نوشتم و کنفرانسم را ارائه دادم اما هیچ‌وقت کلاس را آنقدر جنجالی ندیده بودم. همان کنفرانس مقدمه‌ای برای دعوت به همایشی در تهران درباره مساله تغییر جنسیت شد. این پژوهشگر ادامه داد: من آن‌طور که باید ترنس‌ها را نمی‌شناختم و هنوز در ذهنم فکر می‌کردم ترنس‌ها همان افراد دوجنسی هستند. پس از مدتی با دکتر میرجلالی، جراح، در زمینه تغییر جنسیت آشنا شدم و به مطب ایشان راه پیدا کردم. وقتی وارد مطب شدم خیلی گیج شدم چرا که آنجا برای اولین‌بار با موضوع ترنس‌ها به شکل عینی روبه‌رو بودم. کریمی‌نیا در ادامه سخنانش با اشاره به نحوه برخورد جامعه ایران با ترنس‌ها به بیان یک خاطره پرداخت و گفت: در مطب دکتر میرجلالی کنار یکی از ترنس‌ها نشستم و گفتم دانشجو هستم و می‌خواهم وضعیت‌تان را به من توضیح دهید. آن بنده خدا با رفتارهای قبلی که دیده بود، شروع کرد به داد و بیداد که هم در خانواده و هم در اجتماع همه ما را طرد می‌کنند و... البته یک خانمی جلو آمد و گفت: «حاج‌آقا! اگر ایشان صحبت نمی‌کند من صحبت می‌کنم» و آن خانم مسائل مختلفی را درباره مشکلاتشان بیان کرد. از همانجا گفت‌و‌گوهایی به تدریج در این زمینه انجام دادم و نسبت به موضوع دید پیدا کردم. وی افزود: یا وقتی با یکی از این ترنس‌ها صحبت می‌کردم و او با یک حالتی می‌گفت وقتی به زیارت امام رضا (ع) می‌روم، نمی‌دانم باید به قسمت مردانه بروم یا زنانه. با این بیماری فرد دچار اختلال هویت می‌شود یعنی ممکن است جسم یک نفر پسر باشد اما روحش دختر. واقعا این یکی بودن جسم و روح یکی از الطاف خدا به ماست. این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به لزوم توجه اجتماعی به مشکلات ترنس‌ها یادآور شد: سابقه کشورهای خارجی در زمینه تولید فیلم یا نگارش گزارش‌ها و مقالاتی درباره ترنس‌ها بسیار بیشتر است اما خوشبختانه این موضوع از طریق ترجمه مقالات در سال‌های اخیر به رسانه‌ها و مطبوعات کشور ما هم راه پیدا کرده و توجه بیشتری به این مقوله می‌شود.
تعجب خبرنگار بی‌بی‌سی
از فتواهای مترقی امام خمینی (ره)
به گزارش ایسنا، حجت‌الاسلام کریمی‌نیا در بخش دیگری از سخنانش با بیان اینکه توجه فقه شیعی و قانون ایران به تغییر جنسیت بسیار مترقی است، یادآور شد: سال ۸۳ خبرنگار بی‌بی‌سی به قم آمد تا در زمینه رساله من که در زمینه تغییر جنسیت و مبانی فقهی آن بود مصاحبه کند. اولین سوال او در این زمینه، درباره نظر فقه در حیطه تغییر جنسیت بود. به او پاسخ دادم اولین فقیهی که درباره تغییر جنسیت صحبت کرده مرحوم امام خمینی (ره) است. باورش نمی‌شد و سند خواست و من هم از روی «تحریر‌الوسیله» امام (ره) بحث‌ها را به او نشان دادم. خودش می‌گفت که نمی‌تواند باور کند (به تعبیر خودش) آیت‌الله خمینی در سال ۴۳ این مطلب به ذهنش رسیده و درباره تغییر جنسیت ۱۰ مساله مطرح کرده که هر کدام آن شایسته یک رساله دکتراست!
وی ادامه داد: در آن مصاحبه، من توضیحاتی دادم و حاصلش فیلم مستند ۱۲ دقیقه‌ای درباره نظر فقه شیعه و امام خمینی (ره) درباره تغییر جنسیت بود. متاسفانه ما نتوانسته‌ایم این حقیقت را به درستی برای عموم بیان کنیم، در حالی که امام (ره) این حقیقت را متوجه شده و با فتوای معجزه‌آسای خود راه را برای این افراد باز کردند.
دوست داشتیم اکران فیلم را در قم آغاز کنیم
فرشته طائرپور، تهیه‌کننده فیلم هم در ادامه ضمن ابراز خرسندی از حضور در شهر قم بیان کرد: باید در ابتدای صحبتم به شهر قم و بانوی آن سلام کنم که خیلی دلمان می‌خواست اکران فیلم را در سایه لطف ایشان از این شهر آغاز کنیم که البته متاسفانه اداره ارشاد قم اجازه نداد. وی ادامه داد: این سومین‌باری است که برای فیلم‌هایم به شهر قم می‌آیم و همیشه با خاطره بهتری به جمع دانشجویان این شهر بازگشته‌ام. امیدوارم این نشست‌ها باعث شود تعامل بیشتری بین سینمای ایران و محیط‌های دانشگاهی ایجاد شود، بویژه در شهرهایی که شاید انگاره‌هایی درباره آن وجود داشته باشد. تهیه‌کننده «آینه‌های روبه‌رو» در ابتدای سخنانش ضمن تقدیر از حجت‌الاسلام کریمی‌نیا به دلیل نگاه دقیق به فیلم «آینه‌های روبه‌رو» بیان کرد: ما از ابتدا قرار نبود فیلمی درباره ترنس‌ها بسازیم و این افراد محور اصلی داستان ما نبودند. در واقع اگر می‌خواستیم این کار را انجام دهیم از طریق یک فیلم مستند حتما چنین تصویری بسیار عینی‌تر بود. در واقع هدف ما این بود که یک فیلم داستانی بسازیم که «رعنا»های جامعه (شخصیت حامی دختر ترنس در فیلم) نسبت به «آدینه» (دختر ترنس) نگاه دیگری پیدا کنند.
طائرپور در ادامه سخنانش با اشاره به سخنان حجت‌الاسلام کریمی‌نیا درباره پیشرو بودن فقه شیعی و قانون ایران درباره تغییر جنسیت خاطرنشان کرد: آقای کریمی‌نیا درباره پیشرو بودن فقه شیعه، نظر امام خمینی (ره) و صادر کردن شناسنامه برای کسانی که در ایران تغییر جنسیت می‌دهند صحبت کردند اما باید این را اضافه کنم که حتی در آمریکا هم برای افرادی که تغییر جنسیت می‌دهند، شناسنامه صادر نمی‌شود. وی خاطرنشان کرد: «آینه‌های روبه‌رو» تاکنون در ۶۳ جشنواره نمایش داشته است. جدای از جوایزی که به این فیلم تعلق گرفته یک نکته مهم وجود دارد و آن تعجب بیننده خارجی از قانون آزاد ایران برای تغییر جنسیت است که با آن تصاویری که از ایران در ذهن دارند، همخوانی ندارد. حتی یکی از سوالات جدی آنها نگاه قانون و... در ایران به این مقوله است.
دیدگاه بازیگر نقش «آدینه»
شایسته ایرانی، بازیگر نقش «آدینه» در «آینه‌های روبه‌رو» در سخنانی ضمن ابراز رضایت از بازی در این فیلم گفت: نقش آدینه برای من خیلی نقش جذابی بود چون با ظرافت و هوشمندی خاصی طراحی شده بود. من هیچ‌وقت با این آدم‌ها از نزدیک روبه‌رو نشده بودم و احتیاج به مشاوره و آشنایی داشتم. همچنین لازم بود خاطره‌های آنها را بشنوم تا به آن فضا نزدیک شوم. وی افزود: واقعا بازی در نقش آدینه به تمرکز زیادی نیاز داشت که بتوانم روی تک‌تک رفتار‌ها، حس‌ها و... کنترل داشته باشم تا نوع رفتارم مصنوعی نشود. این کنترل حس و رفتار بدون هدایت نگار آذربایجانی (کارگردان) امکان نداشت. ایرانی همچنین در پاسخ به پرسشی درباره بازخورد بازی در نقش یک ترنس بیان کرد: دیدن این افراد احساس غرور و معرفی کردن خودشان پس از این دیدن فیلم، برایم خیلی جالب است. در واقع آنها بعد از دیدن فیلم، خودشان را برخلاف گذشته با غرور ترنس معرفی می‌کنند، ضمن آنکه خوشبختانه ترنس‌هایی که فیلم را دیده‌اند، شخصیت آدینه را پذیرفته و باور کرده‌اند و فکر نکردند رفتار‌هایم مصنوعی است و این روند جای خوشحالی دارد.
کاربرد سینما در قبال پدیده‌های اجتماعی
شامگاه 15 آذرماه هم نشست نقد و بررسی «آینه‌های روبه‌رو» با موضوع «کاربرد سینمای اجتماعی در قبال پدیده‌های اجتماعی» برگزار شد. در این نشست رخشان بنی‌اعتماد، علیرضا شجاع‌نوری و علی معلم به‌عنوان سینماگر و پروفسور بهرام میرجلالی، جراح برجسته ایرانی و متخصص عمل تغییر جنسیت در ایران و دکتر حسین خطیبی، روانشناس و مشاور پروژه «آینه‌های روبه‌رو» به‌عنوان کارشناسانی از حوزه پزشکی درباره این فیلم و کارکرد سینمای اجتماعی سخن گفتند. در این جلسه، پروفسور میرجلالی که تاکنون بیشترین تعداد عمل جراحی ترنس سکشوال‌ها را در ایران انجام داده است، با اشاره به سوژه فیلم که به ترنس‌ها (تغییر جنسیت داده‌ها) مربوط است، اظهار کرد: خوشحالم که چنین سوژه‌ای بالاخره برای اولین‌بار بر پرده سینما به نمایش درآمده است. من 20 سال است روی این موضوع مقاله می‌نویسم و تحقیق می‌کنم، خوشحالم این موضوع بالاخره در جایی غیر از فضای پزشکی هم مطرح شده است. وی تاکید کرد: ترنس‌ها هیچ عیب و نقصی ندارند اما یک نمونه ناشناخته در طبیعت هستند که خانواده و اجتماع آنها را نمی‌شناسند، مگر اینکه فیلم‌هایی اینچنینی شرایط آنها را نشان بدهد. این انسان‌ها در همه جوامع وجود دارند و از بین هر یکصد هزار تولد در هر جامعه‌ای، 5-4 نفر ترنس هستند. میرجلالی تصریح کرد: ترنس شدن یک فرد در 3 ماهگی حاملگی مادر با اتفاقاتی هورمونی و در اغلب موارد به‌خاطر یک شوک یا دلهره عمیق در مادر، در مغز جنین پیش می‌آید و نوزاد با خصوصیت «ترنس سکشوالیته» به دنیا می‌آید. این گرفتاری آنها را مانند یک پرنده وحشی می‌کند که در قفسی گرفتار می‌شوند، بنابراین به هیچ‌وجه با اجبار و فشار تغییر نمی‌کنند. ترنس‌ها یک واژگونی در هویت جنسی خود داشته و احتیاج به کمک دارند و مهم‌تر از همه اینکه خانواده و اجتماع آنها را درک کنند. علیرضا شجاع‌نوری، تهیه‌کننده سینما هم در سخنانی توضیح داد: قبل از ساخت فیلم «آینه‌های روبه‌رو» فرصتی فراهم شد که فیلمنامه را بخوانم. همان موقع هم متوجه شدم ساخت چنین فیلمی جسارت زیادی می‌خواهد چون موضوعاتی اینچنینی اگر در فیلم به درستی هدایت نشوند، خطرناک است و ممکن است فیلم بلغزد و نابود شود اما خوشبختانه با حضور شخصی چون فرشته طائرپور، این فیلم به خوبی هدایت شده و کار قابل تحسینی ارائه شده است. علی معلم، منتقد و تهیه‌کننده حاضر در نشست هم در سخنانی گفت: یکی از وظایف هنر قرار است ساختن یک زندگی بهتر باشد و من برای آن معنای دیگری قائل نیستم. هنر قرار است شرایط زیست ما را بهتر کند. وی تصریح کرد: یکی از جنبه‌هایی که در سینمای ایران مغفول مانده، سینمای کارکردگراست، یعنی سینمای ما کارکردهای مشخص اجتماعی ندارد و پیگیر حل مساله نیست، در حالی که فیلم‌های سینمایی در جوامع امروز کارکردهای مختلفی دارند. فیلم‌ها می‌توانند اذهان جامعه را متوجه مسائلی کنند که قبلا به آنها فکر نکرده است. سینمای کارکردگرا سعی دارد به مسائلی توجه کند و آن را به شکل غیرمستقیم به تماشاگر انتقال دهد؛ از جمله توجه به اقلیت‌های جامعه یکی از این جنبه‌هاست. معلم با اشاره به فیلم «آینه‌های روبه‌رو» گفت: این فیلم از راه برانگیختن احساسات که یکی از وظایف سینماست، بر اذهان ناآگاه تاثیر می‌گذارد و یک معضل مهم اجتماعی را طرح و حداقل قابل بحث می‌کند آن هم در شرایطی که سعی می‌شود یکسری مسائل اصلا دیده نشوند.