میثم بشیرنژاد: جمعیت هلال‌احمر ایران که سابقه دیرینی در خدمات‌رسانی دارد، این روزها برای کمتر کسی ناشناخته است. سفید و سرخپوشانی که آرم لباسشان هلال قرمزرنگ است و هر جا سخن از بحران و خطر است، پایشان به میان کشیده می‌شود. در روزهای گذشته بیشتر تصاویرشان را در حال امدادرسانی به زلزله‌زدگان خراسان‌جنوبی و آذربایجان‌شرقی در رسانه‌ها ديديم. شاید این نکته جالب توجه باشد که بیشتر این افراد داوطلب کمک به همنوعان خود هستند. سازمان داوطلبان هلال احمر زیرمجموعه‌ای از این جمعیت به شمار می‌رود که برای احیا و تحقق اصل خدمات داوطلبانه، با هدف حمایت از اقشار آسیب‌پذیر در سال 1338 تشکیل شد. هم‌اکنون فرحناز رافع، ریاست این سازمان را برعهده دارد و به مناسبت روز جهانی داوطلبان به سراغ او رفتیم تا بیشتر از خدمات این حوزه مطلع شویم. دکتر رافع که در 4 رشته عمران، زبان و ادبیات عرب، مدیریت و حقوق اسلامی تحصیل کرده، برای مجمع خیرین نیکوکار نیز 4 زیرمجموعه تعریف کرده است. گویا الفت رئیس سازمان داوطلبان جمعیت هلال‌احمر با این عدد موجب شد تا گفت‌و‌گو در صفحه 4 روزنامه از نظر مخاطبان بگذرد.
***
خانم رافع هم‌اکنون چه تعداد داوطلب در مجموعه هلال احمر داریم؟
700هزار نفر عضو جمعیت سازمان داوطلبان هلال‌احمر هستند و با توجه به اینکه امسال را سال تولید زیرساخت‌ها قرار دادیم و باید برای محقق شدن این امر از نظر کیفی به این مقوله نگاه کنیم، در واقع فراخوان عمومی نداشتیم اما با این حال 62 درصد رشد جذب داوطلب داشتیم. زمانی که به سازمان آمدم 4 برنامه بیشتر برای سازمان تعریف نشده بود اما اکنون 44 برنامه مدون و سازماندهی شده در دستورکار داریم.
آیا برنامه‌ای برای جذب داوطلب در سازمان ندارید؟
ما یک فراخوان عمومی داریم و از همه کسانی که علاقه‌مند هستند دعوت می‌کنیم تا پایان آذرماه به خانه‌های داوطلبی شهری و روستایی مراجعه کنند و به عضویت دربیایند. حتما الزام به تخصص و مهارت خاصی نیست، در صورت نیاز به آنها آموزش‌های لازم داده می‌شود. هرچند در این میان اگر پزشک، مهندس یا هر فردی که مهارت ویژه‌ای داشته باشد با ارائه خدمت خود می‌تواند بیشتر به ما کمک کند.
لطفا درباره برخی طرح‌های جدیدتان همچون حامیان توضیح دهید.
مهم‌ترین کاری که در سازمان داوطلبان می‌توانیم انجام دهیم، فعالیت‌های اجتماعی است که طرح حامیان یکی از این فعالیت‌هاست، بدین صورت که هر فردی که استطاعت مالی داشته باشد ولو اینکه اندک هم باشد در صورت تمایل به انفاق و انجام کار خیر می‌تواند در طرح حامیان ما به عنوان «طرح پنجره‌های امید» شرکت کند که خود 2 طرح زیرمجموعه با نام‌های «طرح کرامت» و «طرح سلامت» را در خود جای داده است. حامی کرامت به فردی که برای ادامه تحصیل مشکل دارد، کمک می‌کند. همچنین ازدواج راحت و آسان را برای جوانان فراهم می‌کند یا خانم خانه‌دار بدسرپرست یا خودسرپرست که توانایی تامین هزینه‌های معیشتی را ندارد از سوی حامی کرامت حمایت مالی می‌شود؛ بدون اینکه حتی نام فرد حامی را بدانند. یک مددجو می‌تواند همزمان 6-5 حامی داشته باشد، حامیان می‌توانند از 10 هزار تومان به بالا کمک کنند. با توجه به اینکه با 10 هزار تومان زندگی یک مددجو نمی‌گذرد حامیان بیشتری می‌طلبد تا زندگی مددجو بهتر اداره شود. فرد حامی می‌تواند به صورت مستمر یا مقطعی کمک کند، مثلا در یک فصل چند بار يا... مددجو را حمایت کنند، هدف ما این است که افراد دارای استطاعت مالی، به صورت مستمر به افراد نیازمند كمك کنند. همچنین حامیان سلامت از برنامه‌هایی است که به صورت پایلوت در چند استان اجرا کردیم. با توجه به هزینه بالای درمان و افراد زیادی که در جامعه توانایی پرداخت هزینه‌های درمان را ندارند، تقبل هزینه‌های بیماران نیازمند برعهده حامیان سلامت است.
امسال کاروان‌های سلامت هم داشتید، چه تعداد بیمار را در کشور ویزیت کردند؟
ما در سازمان داوطلبان هلال‌احمر کاروان‌های سلامت را داریم که به نقاط محروم و دورافتاده می‌روند که این کاروان‌ها شامل پزشک، پیراپزشک و افراد خیر هستند که در همانجا معاینه و حتی عمل‌های سرپایی انجام می‌دهند و در صورت نیاز بیماران را به شهرستان و استان‌های همجوار اعزام می‌کنند. از ابتدای سال جاری نیز 464 کاروان سلامت با مشارکت 2 هزار و 61 پزشک و پیراپزشک و 7 هزار داوطلب 2 میلیون نفر را در سراسر کشور ویزیت کرده‌اند.
برای ازدواج نیازمندان هم طرحی دارید؟
ما مجمع خیرین نیکوکار‌آفرین را راه‌اندازی کردیم که 4 زیرمجموعه مجمع پیوند هلال، مجمع خیرین امداد و نجات جاده‌اي، خیرین کارآفرین و خیرین فعال در امور بشردوستانه را تعریف کرده‌ایم. مجمع پیوند هلال برای افراد داوطلب، تحت پوشش و مددجو تسهیلات ازدواج را فراهم می‌کند. از ابتدای سال 91 تاكنون یکهزار جهیزیه تهیه کرده‌ایم که به افراد واقعا نیازمند که تحت هیچ نهاد حمایتی از جمله بهزیستی و کمیته امداد امام(ره) نبوده‌اند، تعلق گرفته است.
نحوه فعالیت دیگر مجمع‌های زیرمجموعه خیرین نیکوکار آفرین چگونه است؟
مجمع خیرین پایگاه‌های امداد و نجات جاده‌ای جهت امنیت راه‌ها تعریف شده است که اگر حادثه‌ای یا اتفاقی در جاده‌های کشور بیفتد در جهت کاهش مرگ و میر و کمک به مصدومان و آسیب‌دیدگان اقدام مي‌كند. خیرین کارآفرین نیز یکی دیگر از زیرمجموعه‌های خیرین نیکوکار است که در این طرح خیرین یا اشتغال ایجاد می‌کنند یا آموزش می‌دهند و کارآفرینی می‌کنند یا زمینه را برای تشکیل یک تعاونی فراهم می‌کنند. همچنین خیرینی نیز هستند که در امور بشردوستانه از جمله جمع‌آوری کمک در ایام حوادث از جمله سیل و زلزله و تهیه سبد غذایی و... به یاری سازمان داوطلبان می‌آیند. در طرح خیرین نیکوکار آفرین همه کارها برعهده خود خیرین است و هیات مدیره، مدیرعامل و تمام دست‌اندرکاران از خیرین هستند. تنها کار نظارت و پشتیبانی برعهده سازمان داوطلبان است. همه زیرمجموعه‌های خیرین نیکوکار آفرین اساسنامه دارد و در شورایعالی خود سازمان جمعیت هلال‌احمر به ثبت رسيده و به استان‌ها ابلاغ شده است.
بگذارید کمی به زلزله اخیر آذربایجان‌شرقی بپردازیم، كمك‌هاي مردم چطور به زلزله‌زدگان رسيد؟
ما به‌عنوان نهاد پشتیبان، سازمان امداد و نجات را یاری می‌کردیم. بیش از 15 میلیارد و 600 میلیون تومان کمک‌های نقدی مردم را جمع‌آوری کردیم. بیش از 32 هزار وسیله خریداری شده را بین مردم زلزله‌زده تقسیم کردیم که با تایید فرمانداری 4 اقلام ضروری از جمله یخچال، فرش، گاز و بخاری به آنها تحویل داده شد. باید یادآور شوم که با تاکید رئیس جمعیت هلال احمر تمام مبالغ جمع‌آوری شده برای خود مردم آذربایجان هزینه شد و می‌شود و حتی ریالی برای خرید چادر یا پتو و جایگزین کردن اقلام اهدایی هزینه نشد. ما خیلی چادر زدیم و پتو دادیم و ماه‌ها غذای گرم به مردم دادیم. می‌توانستیم هزینه چادر و پتوها را برداریم ولی این کار را هرگز نمی‌کنیم.
آیا در مواقع بحران از جمله سیل و زلزله، داوطلبان به صورت مستقیم ورود پیدا می‌کنند؟
ایجاد اساسنامه یا آیین‌نامه وظایف داوطلبان یکی از برنامه‌های مهمی است که در دستورکار قرار دادیم ما تاکنون در زمان حادثه وظیفه مشخصی را برای داوطلبان تعریف نکرده بودیم، در زلزله آذربایجان من این را حس کردم و از چندماه پیش با همکاران آیین‌نامه شرح وظایف را شروع کردیم که تدوین خواهد شد که ان‌شاءالله تا پایان سال این کار به انجام می‌رسد. ما الان در 31 مرکز استان پایگاه‌های امداد و نجات جاده‌ای را به مرحله اجرا درآورده‌ایم و امیدواریم در 5 سال همه کشور از جمله شهرستان‌ها و روستاها را نیز پوشش دهیم که ارائه خدمات اجتماعی، حمایتی، روانی و مددکاری در مواقع حوادث و سوانح نیز داشته باشیم.
به نظر می‌رسد جنابعالی توجه ویژه‌ای نیز به زنان امدادگر و حضور آنها در بحران‌ها دارید.
بله، در زلزله بم حضور داشتم و نیازهای مردم بویژه امدادگران زن را احساس کردم، تشکیل تیم‌های امدادی زنان در دولت دهم اتفاق خوبی بود که تاثیر آن را در زلزله آذربایجان‌شرقی دیدیم. امدادگران زن ما بسیار خوب کار کردند، سعی کردیم از استان‌های معین که به زبان ترکی مسلط بودند نیز برای کارهای روانی و نیازسنجی خانواده‌ها استفاده کنیم حتی منطقه‌ای بود که چادرهای مشکی برای خانم‌ها دادیم که بلافاصله با تشخیص و نیازسنجی فهمیدیم آنها چادر رنگی استفاده می‌کنند كه بلافاصله چادرهای مشکی را جمع و برای آنها چادر رنگی تهیه کردیم.
یکی از تمایزهای زلزله آذربایجان حضور زنان امدادگر در حادثه بود که تیم‌های اضطرار و نجات، اسکان و حمایت‌های روانی را تشکیل داده بودند.
در شرایط کنونی چه چیز مشکل اصلی زلزله‌زدگان آذربایجان است؟
بدون شک نبود اسکان دائم، مهم‌ترین مشکل مناطق زلزله‌زده است. تفاوت زلزله آذربایجان با زلزله بم در وسعت خرابی‌هاست. در بم یک محدوده و دشت خراب شد اما در آذربایجان وسعت خرابی‌ها به حدی بود که حتی برخی روستاها را هم خود فرمانداران آن مناطق نمی‌شناختند، زندگی بسیاری از روستاییان که بر پایه دام آنها بود اکثرا از بین رفت، روز دوم که به اتفاق رئیس جمعیت هلال‌احمر به منطقه رفته بودیم روستاییان از ما سیم خاردار می‌خواستند که باقی‌مانده دام‌هایشان از حمله گرگ‌ها در امان باشند اما با این حال تجربه گرانقدری شد که در مواقع بحران چگونه مدیریت کنیم.
برنامه‌های آموزشی شما برای خانواده‌ها برای مدیریت بحران چگونه است؟
آموزش‌های متنوعی از 8 تا 32 ساعته برای داوطلبان سنین 29 سال به بالا داریم. در بحث‌های آموزشی 250 درصد رشد داشتیم. خانه‌های داوطلب روستایی را خود بنده شروع کردم که قبل از آن نداشتیم. تاکنون 130 هزار نفر آموزش‌های ما را گذرانده‌اند كه هرچند رقم خوبی است اما تا نقطه هدف و ایده‌آل بسیار فاصله داریم که امیدواریم بقیه سازمان‌ها، نهادها و دستگاه‌های اجرایی به ما کمک کنند.
از کمک خیرین راضی هستید؟
مردم بسیار خوب و نوعدوست هستند، ایرانی‌ها همیشه پیشگام و در خط مهروزی‌اند این را بارها ثابت کرده‌اند. هر وقت در مجامع بین‌المللی حاضر می‌شوم و گزارش فعالیت‌های جمعیت را ارائه می‌کنم، انگشت به دهان می‌مانند.
اگر بخواهم به موردی اشاره کنم؛ یک خیر کرمانی برای ساخت درمانگاه یک قطعه زمین به ارزش 65 میلیون تومان وقف کرده و 800 میلیون تومان نیز برای ساخت آن تقبل کرده است یا یک خانم مسن که دکترای روانشناسی را از کشور انگلستان و مدرک پروفسوری را از کشور فرانسه اخذ کرده، یک زمین به ارزش 5/1 میلیارد اهدا کرده است، یکی از نمایندگان کنونی مجلس نیز 5 هزار متر زمین به ارزش 200 میلیون برای انجام کارهای بشردوستانه در منطقه خود وقف کرده؛ نمونه‌های زیادی از این موارد داریم.
سوالی که اینجا پیش می‌آید این است که آیا سازمان شما و دستگاه‌های حمایتی از جمله بهزیستی و کمیته امداد(ره) و... موازی‌کاری نمی‌کنید؟ مردم گاهی در مواقع بحران سردرگم هستند که به کدام متولی کمک ارائه کنند!
درست است، ما همکاری خوبی با بهزیستی و کمیته امداد داریم اما در زمان حوادث و سوانح باید یک فرماندهی و مدیریت واحدی داشته باشیم. برای جمع‌آوری کمک‌های مردمی، توزیع و ساماندهی و بسته‌بندی کمک‌ها نیاز به مدیریت واحد است.
یک همت عالی می‌خواهد که یک مقام عالیرتبه دولتی پشت این قضیه باشد و این مساله را جمع کند. هرچند هدف همه سازمان‌ها و نهادهای حمایتی خدمت به مردم است اما یکپارچه شدن می‌تواند نتیجه مثبت و تاثیرگذارتری داشته باشد.
در پایان بفرماید چه نمره‌ای به عملكرد خود می‌دهید؟
نمی‌توانم به عملکرد خودم نمره بدهم اما از لحاظ وجدانی راضی‌ام هرچند با توجه به مشغله کاری‌ام این نمره برای خانواده به سمت منفی میل می‌کند. خود و بچه‌هایم را وقف نظام کرده‌ام و همه دغدغه‌ام این است که شهدا از من راضی باشند و خدمتی به نیازمندان بکنم که باقیات و صالحاتی داشته باشد.