گروه فرهنگ و هنر:
یک روز مانده به اکران فیلم «من مادر هستم» آخرین ساخته به نمایش درآمده فریدون جیرانی، طبلهای مخالفت به صدا درآمد. اغلب کارشناسان و اصحاب رسانه تصور میکردند همان اتفاقاتی که در ابتدای سال جاری درباره «گشت ارشاد» و «خصوصی» افتاد درباره فیلم من مادر هستم تکرار خواهد شد و با افزایش اعتراضات و تجمعات در مقابل وزارت ارشاد فیلم از پرده سینماها پایین خواهد آمد. اما برخی رسانهها اگر به دلیل محتوای سخیف و غیرقابل دفاع خصوصی و گشت ارشاد درباره آن 2 فیلم سکوت کردند در مقابل فیلم من مادر هستم واکنشهای مثبتی نشان دادند تا به لطف این تکثر، قانون همچنان برقرار بماند.
روزنامه «وطنامروز» به همین مناسبت در پنجمین روز اکران با این کارگردان به گفتوگو نشست و بعد از چاپ شدن این گفتوگو در ششمین روز اکران من مادر هستم انتقاداتی معدود علیه روزنامه «وطنامروز» صورت گرفت. دوستان مخالف در مقابل این گفتوگو، پرسشهای فرامتنی بیربطی را در مقابل روزنامه قرار میدادند و طوری راجع به جیرانی صحبت میکردند که گویی روزنامه «وطنامروز» با فرح یا اشرف پهلوی گفتوگو کرده است! دوستان فراموش کردند این همان فریدون جیرانی است که به جای ساختن سریالی خنثی، سریال «مرگ تدریجی یک رویا» را ساخت که نخستین سریال پخش شده در رسانه ملی بود که شبهروشنفکران تازه به دوران رسیده را مورد پرسش قرار میداد. اصلا بحث ما در این یادداشت جیرانی نیست؛ شاید فردای روزگار فیلمی بسازد که به مذاقمان خوش نیاید و در صف منتقدانش بایستیم اما درباره فیلم من مادر هستم متن در هیاهوی فرامتنی بیخود و بیجهت فیلم
پنهان شد.
نکته دیگر اینکه دوستان معترض مصاحبه نخوانده را مورد نقد قرار میدادند، همانطور که برخی فیلم را ندیده اعتراض میکردند. طبیعی است برخی دوستان علاقهمند بودند سر جیرانی را گوش تا گوش جدا و در صفحه اول روزنامه تقدیمشان کنیم.
به واقع همین کار را هم در متن مصاحبه کردیم و نکته جالب این مصاحبه این است که جیرانی اشتباهات فیلمش را در گفتوگو با ما پذیرفت؛ گفتوگوی خوبی شد مثل همه گفتوگوهای فرهنگی روزنامه وطنامروز که طرف مقابلش را به چالش میکشد یا اگر چالشی هم نباشد اطلاعات قابل ملاحظهای راجع به یک پدیده هنری مقابل مخاطب قرار میدهد. هدف گفتوگو با سازنده من مادر هستم چالش بود، در نهایت ادب و احترام که این اتفاق هم افتاد.
طبیعی است وقتی فضا غبارآلود میشود اهمیت برخی مسائل تحتالشعاع قرار میگیرد اما مندرجات در این یادداشت پرداختن به حواشی نیست، مدنظر این است که از فضای به وجود آمده، برخی نشریات و روزنامههای شبهروشنفکر استفاده کردهاند تا حرکت اعتراضی مخالفان فیلم را دستمایه پر کردن صفحاتشان قرار دهند بدون آنکه به متن فیلم بپردازند.
اتفاقا اگر متن و محتوای فیلم دستمایه قرار بگیرد این نشریات و محافل شبهروشنفکری عقبنشینی خواهند کرد. همان نشریاتی که با پرداختن به فرامتن فیلم صفحاتشان را پر میکردند، نقد تند و تیز فیلم من مادر هستم نسبت به سبک زندگی وارداتی آنچنان مطلوبشان نیست چرا که این سبک زندگی را نمیخواهند مورد هجمه قرار دهند. اتفاقا مخالفان فیلم در هر صورت این موضوع را قبول دارند که نقد جیرانی به طبقه مورد بحث و سبک زندگی مورد نقد در بطن اثر قابل ملاحظه است و مباحث مورد اشاره میتواند دستمایه تحلیلهای مختلفی قرار بگیرد. امروز درباره این مساله که اغلب گردانندگان نشریات و روزنامههای روشنفکری ترویج سبک زندگی وارداتی را مطلوب میدانند و از همین رو متن فیلم را مورد تحلیل و ارزیابی قرار نمیدهند، میتوان کتابها نوشت.
نکته دوم به خود فیلسماز بازمیگردد. در این فضای فعلی سینما کدام فیلمسازی را یافتهاید که نقدهای وارده به فیلمش را با کمال میل بپذیرد و اهل گفتمان فرهنگی باشد. طبیعتا جیرانی با چنین مانیفستی نقدهای وارده بر فیلمش را در گفتوگو با «وطنامروز» پذیرفت که در فضای دیکتاتوری شبههنرمندانه کنونی اهالی سینما تعجب فراوان داشت. او در بخشی از گفتوگوی منتشر نشدهاش اهالی فرهنگ و هنر را تشویق به گفتمان کرد و گفت من در برنامه هفت قربانی همین طرز تفکر شدم.