عليرضا پورصباغ
1- سفیدبرفی و شکارچی (روپرت سندز)
از زمانی که کاترین هاردویک روایت تازه‌ای از شنل قرمزی را دوباره به تصویر کشید، بازسازی قصه‌های قدیمی و کلاسیک در دامنه تولیدات هالیوود به شکل چشمگیری مورد توجه قرار گرفت. از نمونه‌هایی تولید شده در صف اکران می‌توان به » بلندی‌های بادگیر« ، »آناکارنینا« و »بینوایان« اشاره کرد. بعد از ساخته شدن »شنل‌قرمزی«2، فیلم بر اساس افسانه »سفیدبرفی و هفت کوتوله «به تولید رسید. « آینه آینه» تارسام سینگ و»سفیدبرفی و شکارچی «روپرت سندز
2 روایت متفاوت اما اقتباسی از قصه مشهور برادران گریم است. اولی فانتزی- کمدی خوش‌رنگ و لعاب و دومی تریلر سیاه و تراژیکی است که دیگر نمی‌توان آن را قصه‌ای برای کودکان برشمرد. سفیدبرفی و شکارچی اثری حماسی و قرون وسطايي است در حالی که آینه آینه بیشتر جنبه کمدی دارد.
فیلم سفیدبرفی و شکارچی با رعایت ویژگی‌های روایی متفاوت و مولفه‌های خاص بصری تیره‌اش فیلمی متفاوت است که در عین تیرگی برای مخاطب جذاب است. تیم نویسنده این فیلم را جان لی هنکاک)نویسنده بسیاری از آثار ایستوود( و حسین امینی )فیلمنامه‌نویس ایرانی‌تبار( تشکیل می‌دهند که در همکاری مشترکی از قصه کلاسیک برادران گریم، فیلمنامه متفاوتی را خلق کرده‌اند. این تریلر با جنبه‌های کاملا حماسی به نگارش درآمده و لحنی کاملا شکسپیری دارد. طراحی شخصیت‌ها بسیار فوق‌العاده است و به تناسب آن بازیگران این فیلم بسیار خوش درخشیده‌اند .روایت متفاوت روپرت سندز)کارگردان(از قصه کلاسیک سفیدبرفی از افسانه سفیدبرفی دقیقا مثل روایت فیلم آینه آینه برداشتی کاملا آزاد و متقاوت است که در لایه‌هایی از فیلم مفاهیمی همچون جاودانگی دستمایه داستانی به شمار می‌رود و البته جنبه‌های سیاسی که در این قصه فولکلریک قدیمی افزوده شده، به امروزي شدن این قصه کلاسیک دامن می‌زند. ملکه حیله‌گر)چارلیز‌ترون( یک ضحاک مونث است که برای جاودانه ماندن خود و سلطنتش، جان دختر جوان را تصاحب می‌کند، اما برای جاودانه ماندن باید قلب سفیدبرفی را از آن خود کند. ملکه راونا متوجه می‌شود که برای قدرت و زیبایی‌اش رقیبی پیدا شده و برای از بین بردن او يك شکارچی جوان و لاابالی استخدام مي‌كند. سفیدبرفی پس سال‌ها اسارت، از چنگال روانا می‌گریزد و به کمک اسب سفیدی به جنگ سیاه و تاریکی که در قصه کلاسیک از آن بسیار گفته شده، پناه می‌برد. روانا تصمیم به شکار سفیدبرفی می‌گیرد و در نیمه دوم داستان شکارچی) کریستین همسفورد(روانه جنگل سیاه می‌شود اما شکارچی به سفیدبرفی کمک می‌کند تا قدرت را به دست بگیرد و با تجهیز سپاهیان سابق پدرش به جنگ ملکه برود. تفاوت داستان این فیلم با نسخه فیلم برادران گریم در شخصیت شکارچی است که به جای کشتن سفیدبرفی و آوردن قلبش برای روانا، فنون نبرد را به او می‌آموزد و با وی همراه می‌شود. سفیدبرفی به نوعی ژاندارک بدل می‌شود و رهبری را برای شورش علیه روانا برعهده می‌گیرد. در روایت تازه روپرت سندز، داستان فیلم جنبه‌های هشدارآمیز پیدا می‌کند، اگر انسان ارزش‌های خود را مبتنی بر گریز از سرنوشت و تقدیر قرار دهد بالاخره محکوم به فنا می‌شود. ساختار فرمی و رنگ‌آمیزی فیلم سندز بیشتر به آثار پیتر جکسون شباهت دارد. کوتوله‌های قصه کلاسیک نقش آنچنانی در فیلم ندارند و حضور کوتوله‌ها به نوعی تجلیل از روایت سینمایی
– انیمیشنی والت دیزنی است و قصه فیلم با ویژگی‌های بصری خاص سفیدبرفی متفاوتی را به مخاطب معرفی می‌کند. سازندگان سفیدبرفی را از جهان فانتزی بیرون می‌آورند و در فضایی کاملا مخلوقی و روایتی متفاوت ارائه می‌کنند، ضمن اینکه مثلث عشقی میان شکارچی، پسر دوک ویلیامز و پرنسس سفیدبرفی از تفاوت‌های عمده داستانی به شمار می‌رود و این مثلث عشقی توازن عاطفی خاصی به داستان می‌دهد و در میانه نابودی و تصمیم به شکار سفیدبرفی، ناگهان عشقی میان شکارچی و شکار به وجود می‌آید و سیر داستانی این تغییر کاملا جنبه‌های دراماتیزه پیدا می‌کند. روایت تازه سندز داستان موثری در بطن قصه دارد و در صحنه‌های نبرد جادوی بصری خاصی جاری است و این صحنه‌ها چشم‌اندازه‌های بصری و جلوه‌های ویژه به ابداعات و خلاقانه بصری ترمیناتور، در دهه 90 شباهت دارد. در این فیلم پیام درباره مفهوم زیبایی به نوعی بازاندیشی دوباره مولفه فنا ناپذیری است. این احساس عدم امنیتی که نسبت به عمر و زیبایی دغدغه بشر بوده و رابطه نیستی و زندگی در این فیلم مبنای فلسفی‌تری پیدا می‌کند و نابودی و میرایی نمود فراوانی در فیلم دارد. از طرفی نسبت زیبایی درونی و زیبایی ظاهری پیام‌های کلاسیک برادران گریم در فیلم متجلی می‌شود. در روایت تازه سندز، نوآوری در طراحی صحنه بسیار چشمگیر است و سفیدبرفی و شکارچی تفاوت نزدیک و غیرقابل انکاری با سینمای لوکاس، جکسون و اسکات دارد.
2- آینه آینه (تارسام سینگ)
آینه آینه روایت پرنقش و نگار و برداشتی کاملا متفاوت‌تر از فیلم سفیدبرفی و شکارچی از قصه افسانه‌ای برادران گریم است. در این قصه به دلیل فضاسازی متفاوت میل و اشتیاقی وصف‌ناپذیر داستان‌های کلاسیک افسانه‌ای لحنی کمد با چاشنی فانتزی به خود می‌گیرد و این بار روایت فانتزی افسانه‌ای سفیدبرفی و هفت کوتوله نوع کمدی
– فانتزی خباثت ملکه روانا (جولیا رابزتر) را به تصویر می‌کشد. نامادری سفیدبرفی در ابتدای داستان آنچنان خبیث به نظر نمی‌آید. با اینکه آینه آینه با روایت کلاسیک و انیمیشن معروف والت دیسنی بسیار تفاوت دارد اما وفاداری در جنبه‌های شخصیت‌پردازی است که لحن داستان را به کلی تغییر می‌دهد. در روایت متفاوت تارسام سینگ (کارگردان هندی الاصل) تمام جنبه‌های اخلاقی معطوف به زیبایی در راستگویی خلاصه می‌شود برای همین است که ملکه خبیث هیچگاه دروغ نمی‌گوید. البته جنبه‌های داستانی بر تقابل روانا و سفیدبرفی همچنان استوار است و منطبق بر داستان کلاسیک ملکه دستور می‌دهد سفیدبرفی را به جنگل ببرند و او را به قتل برسانند اما کوتوله‌هایی هستند که سفیدبرفی را از مرگ نجات می‌دهند. تارسام سینگ مثل همتایش روپرت سندز از دنیای ساخت آگهی‌های تجاری خوش‌رنگ و لعاب به عالم سینما آمده است و داستان سفیدبرفی و هفت کوتوله با زمینه کاملا غنی را به شکل فانتزی و با همان سبک و سیاق رنگ‌های متداول در اثر قبلی‌اش فنانایذیران به تصویر کشیده است. نقش ملکه در این فیلم برخلاف روایت کلاسیک نقش ملکه جادوگر نیست بلکه ملکه وجدان آگاه است نه یک عفریته جادوگر.
ملکه خبیث توطئه کرده است تا قلب شاهزاده ثروتمند را تسخیر کند و از سوی دیگر از طریق ازدواج با شاهزاده سرزمین دیگری به مشکلات مالی دربار و کشورش پایان دهد غافل از اینکه سفیدبرفی به کاخ سلطنتی بازگشته است و قلب شاهزاده جوان را می‌رباید. اصل روایت درباره حفظ قدرت و مفاهیمی که از فیلم به مخاطب القا می‌شود گریز از نخوت و غرور است. ملکه در این فیلم مثل اثر روپرت سندز بیمار مازوخیستی نیست که دائما در مقابل آینه قرار بگیرد و بخواهد برای زیبایی‌اش از جهان شاه پریان تایید بگیرد. حتی خباثت ملکه در این داستان کنترل شده تا بیشتر جنبه کمدی به خود بگیرد. در باب موضوع پول و قدرت‌طلبی جنبه‌های امروزی فیلم هویدا می‌شود، از جمله بازسازی سفیدبرفی از زاویه‌ای کاملا فمنیستی صورت پذیرفته و این اثر را به فیلمی زنانه بدل کرده است. متاسفانه تارسام سینگ با همه کاربلدی، چیدمان روایتش در قالب دیالوگ بسیار مبتذل و زننده است و مثلث عشقی ملکه، سفیدبرفی و شاهزاده جوان پویایی آنچنانی ندارد. جنبه امروزی شده این داستان به یافتن عشق واقعی توسط سفیدبرفی برای رهایی از مرگ بازمی‌گردد. در این فیلم این مولفه روایی و افسانه‌ای برخلاف داستان اصلی است. در این فیلم شاهزاده جوان است که باید عشق واقعی خود را پیدا کند تا از مرگ رهایی یابد. استفاده از فرهنگ لحن کمدی به شیوه جاد اپتویی تا حدود بسیاری لحن کلاسیک و جذاب فیلم را کاملا هالیوودی کرده است. کارگردان صحنه‌های افسانه‌ای فیلم را به شیوه اثر قبلی‌اش نقاشی كرده است؛ نوعی مینیاتور شرقی آمیخته به جلوه‌های ویژه که آنچنان هم دلچسب نیست و برای نخستين بار زمینه داستان در تصاویر تخیلی، شبيه دربار ویکتوریایی و کارتون‌هاي دیزنی با هم ترکیب شده‌اند و با بیان این نکته این ترفندها منجر به خلق صحنه‌های خارق‌العاده و چشمگیری نشده است. قصه تکه پاره عرضه شده و نکات مبتذلی به اصل قصه کلاسیک افزوده شده است، دیالوگ‌های ضعیفی که نمی‌تواند روابط میان شخصیت‌ها و عشق شاهزاده جوان و سفیدبرفی را توصیف کند. اما نکته جالب درباره هر 2 کارگردانی که قصه سفیدبرفی را ساخته‌اند این است که کارگردان هر 2 فیلم مورد اشاره در این متن پیش از ورود به سینما مثل دیوید فیلنچر آگهی‌های تجاری می‌ساختند و تاکید بر جنبه‌های بصری و طراحی صحنه در این دو اثر به همین دلیل است.