احمد رنجبر
تازه‌ترین تصویری که مخاطبان تلویزیونی از حسن میرباقری دارند،«ابراهيم مالک اشتر» در سریال «مختارنامه» است. وی که تجربه بازیگری در آثاری چون «امام علي(ع)»، «بي‌بي‌يون»، «مسافر ري»، «معصوميت از دست رفته»، «شيخ مفيد» و «روز واقعه» را دارد این بار پشت دوربین سریال «یلدا» قرار گرفته است. سریال«یلدا» روایت خانواده‌ای است که بنا به توصیه پدرشان قبل از بازکردن وصیتنامه باید تعزیه اجرا کنند. سریال در 2 قسمت ابتدایی دغدغه‌های تعزیه‌خوان قدیمی (حاج‌محمدعلی با بازی چنگیز جلیلوند) را به تصویر کشید. وی در جوانی عاشق دختری می‌شود که همزمان مورد نظر شمرخوان تعزیه (حاج‌رضا با بازی کاظم هژیرآزاد) هم بوده؛ دختر به شمرخوان جواب رد می‌دهد و عباس‌خوان تعزیه را برمی‌گزیند. شمرخوان خشمگین و دل‌شکسته تعزیه را رها می‌کند. دست روزگار آنها را دوباره به هم می‌رساند. فتاح پسر حاج‌رضا (حمیدرضا آذرنگ) عاشق عاطفه دختر حاج‌محمدعلی (الهام پاوه‌نژاد) می‌شود. حاج‌محمدعلی با این وصلت موافقت می‌کند مشروط بر اینکه فتاح، شمرخوان تعزیه باشد. می‌پذیرند اما پس از چند سال فتاح از شمرخوانی خسته شده و گمان می‌کند همه او را به چشم شمر می‌بینند. وی طمع کار نان و آب‌دارتری دارد، ضمن آنکه خود را مستحق دریافت کمک بیشتری از پدرزن متمولش می‌داند.
قصه‌ای که در 2 قسمت ابتدایی بدان پرداخته شد به لحاظ سوژه بدیع و جذاب بود که با پرداخت مناسب به خوبی توانست مخاطب را با خود همراه کند. از قسمت سوم با مرگ حاج‌محمدعلی و آمدن فرزندان روند قصه دگرگون شد.در چرخش تازه، فیلمنامه باز هم پتانسیل مناسب برای روایت یک اثر سرپا و جذاب را داشت؛ اینکه یک عده آدم پس از مرگ پدرشان دور هم جمع شوند و بنا به وصیتش باید تعزیه اجرا کنند، سوژه جذابی است. در این گردهمایی ما شاهد اختلاف‌نظر و حتی مشکل ریشه‌دار خواهر، برادرها هستیم که علی( با بازی شریفی‌نیا) و آفاق (فریبا کوثری) دوسر این طیف هستند. برخورد شخصیت‌ها با این موقعیت موجب خلق حوادثی می‌شود که ضمن جذاب و گیرا بودن حامل یکسری پیام هم هست. این تا موقعی معقول و پذیرفتنی است که همه چیز سیر طبیعی دارد و از دل این مناسبات رئال، مخاطب مفاهیم مستتر در سریال را می‌گیرد. اثر از جایی دچار لطمه می‌شود که لحن موعظه به خود می‌گیرد. بار اصلی این پندها هم بر دوش یلدا (سحر افتاده) است. این بازیگر تازه‌وارد، تواناهایی دارد اما به اندازه‌ای نیست‌که بتواند بار اخلاقی سریال را به دوش بکشد. حضور بی‌مقدمه‌اش در جر و بحث‌های جدی (ولو غیر‌منطقی) به جای آنکه اثرگذار باشد، مخاطب را پس می‌زند. متاسفانه دیالوگ‌هایی هم که برای او نوشته شده، کاملا رسمی و ناملموس برای مخاطبی است که در تمام سریال صحبت‌های دیگر شخصیت‌ها را ساده، روان و به سیاق دیالوگ‌های روزمره خود می‌شنود. این شخصیت تنها جایی خوب کار می‌کند که با مادرش بده و بستان دارد؛ هم طبیعی است هم معقول و هم به اندازه. این جور آدم‌ها مابه‌ازای بیرونی نیز دارند. نسل جدید خیلی جاها منطقی عمل می‌کند منتها نه اینگونه که در سریال می‌بینیم بلکه در خلوت خانوادگی. صادق با بازی حامد میرباقری(بازیگر نقش‌های «وهب نصرانی» و «ثابت» در مختارنامه) هم نماینده نسل جدید است منتها از قشر و جنسی دیگر. وی هم در عین گفتار و دیالوگ‌های نامتعارفش، صادق است. از قضا این جنس آدم (چه نوع گفتارشان را بپسندیم چه نه) برای مخاطب ملموس‌تر است، چون خودش است و ادا ندارد، دنبال پندهای عظیم اخلاقی نیست و به همین خاطر تک‌جملات معنی‌دارش به دل می‌نشیند؛ جملاتی که ابتدا شنونده را به شک می‌اندازد که آیا از زبان او جاری شده، شیطنت بوده یا جدی؟
قصه در دیار فیلمساز می‌گذرد و ادای دینی به موطن نیز هست، ضمن اینکه به نظرم در شرایطی که لوکیشن اکثر فیلم‌ها و سریال‌ها تهران و شلوغی‌هایش است، انتخاب بسطام هم تنوع بصری است، هم یادآور یکسری خصلت‌ها و خصوصیات هنوز زنده مردم غیر‌پایتخت‌نشین. متاسفانه اخلاقیات در شلوغی پایتخت رنگ باخته و تماشای صفای مردم دیگر شهرها حس خوشایندی است که از طریق این سریال ساطع می‌شود، بویژه جاهایی که دوربین بر روابط گرم آدم‌ها زوم می‌کند. در این لحظات حتی اگر شخصیت‌ها از هم دلخور باشند، روابط گرم و سرخوشانه تحت تاثیر قرار نمی‌گیرد. در سریال روابط خشک و ماشینی پایتخت‌نشینان در مقابل سکنات دیگران تضادی به وجود می‌آورد که تامل‌برانگیز است. اتفاقا از منظری دیگر می‌توان تعزیه را به عنوان هنری در حال فراموشی، نماینده برخی اخلاقیات و رفتارهای رنگ‌باخته جامعه قیاس کرد.
نکته بارز دیگر درباره سریال «یلدا» بازیگران آن هستند. در این مجموعه، نقش‌ها خیلی زود تعریف شد و جایش را نزد بیننده پیدا کرد. علاوه بر شخصیت‌پردازی مناسب، قدرت بازیگران موجب شده به خوبی از پس کاراکترها برآیند. نگارنده با احترام به کاظم هژیرآزاد که همیشه خوب بوده و هیچگاه به حقش آن‌طور که باید نرسیده، بازی آذرنگ و پاوه‌نژاد را فراتر از دیگران می‌داند، ضمن آنکه چنگیز جلیلوند که بعد از یک عمر دوبله و خاطره‌سازی حالا بیشتر جلوی دوربین می‌آید، بهترین بازی‌اش را در این سریال ارائه کرد. حمیدرضا آذرنگ سال گذشته با فیلم «ملکه» گوشه‌ای از توانایی‌هایش را بروز داد. نقش فتاح برای این نمایشنامه‌نویس، کارگردان و بازیگر کارکشته تئاتر مجال مناسبی برای عرض‌اندام است. او به خوبی (و استادانه) ریزه‌کاری‌های شخصیت فتاح را به تصویر می‌کشد و بدون آنکه بخواهد تقلا کند نقش را به باور مخاطب می‌رساند. نقش مقابل او یعنی الهام پاوه‌نژاد هم هوشیارانه فهمیده که اگر قدر این موقعیت را نداند حالا حالاها فرصتی برای جبران نیست. مدیوم تلویزیون آوردگاه فراخی برای بازیگران زن نیست و تک‌فرصت‌ها را بازیگران باهوش، خوب قاپ می‌زنند. در اینجا کاری به وجوه ظاهری بازی وی و بیان نادرست کلماتش ندارم، ذهن‌تان را ارجاع می‌دهم به صحنه‌ای که او در حال قلیان کشیدن است؛ در این صحنه نه دیالوگی دارد و نه اکتی، یعنی به ظاهر «هیچ» کاری نمی‌کند ولی در حقیقت «همه‌کار» می‌کند. اتفاقا سخت‌ترین کار یک بازیگر بازی در سکوت است. پاوه‌نژاد در این صحنه گویای شمایل آشنای زنی از طبقه اجتماعی پایین جامعه است که در عین پایبندی به اصول، پیچیدگی‌ها و اطوار زن به ظاهر مدرن را ندارد.
میرباقری به لحاظ انتخاب سوژه، پرداخت داستان، روابط آدم‌ها، دیالوگ‌های جاندار و نیز ساختار موفق عمل کرد. او حتی ظرایف را رعایت کرده و آکسسوار (وسایل صحنه) را سرسری نگرفته؛ دقت کنید به صحنه‌ای که همه بعد از نخستین بازدیدشان از وسایل تعزیه در انباری، مشغول تدارک کباب شدند. برخوردی که کارگردان با قلیان می‌کند چنان است که از یک وسیله ساده و تزئینی فراتر می‌رود و حکم شیئی جاندار و اثرگذار پیدا می‌کند. این زنجیره البته با هوشمندی بيشتر در نقطه پایان می‌توانست هم اثرگذارتر شود و هم ماندگارتر.