آزاده صالحی
مجموعه تلویزیونی «پروانه» که قرار بود برای دهه فجر آماده و پخش شود ظاهرا به مشکلاتی برخورده و مدتی است ادامه فیلمبرداری را تعطیل کرده‌اید.
درست است. همان‌طور که می‌دانید قصه این سریال توسط روابط عمومی معاونت سیما لو رفته و این مساله در روحیه من و اعضای گروه تاثیر بدی گذاشته است.
وقتی قصه لو رفت و کار فیلمبرداری تعطیل شد، واکنش مسؤولان صدا و سیما نسبت به این قضیه چگونه بود؟
تا این لحظه جز مدیر گروه یعنی آقای تخشید از دیگر مسؤولان صدا و سیما خبری نبوده است و عکس‌العملی از جانب آنها مشاهده نشده است.
با این حال تکلیف سرانجام سریال چه می‌شود، «پروانه» به پخش برای دهه فجر می‌رسد؟
هنوز شروع نکرده‌ایم اما تمام تلاش‌مان را در این باره انجام می‌دهیم.
در «ارمغان تاریکی» مولفه‌های مثبتی به چشم می‌خورد که یکی از آنها خلق فضاسازی بود. تا امروز آثار بسیاری در قالب سینمای و تلویزیونی با محور پیروزی انقلاب اسلامی یا به طور کلی وقایع این دهه ساخته شده که به ندرت در میان آنها می‌توان فضاسازی خوب و قابل لمس مشاهده کرد اما در کار شما این ویژگی به خوبی رعایت شده بود و مخاطب با دیدن این سریال خود را در دهه 50 و حتی 60 به خوبی مجسم می‌کرد. آیا از وجود چنین مولفه‌ای در «پروانه» هم بهره برده‌اید؟
قطعا برای رسیدن به چنین فضایی تمام تلاش خود را به کار بسته‌ايم. اگرچه در تمام موارد رعایت کردن فضاسازی یکسان و باورپذیر امکان نداشته است بویژه موضوع پوشش و لباس خانم‌ها. برای باورپذير كردن چنین صحنه‌هایی تمهيداتي در نظر گرفته‌ايم كه بموقع اجرايي مي‌شود ان‌شاءالله.
حالا که صحبت از بودجه شد سوالی در این باره داشتم. آیا بودجه‌ای که سازمان برای ساخت چنین سریالی در اختیار شما گذاشته جوابگوی هزینه‌های آن بوده است؟
به هیچ‌وجه. البته بهتر است درباره مسائل مالی این سریال با تهیه‌کننده كار گفت‌وگو کنید. اما در پاسخ به سوال شما باید بگویم به‌رغم تلاش‌های تهیه‌کننده که می‌کوشید موانع مالی را از سر راه ساخت این سریال بردارد باز هم فراوان جاهایی بود که به اصطلاح گیر می‌کردیم یا کم می‌آوردیم.
«پروانه» سریالی سفارشی است؟
اصلا این‌طور نیست و من «پروانه» را سفارشی ننوشته‌ام. همان‌طور که سریال «ارمغان تاریکی» را به سفارش هیچ ارگانی ننوشته‌ام و خواست خودم بود که چنین اثری بسازم. در واقع می‌توان گفت سریال «پروانه» سفارش من به سازمان صدا و سیماست.
در جریان نگارش سریال «پروانه» صرفنظر از تبیین برهه‌ای از تاریخ سعی کرده‌اید به چه مسائلی بپردازید و اصولا نگاه شما برای ساخت این سریال به سمت و سوی چه مسائلی بوده است؟
ببینید، نگاه من به جهان متفاوت است. همان‌طور که نگاه شما نیز طبعا همین‌طور است. منظورم این است که نگاه هر آدمی با دیگری تفاوت دارد. این نگاه مثل چیدمان اتاق می‌ماند که هر فرد به فراخور سلیقه و نگرشی که دارد این اتاق را می‌چیند بنابراین سعی کرده‌ام برداشت خاصي از يك برهه تاریخی داشته باشم و آن را طوری به مدد مولفه‌های بصری و تصویری بازسازي كنم که برای مخاطب نیز جذاب باشد. داستان «پروانه» درباره آدم‌ها و تفکرات آنهاست. من در این سریال به تصویر کردن مسائل سیاسی در آن دوره زمانی پرداخته‌ام.
با وجود اینکه فیلمبرداری بیش از 80 درصد سریال به پایان رسیده و حالا با لو رفتن بخش اعظمی از قصه این سریال با مشکل مواجه شده، تصور می‌کنید مهم‌ترین معضلات سریال‌سازی در حال حاضر چیست؟
یک بخش این معضلات به مدیریت فرهنگی برمی‌گردد و اینکه متاسفانه شرایط موجود مقصودم فضای فرهنگی کشور است تا حدود زیادی تحت‌الشعاع مسائل سیاسی قرار می‌گیرد و این مساله بی‌تردید به سریال‌های تلویزیون نیز صدمه وارد می‌کند. لو رفتن بخشي از قصه به ما ضربه روحی سختی وارد کرده و در حال حاضر گروه از شرایط روحي بدي برخوردار است. البته می‌دانم که غرض و هدفی پشت این جریان وجود نداشته و این ندانم‌کاری نشات گرفته از این است که نمی‌دانسته‌اند برای ارائه خلاصه سریال چه بخشی از آن را به رسانه‌ها اعلام کند. این مساله در حالی اتفاق می‌افتد که من به خاطر ساخت این سریال 2 سال زندگی نكردم. تمام تلاش ما این بوده که سکانس به سکانس آن برای مخاطب غیرقابل پیش‌بینی باشد.
در عین حال سریال‌هایی که امروز ساخته می‌شود جز در برخی موارد از ویژگی کیفی برخوردار نیست و به قول شما بیشتر حالت پرکردن آنتن دارد.
شاید یکی از دلایلی که برخی از سریال‌های تلویزیونی برای مخاطب جذاب نیست این باشد که مفاهیم این سریال‌ها دغدغه روز مردم نیست. روی این اصل با این آثار ارتباط زیادی برقرار نمی‌کنند. صرفنظر از اینها مدیریتی که باید به این سریال‌ها نظارت کافی و لازم داشته باشد وجود ندارد. من نه به عنوان یک کارمند صدا و سیما که در جایگاه یک مخاطب می‌بینم تلویزیون در شرایط فعلی مسیر درستی را طی نمی‌کند و تعدد شبکه‌ها به صدا و سیما مصداق مثل آفتابه لگن 7 دست است که محتوا از آن رخت بسته است. در نتیجه مخاطب هر روز از تلویزیون دورتر می‌شود و فاصله می‌گیرد. این را می‌دانم که حرف‌های من در این گفت‌وگو موجب دلخوری برخی مدیران تلویزیون می‌شود اما نمی‌توانم از گفتن این حرف‌ها صرفنظر کنم. متاسفانه همه کارهایی که در صدا و سیما صورت می‌گیرد قابل تایید نیست و بايد نقد شود، چه كسي بهتر از خودمان اما اجازه بدهيد در جاي خودش و به خودشان اگر دوست داشتند.
برگردیم به مساله «پروانه»، آقای سامان! قطعا فیلمسازی که می‌خواهد به روایت یک برهه تاریخی بپردازد در درجه نخست فارغ از توجه به ساختار می‌کوشد بی‌طرفانه قضاوت کند. درباره شما این امر چگونه بوده است؟
من هم با این مساله موافقم که بی‌طرفانه روایت کردن اصل مهمی است که باید در بستر یک داستان تاریخی مورد توجه قرار گیرد، بنابراین تلاش من چه در زمان ساخت سریال «پروانه» و چه «ارمغان تاریکی» یک جور قضاوت عادلانه از تاریخ بوده و فکر می‌کنم درباره «ارمغان تاریکی» موفق هم شده‌ام. اگر خاطرتان باشد در «ارمغان تاریکی» نوعی نقد منصفانه و در عین حال بی‌طرف نسبت به سازمان منافقين داشتم. می‌خواستم قصه آدم‌هایی را روایت کنم که به دلایل مختلف در دام شرایط افتاده بودند. در «پروانه» نیز روحانی را به تصویر کشیده‌ام که نقش آن را هدایت هاشمی بازی می‌کند و دارای ویژگی‌های خاص خودش است. یکی از این ویژگی‌ها این است که با مردم ارتباط خوبی برقرار می‌کند و... .
برای ساخت سریال‌هایی از این دست چقدر به مطالعه تاریخ پرداخته‌اید؟
می‌توانم بگویم برای ساخت این سریال نزدیک به 40 کتاب تاریخی مطالعه کرده‌ام تا بتوانم قصه‌ای که می‌خواهم را از دل آنها استخراج کنم.
اغلب بازیگران شرط پذیرفتن در یک فیلم یا سریال را وجود فیلمنامه مطلوب و منسجم قلمداد می‌کنند. شما برای ساخت این سریال چقدر برای نوشتن فیلمنامه موشکافی به خرج داده‌اید؟
به هر حال مساله فیلمنامه اهمیت زیادی دارد. من نیز در این زمینه تلاش کرده‌ام فیلمنامه «پروانه» قوی و باورپذیر باشد و تصور می‌کنم بازیگران و عوامل فنی که به فعالیت در این پروژه تن داده‌اند به خاطر مطالعه فیلمنامه بوده است چون دیده‌اند فیلمنامه‌ای است که برای نوشتن آن تمام جزئیات و ریزه‌کاری‌ها را رعایت کرده‌ام، ضمن اینکه در جریان نگارش فیلمنامه «پروانه» سعی کردم تا اثر متفاوتی به لحاظ ساختار و محتوا از «ارمغان تاریکی» ارائه دهم.
صرفنظر از این 2 سریال طی سال‌های اخیر فیلم «وقت بودن» را هم ساخته‌اید که به دلایل مختلف مجال اکران پیدا نکرد و به‌رغم تلاش‌های شما حتی مجوز نمایش در جشنواره‌های خارجی را نیز نیافته است.
همین‌طور است. در نتیجه این کار هم ناتمام ماند. البته حالا که نمایش فیلم میسر نشده قصد دارم آن را در قالب یک رمان منتشر کنم.