حجت‌الاسلام و المسلمين سيد سعيد لواساني
تقوا با تمرین و ممارست حاصل می‌شود و امری دفعی نیست، بلکه تدریجی است و هرچه درون انسان بیشتر به تقوا آراسته و قدرت ضبط نفس قوی‌تر شود، تقوا نیز سعه بیشتر می‌یابد. به تعبیر دیگر، تقوا دارای مراتب مختلف و دامنهداری است که از دامنه تا قله را شامل می‌شود. نخستین درجه آن حفظ خود از گناهان کبیره و محرمات الهی و التزام عملی به واجبات و دستورات واجب الهی است، همان که به گریز و کشش از آن یاد کردیم. اما بالاترین درجه آن، تقوا از غیرخداست. یعنی ترک غیرحق [امام خمینی؛ آداب الصلاه
..؛ ص65] و حفظ و نگهداری حقیقت الهی در وجود خود که از غیر‌خدا غافل شود و همه توجه انسان به خدا باشد. «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتقُوا اللهَ وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتقُوا اللهَ إِنَّ اللهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ» [حشر: 18] «اى كسانى كه ايمان آوردهايد، تقوای الهی داشته باشید و هر كسى بايد بنگرد كه براى فردای خود از پيش چه فرستاده است و باز تقوای الهی داشته باشید. در حقيقت، خدا به آنچه مىكنيد، آگاه است». به تعبیر دیگر نخستین درجه تقوا؛ تقوای پیش از عمل است: «إِنمَا يَتَقَبَّلُ اللهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ» [مائده: 27] انسان در هر کاری باید با تقوا وارد شود، اگر کسی به گناه آلوده بود، نمی‌تواند به تقوا آراسته باشد، در نتیجه عمل او عمل صالح نیست اما همین که به تقوا آراسته شد، با عمل صالح به مدارج بالاتر می‌رسد: «إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ» [فاطر: 10] «سخنان پاكيزه به سوى او بالا مىرود و كار شايسته به آن رفعت مىبخشد». این تقوا موجب بالا رفتن انسان در مدارج انسانیت می‌شود تا جایی که حق تقوا ادا می‌شود: «يَا أَيُّهَا الذِينَ آمَنُوا اتقُوا اللهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَ لاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ« [آل‌عمران: 102] حق تقوا؛ همان توحید ناب است كه مرحله نهایی تقواست که اسلام ناب است. در کلام پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله و سلم آمده است: «قُلْ إِنَّ صَلاَتِي وَ نُسُکِي وَ مَحْيَايَ وَ مَمَاتِي لِلهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ * لاَ شَرِيکَ لَهُ وَ بِذلکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ» [انفال: 163 ـ 162] پس لازم است ما تلاش کنیم مرتبه نخست تقوا را حاصل کنیم که وقتی این مرتبه در وجود ما ملکه شد، همانند آسانسوری می‌شود که می‌توانیم با آن به مدارج نهایی انسانیت یعنی انسان خدایی که همه شؤون وجودی‌اش الهی است، نائل شویم.