مهدي محمدي
جان کری پنجشنبه گذشته برای نخستین بار آنقدر که علنا قابل بیان بود گفت، سیاست دولت جدید آمریکا درباره برنامه هسته‌ای ایران چیست. اگر به توانایی‌های اوباما به عنوان رئیس‌جمهور آمریکا در تعامل با کنگره یا لابی اسرائیل بنگریم، این حرف‌ها را هیچ نباید جدی گرفت. بسیار بعید است اوباما تا زمانی که به عنوان تابعی از کنگره یا گماشته صهیونیست‌ها در واشنگتن عمل می‌کند، قادر به جدی کردن آنچه فرآیند دیپلماتیک درباره برنامه هسته‌ای ایران نامیده شده، باشد. اسرائیلی‌ها و کنگره نشان داده‌اند علاقه‌ای به حل پرونده هسته‌ای ایران ندارند. برای کنگره و لابی صهیونیستی پرونده هسته‌ای ایران صرفا ابزاری است برای تشدید مداوم فشار به منظور ایجاد ناآرامی در داخل و تغییر رژیم؛ و نهایتا متقاعد کردن ملت ایران به اینکه نمی‌توانند بدون هرگونه فرمانبری از آمریکا به عنوان یک قدرت ژئوپلتیک در منطقه خاورمیانه نقش‌آفرینی کنند.
اظهارات کری در روز پنجشنبه دارای تناقض‌های مهمی است. 2 تناقض از همه مهم‌تر است. مهم‌ترین تناقض این است که او می‌گوید هم وزارت خارجه و هم رئیس‌جمهور در پی آن هستند که مساله هسته‌ای ایران به روش دیپلماتیک حل شود اما بعد بلافاصله- آن هم در جواب سناتور رابرت منندز که از طراحان پای کار تحریم‌های خصمانه علیه ایران است- تاکید می‌کند حتما به استراتژی تحریم ادامه خواهد داد. تا آنجا که به ایران مربوط است مهم‌ترین دلیل اینکه دیپلماسی رو به جلو حرکت نمی‌کند و این موضوع تا به حال حل نشده این است که ایران باور ندارد اساسا نگرانی آمریکا این است که ایران در پی ساخت سلاح هسته‌ای است و بنابراین این را هم باور ندارد که آمریکا خواهان حل مساله است.
با این پیش‌فرض، پیشقدم شدن برای دیپلماسی یعنی اینکه شما امتیاز بدهید در حالی که می‌دانید مساله حل نمی‌شود و طرف مقابل چیز باارزشی به شما نخواهد داد. تنها چیزی که می‌تواند باعث ایجاد یک تحرک دیپلماتیک از جانب ایران شود این است که به نحوی متقاعد شود آمریکا واقعا از همان چیزی نگران است که ادعا می‌کند.
ایران از «استانبول 2» به این طرف سعی کرده یک روش برای ایجاد این اطمینان پیشنهاد کند. روش پیشنهادی ایران این بوده است که آمریکا به نحوی این موضوع را نشان بدهد که مساله هسته‌ای ایران چیزی بیش از یک بهانه‌جویی برای تغییر رژیم است و این ممکن نیست مگر اینکه ایران ببیند آمریکا در همان گام اول مذاکره آماده لغو معنادار و محسوس تحریم‌ها در ازای همکاری‌هایی از جانب ایران در موضوع هسته‌ای است. اما وقتی آمریکا تاکید می‌کند در هر حال تحریم‌ها را ادامه خواهد داد، وقتی تاکید می‌کند همکاری ایران با آژانس درباره موضوع ابعاد احتمالی نظامی وظیفه ایران است و آمریکا حاضر به پرداخت هیچ مابه‌ازایی برای آن نیست یا وقتی در ازای توقف غنی‌سازی 20 درصد ارائه بال هواپیما به ایران را پیشنهاد می‌کند، چگونه ایران می‌تواند بپذیرد که در اینجا یک فرآیند واقعی دیپلماتیک در جریان است؟
تناقض دوم این است که کری از یک سو می‌گوید به دنبال یافتن راه حلی برای مساله هسته‌ای ایران بر مبنای «بازرسی گسترده» است و از سوی دیگر می‌گوید ایران باید به همه قطعنامه‌های شورای امنیت عمل کند. واقعا اگر آمریکا نگران است که برنامه هسته‌ای ایران به نقطه فرار برسد و از آنجا به سمت سلاح هسته‌ای حرکت کند، چه تضمینی برای جلوگیری از این روند بهتر از آن است که نظامی از بازرسی‌های گسترده بر مبنای ان‌پی‌تی و ملحقات آن در ایران اجرا شود؟ وقتی آمریکا با این کار مخالفت می‌کند و راهبرد مذاکراتی خود را به جای بازرسی بر اساس توقف- آن هم بر مبنای قطعنامه‌های شورای امنیت- استوار می‌کند، چرا ایران نباید با خود فکر کند که نگرانی از ساخت سلاح هسته‌ای بهانه است و آمریکایی‌ها در پی تحقیر ایران هستند؟
کری فقط یک‌جا درست گفته و آن هم آنجا که می‌گوید یک راه دیپلماتیک وجود دارد. حقیقتا اگر آمریکا در پی آن باشد که ایران نه امروز و نه هیچ زمان دیگری در آینده سلاح هسته‌ای نسازد، راه‌حل دیپلماتیک حتما وجود دارد. گام اول این است که آمریکا واقعا استراتژی دیکته را کنار بگذارد و مذاکره کند. بزودی خواهیم دانست کری در حد و اندازه عملی کردن حرف‌هایی که زده هست یا نه؟