آزاده صالحی
چندی است که شاهد بازی شما در مجموعه تلویزیونی «دختران حوا» در نقش دکتر شمس هستیم. به طور کلی سریال‌هایی با این تم را از منظر مخاطب چگونه می‌بینید؟
سریال «دختران حوا» اثری است که صرفنظر از پرداختن به معضلات اجتماعی، نکاتی را مطرح می‌کند که موجب می‌شود مخاطب به فکر فرورود. به عنوان مثال در طول سریال مخاطب در خلال روایت‌های گوناگون با سوالاتی از این دست مواجه می‌شود که آیا فقط فرزند حقیقی می‌تواند به والدین ادای دین کند؟ یا کودکی که به دلایل مختلف به فرزندخواندگی پذیرفته می‌شود نیز می‌تواند مانند فرزند خود آدم تلقی شود؟ علاوه بر این قبول کردن یک کودک به فرزندی و تکالیف احساسی که به دوش والدین گذاشته می‌شود از جمله مباحثی است که در سریال «دختران حوا» مطرح می‌شود. مساله دیگر درباره سریال به چالش کشیدن چند خانواده از زاویه دیدهای گوناگون است یعنی وضع معیشتی، سطح تحصیلات، نگاه و تاثیرات این خانواده‌ها در قالب داستانی مورد بررسی قرار گرفته که به اعتقاد من این مباحث از نقاط قوت سریال به شمار می‌رود.
در عین حال تصور می‌کنم یکی دیگر از پیام‌های سریال این است که به آدم‌هایی که فکر نکرده دست به کاری می‌زنند هشدار می‌دهد بویژه اینکه اگر آن کار عواقب مخربی در پی داشته باشد؟
درست است ضمن اینکه در کنار آن مفاهیمی چون گذشت کردن، انتقام گرفتن و... نیز مطرح می‌شود و قضاوت نهایی را برعهده مخاطبان می‌گذارد.
با توجه به اینکه یکی از عناصر تاثیرگذار در هر فیلم و سریال داشتن عنصر تعلیق است فکر می‌کنید سریال «دختران حوا» چقدر از این ویژگی بهره برده است؟
بعد از بازی در این سریال در کوچه و خیابان با واکنش‌های متفاوتی از سوی مخاطبان سریال مواجه شده‌ام و بازخوردهای مختلفی از این رهگذر دریافت کرده‌ام و به این نتیجه رسیده‌ام که مخاطبان توانسته‌اند با هریک از شخصیت‌های سریال ارتباط خوبی برقرار کنند. از اینها گذشته فیلمنامه به دلیل برخورداری از متن منسجم و روان به خوبی عناصر داستانی از جمله تعلیق را رعایت کرده است.
بخشی از سریال به آسیب‌شناسی زندگی 3 دختر می‌پردازد و به شکل موازی اتفاقاتی که بر سر هر یک از این دختران آمده را بررسی می‌کند، خود شما چقدر با مراکزی که در حال حاضر سرپرستی دختران آسیب‌دیده در جامعه را برعهده دارند، آشنایی دارید؟
طبعا در جریان چنین نهادهایی هستم ضمن اینکه معتقدم موقعیت دخترانی از این دست در جامعه که به چنین مکان‌هایی منتقل می‌شوند مختلف است و آسیب‌هایی که متوجه آنها در اجتماع شده تماما نشات گرفته از یک نقطه نیست و علل مختلفی دارد.
جایی گفته بودید فرهنگ مطالعه در سریال‌ها به اندازه‌ای که باید جا نیفتاده است. راهکار شخص شما برای اشاعه این فرهنگ در سریال‌ها چیست؟
فرهنگ مطالعه همواره جایگاه خود را داشته و گرایش به مطالعه و ارتقای سطح فکر و فرهنگ همواره از دغدغه فیلمسازان بوده است. تاثیر کتاب طی سال‌های گذشته تا حدی بود که بیشتر سریال‌ها یا فیلم‌هایی که ساخته می‌شد از روی آثار ادبی برداشت و الهام گرفته می‌شد، ضمن اینکه به اندازه امروز با تعدد رسانه هم مواجه نبودیم اما در حال حاضر که رسانه‌ها روز به روز گسترش می‌یابند جای آن است که از کتاب به اشکال دیگری در تلویزیون و سینما استفاده شود.
مثل چه؟
مثل تله‌تئاترها یا به عبارتی تئاترهای تلویزیونی که جای آن امروز در رسانه ملی خالی است، در حالی که می‌تواند تاثیری که کتاب روی فکر و ذهن انسان می‌گذارد را دربر داشته باشند. کمااینکه طی سال‌های گذشته با پخش تله‌تئاترها از صدا و سیما تاثیرات بصری و تصویری و همین‌طور محتوایی این تله‌تئاترها را روی مخاطبان دیده‌ایم. البته فراموش نکنیم همواره در جامعه کتاب جایگاهی منحصر به فرد دارد، یعنی فارغ از داشتن مولفه‌های تعمق، تامل و تفکر این فرصت را به انسان می‌دهد تا در صورت مفهوم نبودن متن برای درک بیشتر آن دست به جست‌وجو بزند. در مجموع کتاب دارای خصایصی است که در کارهای بصری کمتر چنین ظرافت‌ها و خصوصیاتی مشاهده می‌شود.
با این حال تاثیر پخش و اجرای تله‌تئاترها را هم کمتر از کتاب نمی‌دانید؟
همین‌طور است چون تصور می‌کنم ویژگی‌هایی که در کتاب وجود دارد نه به شکل کامل که به طور اجمالی و با پرداخت و شیوه صحیح اجرا می‌تواند در کارهای بصری هم اتفاق بیفتد. البته امروز برخی نام دیگر تله‌تئاتر را تله‌پلی نیز قلمداد می‌کنند و برخی دیگر از این گروه نمایش‌ها به عنوان نمایش‌های تلویزیونی یاد می‌کنند که به نظرم هردوی اینها می‌تواند تاثیرات مثبتی در روند تفکر مخاطب تلویزیونی داشته باشد، منتها مساله‌ای که در این میان وجود دارد این است که اگر بخواهیم اجرای تله‌پلی‌ها را دوباره در رسانه ملی احیا کنیم نیازمند تغییراتی است. منظورم این است که این نمایش‌ها را دیگر نمی‌توان در فضاهای بسته و پلاتو و با وجود 2 دوربین اجرا کرد بلکه باید برای ساخت آنها تکنیک‌های روز را به کار گرفت و مطابق با زمان حال آنها را القا کرد تا برای مخاطب نیز جاذبه داشته باشد اما متاسفانه تئاتر در تلویزیون کوچک دیده می‌شود و امکاناتی که باید برای ساخت این آثار در اختیار سازندگان قرار نمی‌گیرد، در حالی که کشورهای دیگر نسبت به این موضوع توجه بیشتری نشان می‌دهند. برای نمونه فیلم سینمایی «ارتش سری» را مثال می‌زنم. این سریالی بود که صرفنظر از جذابیت‌های مفهومی و پرکشش، دکور صحنه‌ها را طوری چیده بود که برای مخاطب قابل لمس بود. به بیان ساده‌تر، ارتش سری در عین اینکه یک سریال بود اما در حقیقت جوهره و بدنه‌اش بر پایه دراماتیک و عناصر نمایشی بنا شده بود و همان‌طور که می‌دانید حتی دیالوگ‌های این سریال نیز تاثیرگذار بود. اگر چنین آثاری در تلویزیون ساخته شود قطعا مردم بیشتر به سمت تلویزیون روی می‌آورند، ضمن اینکه ساخت تله‌تئاترها موجب اشتغالزایی بازیگران نیز می‌شود و از همه مهم‌تر اینکه پیوند تئاتر با مردم بیش از پیش یادآوری می‌شود.
اگر موافق باشید از این بحث فاصله بگیریم و سوالات بعدی گفت‌وگو را به جشنواره تئاتر فجر اختصاص دهیم. با توجه به اینکه مدیریت خانه تئاتر را برعهده دارید فکر می‌کنید برآیند 30 دوره از جشنواره تئاتر فجر تا امروز راضی‌کننده بوده است؟
اگر بخواهم پاسخ این سوال را بدهم باید بگویم جشنواره تئاتر فجر در برخی دوره‌ها نتیجه درخشانی داشته و در برخی دوره‌ها هم کمرنگ بوده است. منتج شدن برآیند خوب یا بد از چنین رویدادی هم قطعا به عوامل زیادی مثل روند و سمت و سوی کارها، نحوه و شیوه مدیریت و... بستگی دارد. به عنوان مثال جشنواره در دوران برخی مدیران که گاه زمان مدیریت آنها به
4 سال هم کشیده نتایج مطلوبی دربر داشته است.
در برخی مواقع هم این‌طور نبوده.
انتظارات خود شما به عنوان مدیر خانه تئاتر و بازیگری که سال‌ها در عرصه تئاتر استخوان خرد کرده‌اید از جشنواره تئاتر فجر چیست؟
ببینید، جشنواره تئاتر فجر دارای جنبه‌های مختلفی است که به نظر من مهم‌ترین هدف آن باید استعدادیابی جوانان باشد. تمرکززدایی و توجه به هنرمندان شهرستانی نیز از دیگر مواردی است که باید در جشنواره‌هایی از این دست مورد توجه واقع شود. چه‌بسا در دوره‌های گذشته جشنواره دیده‌ایم که برخی هنرمندان شهرستانی در مقام بازیگر، کارگردان و طراح صحنه عملکردهای درخشانی داشته‌اند و امروز به عنوان هنرمندان زبده به کار مشغولند، در حالی که جرقه بروز و ظهور آنها در جشنواره‌های تئاتر فجر زده شده است. در عین حال تئاتر، امروز نیازمند امکاناتی چون تخصیص بودجه، سالن‌های نمایشی و... است که می‌تواند به رونق بیشتر این هنر کمک کند. از دیگر مسائلی که می‌تواند در جشنواره تئاتر فجر حائز اهمیت باشد حضور هنرمندان پیشکسوت است. فراموش نکنیم که حضور این هنرمندان می‌تواند به مثابه الگویی برای جوانان تازه‌کار باشد. در کنار این جریان‌ها نیز شایسته است که جشنواره تئاتر فجر، محمل و ویترینی برای مرور اتفاقات یک‌ساله تئاتر کشور باشد. تصور می‌کنم جشنواره تئاتر فجر از موضوعیت‌های مختلف برخوردار است و همین مساله موجب رشد و بالندگی آن از گذشته تا امروز شده است. البته حضور گروه‌های خارجی هر ساله در جشنواره تئاتر فجر از دیگر نقاط قوت جشنواره است. به نظر می‌رسد حضور این گروه‌ها می‌تواند به هنرمندان داخلی ما کمک بیشتری کند تا از رویدادهای تئاتر روز جهان باخبر شوند چون شاید همه هنرمندان امکان مسافرت به کشورهای دیگر را نداشته باشند بنابراین وجود این گروه‌ها مثمر ثمر است.
به نظر شما اینکه تئاتر سنگلج امسال از بخش جشنواره تئاتر فجر بازمانده اتفاق بدی نیست؟
بی‌تردید کنار گذاشتن سنگلج از جشنواره اتفاق ناخوشایندی است بویژه اینکه سنگلج یکی از قدیمی‌ترین سالن‌های تئاتری است که طی سال‌های گذشته تا امروز هنرمندان زیادی در آنجا فعالیت کرده‌اند و از جایگاه و اعتبار خاصی برخوردار است اما اینکه چرا امسال چنین اتفاقی افتاده است را نمی‌دانم.
لابد می‌دانید که در حال حاضر اغلب بازیگران تئاتر از نداشتن قرارداد گله می‌کنند. فقدان قرارداد در حالی صورت می‌گیرد که گاه بازیگران و کارگردانان اجرا هم می‌روند اما هنوز قراردادی ندارند. در این راستا چه تمهیداتی صورت گرفته است؟
مطلبی که به آن اشاره می‌کنید معضل بزرگی در تئاتر امروز ما به شمار می‌رود. در حالی که حق هر هنرمندی است که در ازای کاری که می‌کند از داشتن قرارداد برخوردار شود. حتی چنین مساله‌ای در قانون اساسی ما نیز وجود دارد و تصور می‌کنم در حال حاضر در این زمینه یک جور بی‌قانونی صورت گرفته است. در عین اینکه موضوع، مدت و مبلغ قرارداد باید جامعیت داشته باشد. ما نیز عنوان کرده‌ایم که هیچگونه شکایتی در این زمینه را نمی‌پذیریم زیرا از قبل به هنرمندان هشدار می‌دهیم که کار خود را بدون بستن قرارداد شروع نکنند. البته خیلی از هنرمندان هستند که بدون قرارداد در صحنه تئاتر ظاهر نمی‌شوند که خود من یکی از آنها هستم. توصیه من نیز به هنرمندان تئاتری این است که به این قاعده پایبند باشند. حالا ممکن است در این بین پرداخت دستمزدها دیر و زود شود اما همین که قراردادی وجود دارد باعث می‌شود آشفتگی و بی‌اعتمادی از میان اهالی تئاتر زدوده شود.
مهم‌ترین برنامه‌های خانه تئاتر در ماه‌های پیش رو چیست؟
سعی ما بر این است که با توجه به مشکلاتی که در حال حاضر در حیطه تئاتر وجود دارد نسبت به بهبود و مرتفع کردن این مسائل تعامل بیشتری انجام دهیم و نمونه آن فعالیت‌های صنفی است که در بیشتر مواقع به نتیجه مطلوب هم رسیده است. در کنار آن نیز مشکلات را با مسؤولان نیز در میان گذاشته‌ایم که بودجه تئاتر از جمله آنهاست و تصور می‌کنیم این بودجه نیازمند ارتقاست. مساله دیگری که در خانه تئاتر به دنبال آن بوده‌ایم کف دستمزد هنرمندان یا همان قرارداد تیپ است.
چندی پیش عزت‌الله انتظامی مساله تاسیس خانه سالمندان هنرمندان را مطرح کرد که مورد استقبال قرار گرفت. آیا قرار است متعاقب پیشنهاد ایشان این طرح وارد مرحله عملیاتی شود؟
قطعا این مساله را پیگیری خواهیم کرد ضمن اینکه در این زمینه قول‌های مساعدی از سوی مسؤولان نیز داده شده است.