مسعود بهنام صدابردار باسابقه سينماي ايران درگذشت

مسعود بهنام، صدابردار و صداگذار با سابقه سينماي ايران روز جمعه دارفاني را وداع گفت. مسعود بهنام متولد 1334 فارغ‌التحصیل مدرسه عالی تلویزیون و سینما در سال 1354 بود. او صدابرداری و صداگذاری فیلم‌های مختلفی چون «شبح کژدم»، «آن سوی آتش‌»، «لنگرگاه‌»، «ماهی»، «روز باشکوه»، «تمام وسوسه‌های زمین‌»، «آخرین روز بهار»، «دادستان‌»، «دو نیمه سیب‌»، «نان و شعر‌»، «بوی خوش زندگی‌»، «عاشقانه‌»، «سفر به چزابه‌»، «براده‌های خورشید»، «ساغر‌»، «کمکم کن‌»، «کیسه برنج‌»، «بودن یا نبودن‌»، «زمانی برای مستی اسب‌ها»، «بوی کافور، عطر یاس»، «شب یلدا»، «نیمه پنهان»، «متولد‌ماه مهر‌»، «شام آخر‌»، «کاغذ بی‌خط‌»، «نان، عشق‌ و ‌موتور هزار‌»، «دوئل»، «واکنش پنجم» و... را انجام داده است. سیمرغ بلورین بهترین صداگذاری را هم در سال 1375 برای فیلم «براده‌های خورشید» از پانزدهمین جشنواره‌ فیلم فجر گرفت. بهنام در سن 57 سالگی در حالی که مشغول آماده‌سازی برخی فیلم‌های جشنواره‌ فجر بود از دنیا رفت. او می‌گفت: «استودیو بهمن یکی از 2 فرزند من است. استودیو فرزند بزرگ‌تر من است چون دخترم تازه 14 ساله شده است!» این هنرمند فعال در عرصه‌ سینما و مدیر استودیو «بهمن» شامگاه 6 بهمن‌ماه بر اثر سانحه‌ای در منزل مسکونی‌اش درگذشت. اين هنرمند چندي پيش گفت‌وگويي با خبرگزاري ايسنا انجام داد كه به نوعي مرور زندگي هنري اين هنرمند هم هست.

کودکی بهنام به روایت خودش

تا کلاس پنجم دبستان در کرمانشاه زندگی می‌کردیم. مرحوم پدرم، کارمند اداره ثبت احوال بود. وقتی کلاس پنجم دبستان را تمام کردم در پی انتقال پدرم به شیراز ما هم خانوادگی به شیراز مهاجرت کردیم. 2 سال را در شیراز گذراندم. بعد پدر به شهرکرد منتقل شد، ما هم با پدر رفتیم اما 2 سال بعد خانواده مرا دوباره به شیراز فرستاد چون نگران بودند تنها پسرشان در شهرکرد که آن زمان به لحاظ امکانات تحصیلی چندان مجهز نبود نتواند خوب درس بخواند. دبیرستانم در شیراز به دانشگاه شیراز وابسته بود و برای ورود به آن باید کنکور می‌دادیم که من کنکور دادم و قبول شدم و 3 سال آخر دبیرستان را در شیراز گذراندم و چون خانواده‌ام در شیراز نبودند در خوابگاه زندگی می‌کردم.

اواسط دوران دبیرستان به سینما
علاقه‌مند شدم

در شیراز اواسط دوران دبیرستان بود که به سینما علاقه‌مند شدم و فیلم‌های زیادی هم دیدم. در شیراز سینمای جدیدی که خیلی هم قشنگ و جالب بود به نام «آریانا» درست کرده بودند. در آن زمان در سینماهای شیراز رسمی بود که 2 فیلم را با یک بلیت در یک سئانس صبح و بعدازظهر نشان می‌دادند. من هم به واسطه این رسم، توانستم فیلم‌های زیادی ببینم. البته در شیراز محدودیتی هم داشتیم، چون در خوابگاه زندگی می‌کردیم باید تابع مقررات خوابگاه رفت و آمد می‌کردیم. مثلا کلاسمان اگر ساعت 5 بعدازظهر تمام می‌شد ساعت 6 در خوابگاه را می‌بستند، یعنی ما فقط نیم‌ساعت وقت داشتیم بعد از مدرسه بیرون باشیم اما بعدازظهر پنجشنبه تعطیل بودیم و این تعطیلی بعد از مدتی برایم به عادت رفتن به سینما آن هم برای سئانس‌های 2 فیلم با یک بلیت سینما آریانا تبدیل شد. در آن سال‌ها هر هفته تقریبا فیلم‌های سینماهای شهرستان‌ها را عوض می‌کردند بنابراین ما هر هفته فیلم جدید داشتیم و به واسطه سئانس‌های 2 فیلم با یک بلیت سینما آریانا، فیلم‌های زیادی را دیدم و اواخر دوره دبیرستان هم پایم به سینماتک دانشگاه شیراز باز شد. یکی از درگیری‌های ما در آن سال‌های مدرسه هم این بود که مدرسه به نام مدرسه عالی تلویزیون و سینما بود اما ما می‌گفتیم، مدرسه عالی سینما و تلویزیون چون سینما برای اکثر دانشجویان جذاب‌تر بود. 2 سال تحصیلم که در مدرسه تمام شد، به عنوان دستیار آموزشی استخدام شدم و تا سال 79 که بازنشسته شدم در مدرسه بودم. کار در سینما را همزمان با مدرسه شروع کرده بودم. شانسی که آوردم این بود که توانستم در تهران بمانم چون فارغ‌التحصیلان باید دوره‌ای بین 5 تا 10 سال در شهرستان کار می‌کردند و این موضوع با برنامه‌هایی که من داشتم، اصلا امکانپذیر نبود. در پی تغییر اساسنامه، نام مدرسه نیز به دانشکده صدا و سیما تغییرکرد و همچنین درسی به اسم صدابرداری و صداگذاری فیلم که ریز درس‌هایش را هم خودم نوشتم در وزارت علوم تصویب شد و خودم هم در مدرسه آن را برای دانشجویان رشته تولید، تدریس کردم.

آغاز کار در استودیو «بدیع»

اولین کار حرفه‌ای، به تعریف ما از کار حرفه‌ای بستگی دارد. سال 52 که وارد مدرسه عالی سینما و تلویزیون شدم، مدرسه در محوطه جام جم و به استودیوهای تولید تلویزیون نزدیک بود و ما هم یکجوری با این استودیوها ارتباط داشتیم و در استودیوها رفت‌و‌آمد می‌کردیم. در همان دوره‌ اوایل دانشجویی، درگیر کارهای تلویزیونی شدم و با صدابردارهای مختلفی آشنا شدم و با آنها همکاری ‌کردم. در عین این همکاری‌ها، می‌دانستم دلم می‌خواهد در زمینه سینما کار کنم، بنابراین در همان دوران چند پروژه فیلم دانشجویی را صداگذاری کردم. اواخر سال 54 که در مدرسه استخدام شدم، یک فیلم بلند داستانی به نام «با مرگ ماهی‌ها» به کارگردانی رضا آزادی را برای تلویزیون صدابرداری و صداگذاری کردم. سال 55 چند ‌ماه بعد از استخدامم در دانشکده، سیامک اعتمادی که در انگلیس تا مقطع فوق‌لیسانس تحصیل کرده و دانشجوی دکترای سینما بود، مسؤول دپارتمان فیلم دانشکده ما شد. سیامک اعتمادی که حالا دوستی 35 ساله‌ای با او دارم، تجربه‌های خیلی خوب و به‌روزی در زمینه سینما داشت و خیلی هم به من کمک کرد، چون در زمینه صدای فیلم در دانشکده مطلقا هیچ آموزشی وجود نداشت. سیامک اعتمادی با تئوری‌های زیادی به دانشکده آمد و من تئوری‌های اولیه صدابرداری و صداگذاری فیلم را از ایشان یاد گرفتم. آن سال‌ها هیچ ارتباطی با سینمای حرفه‌ای ایران نداشتیم و اگر هم پیدا می‌کردم فایده‌ای نداشت. اوایل سال 57 بود که آقای بیضایی می‌خواست سناریویی به نام «تارا و ناشناس» بسازد، من هم قرار شد در این فیلم صدابرداری سر صحنه کنم. برای بازدید محل فیلمبرداری به فومن رفتم. متاسفانه در جنگل‌هایی که لوکیشن فیلم بود، قاچاق چوب می‌شد و درخت می‌بریدند و صدای اره‌های موتوری دائم می‌آمد. آن زمان، تجربه و اطلاعات الان را نداشتم، صدای اره‌ها باعث شد نتوانیم فیلم را صدابرداری کنیم بنابراین فیلم بدون صدا گرفته شد و بعدها به اسم «چریکه تارا» دوبله شد و به نمایش درآمد». مسعود بهنام از فیلم «شبح کژدم» کیانوش عیاری در سال 64 به عنوان اولین فیلم سینمایی که صدابرداری کرده است، یاد می‌کرد و می‌گفت: «آقای عیاری پذیرفت فیلم با صدابرداری همزمان ساخته شود و من با کمک 2 دستیار، آن فیلم را صدابرداری کردم. سال بعد آقای عیاری، «آنسوی آتش» را به تهیه‌کنندگی تلویزیون شروع کردند که صدابرداری آن را هم با همکاری کاظم ایزدی‌پور و پرویز آبنار انجام دادم. تا سال 68 صدابرداری ‌کردم. البته نه خیلی هم فعال ولی سالی یکی، دو فیلم را صدابرداری می ‌کردم. از ابتدا برایم مشخص بود که علاقه‌ اصلی‌ام در زمینه صدا، صداگذاری و میکس است و اگر در زمینه صدابرداری کار می‌کردم به این دلیل بود که می‌خواستم صداگذاری کنم بنابراین تعداد کارهایی که صدابرداری‌ کردم، شاید به
10 تا فیلم هم نرسد. سال، 65- 64 که «شبح کژدم» و «آنسوی آتش» آقای عیاری را کار کردم، کم‌کم با تجهیزاتی فنی صدا که در سینمای ایران وجود داشت، آشنا شدم. در سال 64 یکسری میز مونتاژ ایتالیایی توسط سیامک اعتمادی وارد ایران شد و در میان آنها یک میز 13 دیسک بود که فیلم‌ها را تا سال 68 روی این میز صداگذاری می‌کردم، در حقیقت من از این میز به عنوان یک استودیو استفاده می‌کردم. سال 68 متوجه شدم دیگر این میز جوابگو نیست و به سیستم کامل‌تری نیاز دارم بنابراین به استودیو بدیع رفتم، البته این موضوع یکی از دلایل بود و دلایل دیگری هم برای رفتن به استودیو بدیع داشتم که مفصل‌تر است. در استودیوهای خصوصی و حتی دولتی آن زمان رسم نبود که کسی که کارمند نباشد در آن استودیو کار کند. بنابراین آقای بدیع چندین بار به من پیشنهاد دادند که در استودیوی ایشان استخدام شوم اما این موضوع با سیاست‌های کاری من که در آن مقطع در دانشکده هم تدریس می‌کردم، همخوانی نداشت. به هر حال یک سالی طول کشید تا آقای بدیع قانع شدند که کسی از خارج از استودیوشان بیاید و در استودیو بدیع صداگذاری و میکس کند. «تمام وسوسه‌های زمین» به ‌کارگردانی حمید سمندریان را که صدابرداری آن را خودم به اتفاق مجید صرافی انجام داده بودم به عنوان اولین فیلم در استودیو بدیع، صداگذاری و میکس کردم.

تعطیلی استودیو «بدیع» خاطره‌ای تلخ

تا سال 71 که بخش صدای استودیو بدیع تعطیل شد، در آنجا بودم. به هر حال تعطیلی استودیو بدیع یکی از خاطرات تلخ و سخت من است، چون تا سال 73 که استودیو بهمن را تاسیس کردم، نتوانستم در هیچ استودیوی دیگری، میکس کنم.

شکل‌گیری استودیو «بهمن»

کم‌کم چون نتوانستم کار صداگذاری انجام بدهم، تصمیم به راه‌اندازی استودیو گرفتم. اوایل این 2 سال، همزمان شد با آشنایی‌ام با سعید شهرام که الان از آهنگسازان معروف سینماست. سعید شهرام تازه از آمریکا آمده و تجهیزات خوبی هم آورده بود که همان تجهیزات باعث آشنایی من با سیستم‌های دیجیتال شد. من و سعید یک استودیو را در زیرزمینی در تجریش شکل دادیم و سعید آهنگ‌ها را می‌ساخت و من موسیقی فیلم را ضبط می‌کردم. در آن استودیو موسیقی‌های زیادی ضبط کردیم اما سال 72 در آستانه‌ جشنواره که ما چند قرارداد موسیقی فیلم داشتیم به دلایلی مجبور شدیم آن محل کوچک را به سرعت تخلیه کنیم. از قبل با خانم طائرپور و آقای نیکخواه که خانه ادبیات و هنر کودک را داشتند آشنا بودم. این خانه در طبقه بالای استودیو بهمن فعلی قرار دارد. بعد از تخلیه استودیو در تجریش، ما یک اتاق را از خانه ادبیات اجاره کردیم و به سرعت آنجا را به یک استودیوی موسیقی تبدیل کردیم. طبقه سوم این ساختمان هم دست منوچهر شاهسواری بود که تازه تهیه‌کنندگی را شروع کرده بود. در سال‌هایی که در استودیو بدیع کار می‌کردم، فقط میکس را آنجا انجام می‌دادیم و برای صداگذاری از میزهای تدوین
6 دیسک که در ساختمان تولید بنیاد فارابی بود، استفاده می‌کردیم. رفت‌و‌آمد به فارابی موجب آشنایی من با آقای مهندس مسچی، رئیس تولید وقت این بنیاد شد. به هرحال این آشنایی از آن مقطع به بعد با زندگی حرفه‌ای من گره خورد و هیچ مدیری در این سال‌ها اینقدر از من حمایت نکرده است. آمدن من به این ساختمان و دفتر خانه ادبیات همزمان با آزادسازی ویدئو شد و اینکه رسما رسانه‌های تصویری داشت شکل می‌گرفت و قرار بود آقای مهندس مسچی هم مسؤولیت رسانه‌های تصویری را برعهده بگیرند. آقای مسچی به من توصیه کردند جایی را آماده کنیم که در آن فیلم‌های ویدئویی را با کیفیت بالا و دوبله خیلی خوب برای رسانه‌های تصویری کار کنیم. ما هم در اینجا یک شرکتی غیر‌رسمی تشکیل دادیم. آن زمان من، منوچهر شاهسواری، بهرام بدخشانی، بهرام دهقانی و وحید نیکخواه آزاد، طبقه پایین را که زیرزمین و مخروبه بود از صاحب خانه اجاره و تعمیرات کرده و سرانجام به استودیو تبدیل کردیم. استودیو را هم برای دوبله فیلم‌های ویدئویی تجهیز کردیم اما رسانه‌های تصویری بدون آقای مسچی شکل گرفت و شرکت ما هم ورشکست شد. آن زمان منوچهر شاهسواری کل هزینه‌ها را تقبل کرد و این پایین را برای خودش برداشت و من و سعید شهرام چون خانه ادبیات به اتاقش نیاز داشت، یکی از اتاق‌های پایین را برای ضبط موسیقی از منوچهر اجاره کردیم. همزمان که ما آمدیم پایین من به این فکر افتادم که تجهیزات استودیو بدیع را که در انبارشان مانده بود، بگیرم. ابتدا هم خیلی تصوری نداشتم که این تجهیزات را می‌خواهم کجا بگذارم. به هرحال آقایان بدیع خیلی لطف کردند و تجهیزات را به من با شرایط بسیار مناسب فروختند. من هم از منوچهرخواستم این مکان را به من اجاره بدهد ولی او پیشنهاد شراکت داد، سرانجام استودیو بهمن با شراکت منوچهر شاهسواری و من و با تجهیزات استودیو بدیع پا گرفت.

فراز و نشیب‌های استودیوی 20 ساله

استودیو شاید به خاطر اشتباهاتی که من کردم 2 بار تا حد تعطیلی پیش رفت. خودم هم
2 بار در این ساختمان تا نزدیکی مردن رفتم. یک بار به خاطر شدت کار همزمان با جشنواره تا مرز سکته رفتم و بار دیگر هم در یک شب زمستانی به خاطر زیادی کار در یکی از اتاق‌های استودیو خوابیده بودم و یک بخاری برقی را زیر میز چوبی گذاشته بودم، دود تمام اتاق را پر کرده بود و شانس آوردم که بیدار شدم. چندین بار تجهیزات استودیو را تغییر دادیم. تجهیزاتی که آن زمان از استودیو بدیع گرفتم، فقط چند سال مورد استفاده‌مان بود، بعد مجبور شدیم3-2 بار تمام تجهیزات را تغییر دهیم. یکی در مقطع شروع کار دیجیتال که شروع به استفاده از سیستم‌های DD 1500 آکائی کردم و در مقطع دیگر زمانی که استفاده از نرم‌افزارهای جدید کامپیوتری باب شد، تجهیزات عوض شدند. در اواخر دهه 70 میلادی در سطح دنیا انقلابی در تکنیک صدای فیلم‌ها یعنی استفاده از صدای چندکاناله و سیستم‌های پایین‌آورنده سطح نویز انجام شد. بعد از تلاش ناموفقی که در سال 75 برای تولید داخلی سیستم مشابه صورت گرفت که نزدیک بود به نابودی استودیو بهمن بینجامد، تنها چاره کار را در آن زمان در استفاده از امکانات خارج از کشور یافتم و در سال 78 اولین فیلم ایرانی (متولد ‌ماه مهر) با کمک‌های بی‌دریغ حمید نقیبی در استودیو «سن توان» پاریس با عقد مستقیم قرارداد با کمپانی دالبی به روش دالبی SR صداگذاری و میکس شد و پس از آن با وارد کردن تجهیزات جدید دیجیتال، صداگذاری فیلم‌های دیگری در ایران انجام گرفت و فقط میکس نهایی آنها در پاریس و با روش SR انجام شد.