علیرضا پورصباغ
جشنواره فیلم فجر از روز 12 بهمن در برج میلاد آغاز به کار کرد اما این آغاز پیش‌درآمدی در ایوان شمس داشت؛ پیش‌درآمد مورد نظر نمایش فیلم سه‌بعدی «آقای الف» به کارگردانی علی عطشانی بود. اغلب کسانی که موفق به تماشای فیلم شدند از فیلم ناراضی بودند و عده‌ای از این اکران سه‌بعدی بی‌اطلاع. به هر حال علی عطشانی است؛ عاشق تجربه کردن فیلم‌های بزرگ اما ضعیف. در این روز در برج میلاد 4 فیلم اکران شدند که 3 فیلم «هیچ‌کجا هیچ‌کس»، «او خوب سنگ می‌زند» و «گناهکاران» آغاز دلپذیری برای روز نخست جشنواره بود.
هیچ‌کجا هیچ‌کس
فیلم «هیچ‌کجا هیچ‌کس» شروع میخکوب‌کننده خاص و گیرایی دارد اما فیلم که به میانه می‌رسد به اثری ناامیدکننده بدل می‌شود. داستان فیلم روایتی از گروگانگیری طرح‌ریزی شده‌ای آمیخته به سرقت است که در قالب فرمی فیلم به صورت تقطیع زمانی روایت می‌شود. اگر فیلم روایت خطی داشت، فیلم داستانگوی بهتری می‌شد. غیرخطی شدن فیلمنامه صدمات فراوانی بدان وارد کرده است. شیوه روایی تثبیت شده در فیلم صدمات و آسیب محتوایی و روایی فراوانی به کلیت اثر وارد کرده است. اگر فیلم خطی روایت می‌شد فیلم از ظرفیت‌های تعلیق و هیجان بیشتری برخوردار می‌شد اما با فیلمنامه غیرخطی و تقطیع زمانی آنچنان جلوه‌گری خاصی از حیث محتوا را در فیلم نمی‌توان دید. بدنه درام اتفاقا از دقیقه 50 دچار افت شدید ریتمیک و رمزگشایی از طرح و توطئه داستانی می‌شود. نسبت فرم و محتوا در این فیلم به نوعی قالب اصلی اثر را تعیین می‌کند اما فرم فیلم در نسبت با محتوایش دارای جذابیت‌های روایی خاصی نیست. در این فیلم بازی رضا کیانیان فوق‌العاده متوسط و معمولی است و اصلا طراحی شخصیت و میزان کنش‌های این پرسوناژ در نقش پدر یلدا چنگی به دل نمی‌زند. مهناز افشار در نقش مرجان یکی از ضعیف‌ترین و نازل‌ترین بازی‌هایش را ارائه می‌کند، در عوض ستاره نورسیده سینما بهاره کیان‌افشار بازی قابل قبولی ارائه می‌کند، وی در نقش یلدا با عصیان پیوسته این شخصیت خوش می‌درخشد.
گناهکاران
بهترین فیلم جشنواره شاید تا پایان جشنواره از حیث کارگردانی فیلم «گناهکاران» فرامرز قریبیان است؛ کارگردانی که شمه‌ای از به‌روز بودنش را در 2 فیلم «جدال در تاسوکی» و «چشم‌هایش» نشان داده، اوج خلاقیت را از خود بروز می‌دهد و اتفاقا در این سن و سال شیوه کارگردانی‌اش نو و خلاقانه است. پلیس فاشیست (Police fascist )شمایلی است که تقریبا در اوسط دهه 70 با مجموعه فیلم‌های «هری کثیف» در سینما شکل رسمی و قالبی به خود گرفت. پلیس فاشیست به پرسوناژی گفته می‌شود که عملگرایی خاصی دارد و برای به چنگ انداختن پرسوناژ خبیث اعم از قاتل، دزد و هر موجود شرور دیگری در قالب بدمن از هر انجام عمل فراقانونی ابایی ندارد. مرز‌های اخلاقی برای پلیس فاشیست مشخص نیست. این شمایل غیرمتعارف در برخورد با رویدادها مثل یک ضدقهرمان عمل می‌کند. پلیس فاشسیت هیچگاه به صورت مستقل در سینمای ایران وجود نداشته و به دلیل خط قرمز‌های بیهوده از جانب اماکن نظارتی و پلیسی هیچگاه در سینمای ایران محقق نشده است. فرامرز قریبیان با فیلم گناهکاران نخستین‌بار است که در صنعت سینمای ایران تصویری دوست‌داشتنی از پلیس فاشیست به نمایش می‌گذارد؛ پلیسی که تنها آرمان‌های پلیسی‌اش برایش اهمیت دارد و آنچنان برگرفته از پلیس فاشیست‌های غربی نیست. تدین (فرامرز قریبیان) این موضوع را چه در عمل و چه در رفتار دائما نشان می‌دهد، مثلا در دیالوگی که قبل از دستگیر شدن ضیا(یکی از اشرار فیلم) میان پلیس اینترپل و تدین رد و بدل می‌شود، پلیس اینترپل می‌پرسد با چه انگیزه‌ای وارد پلیس شده، تدین پاسخ می‌دهد؛ زمانی که نوجوان بوده متوجه می‌شود همسایه معتادشان دخترش را برای به دست آوردن پول موادش می‌فروشد و همین اتفاق نیروی انگیزشی او برای پلیس شدن به شمار می‌رود. گناهکاران در هر لحظه‌اش پر از ظرافت‌های کارگردانی با پلان‌های خرد و میزانسن و دکوپاژهای متفاوتی است. با اینکه ساختار گاهی به شیوه کلاسیک سینما پهلو می‌زند اما تعمدا میزانسن‌‌های وسترن مدرن در بطن اثر مشهود است و به بخشی از ویژگی‌های شاخص فیلم بدل می‌شود. این فیلم بی‌شک می‌تواند در کارگردانی نامزد سیمرغ و حتی برنده این جایزه شود چرا که کارگردانی به صورت صددرصد در خدمت محتوا قرار دارد و هیچ فرمی از محتوا جا نمی‌ماند. برخلاف نظر متولیان اموری که به پدیده سینمایی پلیس فاشیست تنگ‌نظرانه نگاه می‌کنند، نگارنده معتقد است پلیس فاشیست سبب می‌شود تصویر پلیس و کارآگاهان جنایی در نظر مردم محبوب‌تر شود و خلق روایت‌هایی از جنس گناهکاران تنوع روایی را در سینمای پلیسی صدچندان خواهد کرد. سال‌هاست ژانر دوست‌داشتنی و جذاب مردمی پلیس به دلیل همین تنگ‌نظری‌های مورد اشاره محدود شده است.
او خوب سنگ می‌زند
استفاده از بازیگران بومی یکی از ویژگی‌های شاخص سینمای ایران می‌تواند باشد اما متاسفانه این ایده بزرگ نادیده گرفته می‌شود. بازیگران پایتخت‌نشین سعی می‌کنند لهجه دیگر نقاط ایران را به صورت ناقص اجرا کنند و عمدتا به آثار شاخص سینما لطمه می‌زنند. نمونه کاملا روشن و بارزش بازی نصفه و نیمه مجموعه بازیگران فیلم
«من و زیبا» و بازیگر بزرگی مثل پرویز پرستویی است. پرستویی و مجموعه بازیگرانش چنان ضعیف لهجه گیلکی را ادا می‌کنند که مخاطب عطای فیلم را به لقای نشنیدن این لهجه تصنعی می‌بخشد. در فیلم او خوب سنگ می‌زند تمام دیالوگ‌های فیلم با زبان شیرین لری ادا می‌شود، بازیگران بومی فیلم آنقدر نقش‌هایشان را دلچسب و شیرین بازی می‌کنند که از همان ابتدا مخاطب جذب جهان فیلم می‌شود بویژه بازیگر نوجوانی که نقش اصلی این فیلم را ایفا می‌کند و یکی از بازی‌های ویژه و شاخص این اثر را ارائه می‌کند. احمد درخشان در نقش بردو خوش می‌درخشد و ساعد سهیلی فرزند سعید سهیلی که در این فیلم نقش سربازی را ایفا می‌کند با مهارت خاصی جنبه‌های لذت‌بخش فیلم را صدچندان می‌کنند. در سینمای ایران فیلم‌های روستایی بسیاری ساخته می‌شوند اما نگاه شهری سازندگان سبب قربانی شدن اثر می‌شود. نمونه ساده‌اش
«یه عاشقانه ساده» سامان مقدم است که مناسبات شهری در فضایی روستایی جاری است. همین آسیب سبب می‌شود فیلم دچار لحنی پارادوکسیکال باشد و مخاطب با جهان روستایی فیلم ارتباط برقرار نکند. او سنگ می‌زند از این آسیب بزرگ مبراست و یکی از ویژگی‌های شاخص فیلم این است که مناسبات جاری در فیلم کاملا روستایی و بومی است. به هر صورت فیلم با اینکه تم ساده‌ای دارد از حیث فرم اثری سینمایی، دوست‌داشتنی و متفاوت است.