عطیه مسجدی
استعمار فرهنگی غرب همواره از طریق سلطه رسانهای بر مخاطبان صورت پذیرفته، حال چه مخاطبان کشورهای توسعه نیافته و کمتر توسعه یافته و چه حتی مخاطبان مردمی خود این کشورها. غرب هنرش در گرفتن ژست آزادی مطبوعات و داشتن جریان آزاد اطلاعاتی، مطبوعاتی، خبری و رسانهای است و در این نقش آنچنان اغواگرانه بازی کرده است که دیری است عرصه رسانهای منحصرا جولانگاه تفکرات و سیاست‌های ناپاک و فریبنده آنان است. این جریان استعمارگر با وجود قریب به 2 هزار شبکه ماهواره‌‌ای، حضور 9 شبکه در این آشفته بازار رسانهای را از سوی ایران تاب نیاورد و با کارشکنی‌‌های هر روزه اسباب ممانعت پخش این شبکه‌ها را فراهم و بیش از پیش بر رسوایی خود اذعان کرد.
اما سوال اینجاست که این عدم تحمل و شتابزدگی در برخورد با چند شبکه معدود آن هم به بهای بر هم خوردن ژست جریان آزاد اطلاعات چیست؟ چه ترس و واهمه‌‌ای اینان را اینگونه وادار به عکس‌العمل کرده است؟ بدیهی است ماهیت جمهوری اسلامی و بسط ایدئولوژیک روح ضد‌استکباری و ضدامپریالیسم فرهنگی آن در دنیاست که باعث ایجاد این ترس شده است.
بايد يادآوري كرد بسياري از وسايل ارتباط جمعي غرب كه از اواخر تابستان 1357همراه با گسترش امواج انقلاب اسلامي ايران و نزديك شدن خطر سقوط رژيم ديكتاتوري وابسته، به انتشار گزارش‌هاي مغرضانه درباره اين انقلاب دست زدند، نه تنها در دوران 25 ساله ديكتاتوري سلطنتي، راجع به نابساماني‌هاي داخلي ايران و ارعاب و اختناق حاكم بر آن، سكوت كرده بودند، بلكه از رژیم شاه و اقدامات و برنامه‌هاي به اصطلاح تجددطلبانه و توسعه‌گرايانه او كه در جهت تحكيم و تثبيت سياست‌هاي سلطه‌جويانه امپرياليستي دنبال مي‌شد، نيز تعريف و تمجيد کرده بودند. به همين جهت، در اوج جريان نوسازی انقلاب و قطعيت يافتن شكست الگوها و برنامه‌هاي غربي در ايران، هنوز هم روزنامه‌ها و راديوها و تلويزيون‌هاي غرب، با همان ديدگاه قبلي به وقايع جديد مي‌نگريستند.
در ادامه چند نمونه از تناقضات و عکس‌العمل‌های دور از رفتار رسانهای غرب را در انعکاس سوگیرانه اخبار وقوع انقلاب اسلامی از زبان چند تن از اندیشمندان بین‌المللی عرصه رسانه می‌خوانید.
پروفسورنوآم چامسكي، جامعه‌شناس و زبان‌شناس معروف آمريكايي در جلد يكم كتاب 2 جلدي جديد خويش به نام «اقتصاد سياسي حقوق بشر» ضمن بحث راجع به نقش جديد وسايل ارتباط جمعي غرب در حفظ رژيم‌هاي فاشيستي وابسته به آمريكا در جهان سوم، چنين يادآور مي‌شود: «در وسايل ارتباط جمعي، بيشتر جنبه‌هاي ظاهراً مثبت رژيم‌هاي وابسته مورد تاكيد قرار مي‌گيرد و جنبه‌هاي منفي آنها سانسور مي‌شود... هدف اصلي وسايل ارتباط جمعي آن است كه تصوير اين رژيم‌ها، بدون آنكه در اساس آنها تغييري پديد آيد، خوب جلوه داده شود تا به اين ترتيب، با ايجاد سازگاري سياسي درباره رژیم‌هاي فاشيستي و ادامه سلطه پدرخوانده آمريكايي آنها، وضع موجود حفظ شود... نمونه شگفت‌انگيز اين شيوه‌ها را درباره ايران مي‌توان مشاهده كرد... زماني كه بر خلاف هر‌گونه انتظار، مردم ايران براي انجام تظاهرات عليه رژيم وحشت و ارعاب شاه به خيابان‌ها ريختند، مطبوعات آزاد و سازشكار غرب، اين جبار سفاك را به عنوان يك رهايي‌بخش بزرگ كه كوشش مي‌كند كشور عقب‌مانده خود را با وجود مخالفت مذهبي‌هاي متعصب و دانشجويان چپ، از تمام مزاياي نوسازي برخوردار کند، معرفي مي‌كردند. در صفحات مطبوعات بزرگ آمريكا حتي يك مقاله و نيز يك گزارش هم نمي‌توان يافت كه در آن براي معرفي شاه، كلمه «ديكتاتور» به كار رفته باشد. وسايل ارتباط جمعي، به دامنه فساد و شدت ترور و شكنجه، عوارض مخارج افسانه‌اي تسليحاتي و نتايج بدفرجام اصلاحات ارضي و برنامه‌هاي شهرسازي بر زندگي اكثريت مردم، به ندرت اشاره مي‌کردند...».
چامسكي در پايان اين بخش كتاب، از سياست فريبكارانه حقوق بشر «جيمي كارتر» رئيس‌جمهوري وقت ايالات متحده كه همزمان با قتل‌عام صدها تظاهركننده ايراني با سلاح‌هاي آمريكايي از «رهبري پيروزمندانه شاه» حمايت مي‌كرد و از ايران به عنوان «جزيره ثبات در يكي از پر‌آشوب‌ترين مناطق دنيا» نام مي‌برد، بشدت انتقاد مي‌كند و بند و بست حكومت واشنگتن و وسايل ارتباط جمعي آمريكا براي حفظ رژيم‌هاي وابسته را كه به رغم تمام ادعاهاي سياست حقوق بشر همچنان با ارائه گزارش‌هاي مثبت و وعده‌هاي لفظي رهبران اين رژيم‌ها و كوچك نماياندن رنج‌ها و مصيبت‌هاي قربانيان ترور و وحشت دنبال مي‌شود، موجب «.... كمك رساندن به دژخيمان و نه ياري دادن به قربانيان...» معرفي مي‌كند. (صفحات 36 تا 39 و381 تا 383 ترجمه فرانسه كتاب)
2 محقق دانشگاهي فرانسوي به اسامي «كريستيان برومبرگر» و «ژان پير ديگار» در مقاله‌اي انتقادي كه تحت عنوان «برخورد غيرمنطقي‌ها» (نشريه «لوموند ديپلماتيك» شماره مارس1980) درباره بازتاب انقلاب ايران نوشته‌اند، با اشاره به «حيرت و خشم و عكس‌العمل پرخاش‌آميز» بسياري از وسايل ارتباط جمعي غرب برابر اين انقلاب و يادآوري بعضي اتهام‌هاي مغرضانه آنها مانند «رفتارهاي هيجان‌آميز جمعيت‌هاي پرتعصب»، «بازگشت به قرون وسطا» و «لطمات غيرقابل قبول به قواعد بين‌المللي» علل اين خشم و ناسزاگويي را مورد تجزيه و تحليل قرار داده‌اند. این 2 نويسنده در اين‌باره چنين يادآور شده‌اند: انقلاب ايران، هم عادت‌هاي فكري و برداشت‌هاي معمولي تحليلگران و هم توازن 2 بلوك را به هم زده است. الگوهاي كلاسيك يا به عبارت بهتر، دگماتيك، بيش از پيش در تشريح پيچيدگي و اصالت اين جنبش، احساس عجز مي‌كنند. اين جنبش نه يك مانور امپرياليستي است و نه يك پيروزي قشرهاي پرولتاريايي كارگران و دهقانان، بلكه بيشتر اتحاد غيررسمي و خود به خود مذهبي‌ها و بورژوازي كوچك و متوسط است كه ديكتاتوري شاه را سرنگون كرد...
نويسندگان مقاله سپس از اظهارنظرهاي يكجانبه بعضي جامعه‌شناسان و اقتصاددانان غربي براي«غيرمنطقي» جلوه دادن انقلاب اسلامی و نيز برداشت‌هاي دگماتيك گروه‌هاي چپ درباره جنبه‌هاي مذهبي این انقلاب انتقاد کرده‌اند و در اين‌باره حساسيت دسته اول را نتيجه از دست رفتن مزاياي اقتصادي قراردادهاي افسانه‌اي رژيم شاه با دولت‌هاي غربي و كوشش رژيم انقلابي جديد براي نيل به استقلال اقتصادي ايران و حساسيت دسته دوم را ناشي از تعارض انقلاب اسلامي با تجزيه و تحليل‌هاي قالبي ايدئولوژيك آنها معرفي كرده‌اند. در پايان مقاله نيز نويسندگان بر خصوصيات روحي و فرهنگي غرب‌مدارانه گردانندگان وسايل ارتباط جمعي كشورهاي اروپايي و آمريكايي در برخورد با انقلاب ايران تاكيد ورزيده‌اند.
يك محقق معروف فرانسوي بلژيكي‌تبار به نام «آرمان ماتلار» - که سال‌ها در شيلي و ساير كشورهاي آمريكاي لاتين به مطالعه و تحقيق درباره امپرياليسم فرهنگي و ارتباطي اشتغال داشته است - در يكي از كتاب‌هاي خود به نام «كاربرد وسایل ارتباط جمعي در زمان بحران» ضمن انتقاد از شيوه‌هاي خبرسازي ارتباطات جمعي غرب برابر جنبش‌هاي انقلابي جهان سوم، به انقلاب اسلامي ايران اشاره و چنين خاطرنشان كرده است: «به محض آنكه كشوري به يك دگرگوني انقلابي دست مي‌زند، با يك نوع كنجكاوي حيله‌گرانه و با تهيه مقدمات قبلي و ايجاد زمينه‌هاي مناسب، به تجاوز عليه حقوق بشر متهم مي‌شود. هنگامي كه يك كشور حاشيه‌اي وارد ميدان دگرگون‌سازي‌ها مي‌شود، اخبار وسايل ارتباط جمعي ناگهان درباره آن افزايش پيدا مي‌كند و بر جنبه خاصي از واقعيت كه به تمام واقعيت تبديل مي‌شود، تمركز مي‌يابد. براي بي‌اعتبار كردن يك واقعيت مهم خارجي همچون انقلاب ايران، ظرف چند روز و با چند كلمه تحت عنوان «انقلاب فناتيسم ايران» اتفاق نظر پديد مي‌آيد...».
رژيس دبره، نويسنده انقلابي مشهور فرانسه در كتاب معروفي تحت عنوان «اسكريب» در انتقاد از روشنفكران غربي نوشته است: «امروز يك اروپايي تقريباً برابر يكصد سياه آفريقايي ارزش دارد. همانگونه كه با توجه به حجم كلمات و تصويرها و اصوات اختصاص يافته به اخبار انقلاب ايران در وسايل ارتباط جمعي پايتخت‌هاي حيثيت انساني، ارزش يك ژنرال شكنجه‌گر ايراني كه علناً از طرف رژيم انقلابي جديد اعدام شده است، برابر 5 هزار مبارز ايراني است كه هر يك پس از چندين هفته شكنجه غيرقابل وصف، مخفيانه به وسيله رژيم دوست بزرگ غرب اعدام شده‌اند».
این نويسنده در كتاب ديگر خويش به نام «قدرت و رؤياهاي آن» افزوده است: «شاه ايران و حاميان او گمان مي‌كردند با صنايع جديد، تسليحات نظامي، بزرگراه‌ها و توريسم، كاري جدي و نوسازانه انجام مي‌دهند. آنها درباره رهبران مذهبي، داراي قضاوت‌هاي فولكوريك بودند. در اين موقع بود كه منطق فرهنگ بر اقتصاد و حتي بر نيروي نظامي غلبه كرد و يك انفجار كهن‌بنيان، با دست‌هاي خالي و با فريادهاي «الله‌اكبر» پنجمين ارتش جهان را مغلوب کرد...».