علیرضا پورصباغ
روز چهارم جشنواره باز هم مشتی فیلم ناامیدکننده به نمایش درآمد؛ فیلم‌هایی که مشخصا آثاری خنثی هستند که با دیدنشان احساس می‌کنید این فیلم‌ها ساخته شده‌اند تا به در و دیوار برنخورد و فقط فیلمی تولید کرده باشیم. تنها اتفاق قابل توجه روز چهارم فیلم «قاعده تصادف» بهنام بهزادی است که از حیث کارگردانی فیلم خلاقانه‌ای به شمار می‌رود و احتمالا بهزادی در بخش کارگردانی نامزد خواهد شد.
عقاب صحرا (مهرداد خوشبخت)
در سینمای فعلی ایران عده‌ای به اسم احیای سینمای تاریخی بودجه‌های کلان از نهادهای دولتی می‌گیرند و فیلم‌های می‌سازند که نه به درد دین می‌خورد، نه به درد آخرت. این آثار ظاهرا ارزشی بدون استراتژی خاصی ساخته می‌شوند و عمده این آثار بازگشت مالی و معنوی برای کسی ندارد. گروه‌ها این بودجه‌ها را از مراکز دولتی می‌گیرند و برای بی‌ارزش کردن تاریخ دست به ساخت اثری سینمایی می‌زنند. عباس اکبری، تهیه‌کننده فیلم از مدیران شبکه یک که کارنامه درخشاني در حوزه تهیه‌کنندگی ندارد و حداقل نامی معتبر به شمار نمی‌رود به واسطه پژمان لشگری‌ور موفق شد بودجه ساخت این فیلم را از فارابی بگیرد تا بدترین فیلم را درباره تاریخ اسلام بسازد. مشخص نیست بر اساس چه ضوابطی چنین تهیه‌کننده‌ای را انتخاب می‌کنند. واقعا جای بسی حیرت است. آیا مدیران فارابی محض رضای خدا فیلمنامه را خوانده بودند که اینقدر چشم و گوش بسته به لشگری‌پور اطمینان کردند تا این پروژه را به عباس اکبری اهدا کند؟
از سوی دیگر مهرداد خوشبخت کارنامه قابل قبولی در حوزه سینما ندارد؛ اغلب فیلم‌های کوچک و مستقلی که ساخته است فیلم‌های درخور اعتنایی نیستند. این اتفاق درباره وحید موسائیان نیز افتاده و حاتم‌بخشی فارابی درباره بودجه اعطا کردن به فیلم «عقاب صحرا» با توجه به اینکه اثری درخور اعتنا تولید نشده شبهه‌برانگیز است. خوشبخت در کارنامه‌اش دوجین فیلم سینمایی دارد که هیچکدام آثار شاخصی نیست و مشخص نیست بر اساس چه ویژگی‌هایی سکاندار یک پروژه فاخر می‌شود. فارابی با انتخاب عباس اکبری و مهرداد خوشبخت چه فرصت خوبی را از سینمای ایران برای ساخت فیلمی استاندارد گرفته است.
یک، دو، سه، پنج (محمد معيري)
درباره افغانستان فیلم‌های زیادی ساخته شده است. در جشنواره امسال 3 فيلم با موضوع اين كشور حضور دارد. «فرشتگان عقاب»، «خاك در جان» و «يك، دو، سه، پنج». «يك، دو، سه، پنج» با وجود اینکه با هدف نشان دادن معضلات و مشکلات افغانستان ساخته شده فیلمی خنثی و بی‌اثر است. روایت درباره 5 دستگیر شده توسط طالبان است که یکی از آنها می‌گریزد و گروه 2 نفره‌ای که این گروه 5 نفره را مراقبت می‌کنند فردی بی‌گناه را دستگیر می‌کنند به پادگان طالبان ببرند و او را جای فرد فراری اعدام کنند. «یک، دو، سه، پنج» رسما قالب تئاتری دارد و اصلا اثری سینمایی نیست و به نظرم یکی از بدترین فیلم‌های اولی به شمار می‌رود. تا روز چهارم تنها فیلم اولی درخور اعتنای به نمایش درآمده «روز روشن» (حسین شهابی) است. فیلمنامه این فیلم زمخت، مغموم و کسل‌کننده است و هیچ طیفی از مخاطبان نمی‌تواند با روایت فیلم ارتباط برقرار کند، بازی‌های مجموعه بازیگران یک افتضاح واقعی به شمار می‌رود. آناهیتا افشار در این فیلم گویش مشهدی و جنوبی را با یکدیگر تلفیق کرده و به جای لهجه افغانی به مخاطب ارائه می‌کند. در هر صورت تراژدی عدم داشتن تفکر و تولید محتوا در فیلم جاری است. سازنده هم بسیار پرمدعاست و فکر می‌کند اثر قابل رقابتی با فیلم کاترین بیگلو ساخته است و با تبختر با عوامل برگزارکننده جشنواره برخورد می‌کند. این تبختر کارگردان ناشی از فیلم اول کار را به جایی رساند که محمدرضا شهیدی‌فر، مجری جلسات نقد و بررسی جشنواره، به دلیل اصرار کارگردان مبنی بر حضور یکی از بازیگران فرعی در جلسه نقد و بررسی این مراسم را تعطیل اعلام کرد. بعد از تعطیلی جلسه نقد و بررسی، نویسنده فیلمنامه نیز مقابل خبرنگاران حاضر شد و اعلام کرد تحریفات بسیاری در فیلمنامه‌اش صورت پذیرفته و تصمیم دارد از کارگردان این اثر شکایت کند. این نویسنده دل پری داشت و خوراک خوب خبری برای رسانه‌ها در روز چهارم جشنواره به شمار می‌رفت.
قاعده تصادف (بهنام بهزادي)
«قاعده تصادف» پس از «تنها 2 بار زندگی می‌کنیم» دومین فیلم بهزادی به شمار می‌رود. در دوره‌ای که بهزادی فعالیت سینمایی نداشت اقدام به ساخت چند تله‌فیلم ناامیدکننده کرد و عده‌ای فکر می‌کردند فیلم «تنها 2 بار زندگی می‌کنیم» یک اتفاق در کارنامه بهزادی بوده اما باید اذعان داشت اگر بگوییم این فیلم محتوای غنی دارد و محتوا نسبت به فرم پیش می‌افتد، اغراق نکرده‌ایم و برخلاف فیلم نخست «قاعده تصادف» فیلمی است اغنا و اغواکننده در فرم. فیلم تنها 18 پلان- سکانس طولانی دارد که با دوربین روی دست گرفته شده و تنها 18برش در میان پلان- سکانس‌های طولانی کارگردان وجود دارد. وقتی چنین اتفاقی می‌افتد یعنی بازیگران مثل صحنه تئاتر مجبور به تداوم حسی بازی‌های خود می‌شوند. این اتفاق به نظرم یکی از اتفاق‌های فرمی است که در فیلم به وضوح دیده می‌شود. شخصیت‌پردازی‌های گروهی یکی از ویژگی‌های فرمی فیلم به شمار می‌رود. شاید فرآیند شخصیت‌پردازی در فیلمنامه اتفاق افتاده است اما در این فیلم برخلاف دیگر آثار سینمایی شخصیت‌پردازی هنگام اجرا اتفاق می‌افتد یعنی 2 ویژگی تئاتری را به قالب سینمایی آوردن. نمی‌دانم آنهایی که دم از فرم‌شناسی و نقد فرمالیستی می‌زنند می‌توانند چنین جزئیاتی را درک کنند. تا اینجای جشنواره با 2 فیلم خوب روبه‌رو بودیم که با 2 شیوه، سبک و فرم ساخته شده است؛ «گناهکاران» (فرامرز قریبیان) با پلان‌های خرد کمتر از 20 ثانیه و نماهای متفاوت کلاسیک و فیلم بهزادی با سکانس- پلان‌های طولانی که به‌زعم نگارنده در 2 فرم خاص یادشده، ساختار در خدمت محتوای این آثار است و این اتفاق را جدای از تحلیل محتوایی اثر باید بررسی کرد. اتفاقا کارگردانی «تنها 2بار زندگی می‌کنیم» آنچنان دارای خلاقیت نیست اما فیلم «قاعده تصادف» از مرحله پیش‌تولید تا پس‌تولید فیلم کارگردانی است. برخلاف ابهام، ایهام و مولفه‌های استعاری که در «تنها 2بار زندگی می‌کنیم»، به سوررئالیسم ترکیب با رئالیسم دامن می‌زند، در فیلم «قاعده تصادف» با یک فیلم شسته و رفته شهری مواجهیم؛ فیلمی که ضمن آنکه فرم در آن جاری است از شیوه ظریفی برای قصه‌گویی استفاده کرده و تقریبا کارگردان را به مقصودش رسانده اما با توجه به اینکه محتوای فیلم را به دلایل ایدئولوژی خاصی که دارم دوست ندارم، هنگام اکران حتما تحلیل مفصل از محتوای آن ارائه خواهم کرد.