۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۰:۳۴
پرونده‌ای درباره فوتبال‌ ترکیه

غرب‌زدگي

در طول دوران مدرنیته، میدان ورزش همواره بستری مساعد برای بیان و تقویت انواع ملی‌گرایی و محلی‌گرایی بوده است، مفهوم ملی‌گرایی ورزشی به این مساله می‌پردازد (هابرمن به نقل از بیرنر 2001: 17-18) البته واژه‌های دیگری مثل میهن‌پرستی ورزشی نیز در برخی آثار به همین مساله پیوند ورزش مدرن و ملیت اشاره می‌کنند. در این نوشتار به معرفی این مفهوم و بررسی کاربرد آن در کشورهای مختلف جهان پرداخته می‌شود. تجربه این کشور همسایه ایران، از این نظر منحصر به فرد است که در فوتبال ملی و باشگاهی خود همواره در پی راهی به سوی آرمان اروپایی شدن می‌گشته است. این آرمان هم بر تاریخ تیم ملی ‌ترکیه و هم باشگاه‌های آن سایه پرپشتی افکنده است. اینکه فوتبال نمایشگر هویت ملی است بیش از هر جا در ‌ترکیه قابل پیگیری است؛ در‌ ترکیه حتی قبل از بازی‌های باشگاهی هم سرود ملی خوانده می‌شود و در دیدارهای اروپایی، از آنجا که خواندن سرود ملی قبل از بازی ممنوع است ‌ترک‌ها یک ساعت قبل از آغاز بازی وارد زمین می‌شوند سرود می‌خوانند و به رختکن بازمی‌گردند تا هم سنت ملی خود را حفظ کنند و هم از مجازات یوفا در امان باشند. از دیدگاه صدر همین تاکید پررنگ همیشگی ‌ترک‌ها بر «ما» و فاصله‌گذاری با «دیگران» از جمله عوامل رانده شدن‌ ترکیه از جامعه اروپایی است: دیدگاه ناسیونالیستی در آمیخته به تعصب‌ ترک‌ها از دهه 1980، درگیری آنها با کردهای تجزیه‌طلب که در قالب حزب کارگران کردستان به مبارزه مسلحانه علیه دولت ‌ترکیه دست زده‌اند را تشدید کرد. در حقیقت اشاره همیشگی‌ ترک‌ها به «دیگران» و اهمیت «ما» یکی از دلایل بی‌اعتمادی جامعه اروپایی به آنهاست بدین‌ترتیب صدر بازتاب هویت‌ ترکیه را در زمین چمن به وضوح می‌بیند و توضیح می‌دهد آرمان پذیرفته شدن به عنوان یک ملت اروپایی نه فقط بر بازی‌های ملی ‌ترکیه، بلکه بر رقابت‌های باشگاهی نیز سایه انداخته؛ در این رقابت‌ها همیشه تیم ملی یا باشگاهی ‌ترکیه، زنگ تفریحی برای حریفان اروپایی به شمار می‌رفته است. شعارهای روی سکوهای استادیوم‌ها بیش از هر واکنشی، حساسیت‌ ترک‌ها نسبت به اروپا را عیان کرد. شعار معروف ‌ترک‌ها در دیدارهای اروپایی: «اروپا به ما گوش بده/ این صدای پای‌ترک‌هاست/ هیچکس نمی‌تواند بر ما حکم براند»، علاقه ‌ترک‌ها به اروپا از یک سو و احساس نوعی نفرت از آنها را از سوی دیگر دربرداشت. استفاده از واژه «همجنسگرا» در اشاره به اروپایی‌ها در شعارشان «اروپای همجنسگرا، مراقب خودت باش» حداکثر نفرت آنها را می‌رساند. این واژه در‌ ترکیه، شدیدترین توهینی است که در فرهنگ مردسالارانه فوتبال به کسانی که از آنها نفرت دارند ابراز می‌شود. اروپایی‌ها که از حساسیت ‌ترک‌ها نسبت به خود باخبرند، معمولا در استادیوم‌ها با شعار نیشدار «ما اروپایی هستیم؛ شما کجایی هستید؟» به ‌ترک‌ها خاطرنشان کردند از ادیرن به آن‌سو‌تر نرفته‌اند [ادیرن غربی‌ترین نقطه‌ ترکیه و در قسمت اروپایی خاکش است] یکی از شعارهای طرفداران گالاتاسرای با تکرار جمله «ما هم اروپایی هستیم و در جام باشگاه‌های اروپا بازی می‌کنیم» نشان می‌دهد آن دلمشغولی تا چه حد در‌ ترک‌ها رسوخ کرده است. به هر حال در پایان قرن بیستم فوتبال ‌ترکیه چنان پیشرفت می‌کند که حالا دیگر نه زنگ تفریح بلکه صخره‌ای نفوذناپذیر برابر تیم‌های قدرتمند اروپایی به شمار می‌رود. ‌ترکیه در جام ملت‌های اروپا، در سال‌ 2000 موفق ظاهر شد، در همان سال 2000 باشگاه ‌ترکیه‌ای گالاتاسرای جام یوفا را فتح می‌کند. فاتح‌تریم، مربی گالاتاسرای خیلی مختصر با اشاره به آرمان پذیرفته شدن در اروپا می‌گوید: «دیگر نمی‌توانند ما را نادیده بگیرند.» همچنین از موفقیت‌های ملی فوتبال‌ ترکیه باید به حضور در نیمه‌نهایی جام‌جهانی 2002 و کسب رتبه سوم آن جام اشاره کرد. بیرنر هم به ملی‌گرایی ورزشی‌ ترکیه اشاره می‌کند. او توضیح می‌دهد وقتی در سال 1998 تیم ملی‌ ترکیه توانست تیم آلمان را شکست دهد در خیابان‌های آلمان همان قدر شادی و رقص برپا بود که در خیابان‌های‌ ترکیه. به نظر بیرنر این نشان می‌دهد زندگی طولانی‌مدت ‌ترک‌ها در آلمان، حتی کسانی که در آلمان به دنیا آمده بودند را از هویت و تبار خود جدا نکرده است، آنها «آلمانی» نشده‌اند و از برد‌ ترکیه تا این حد دچار هیجان می‌شوند.

ارسال نظر
captcha
پربیننده