رضا طريقت:
در سه سال گذشته درباره نحوه انتخاب و داوري جشنواره فجر شائبه‌ها و شایعات فراوانی بر سر زبان‌ها افتاده و فیلمسازان همیشه به نحوه گزینش هیات انتخاب تا شیوه برگزاری و داوری این رویداد اعتراض می‌‌کنند، اخیرا اهالی رسانه نیز به جمع معترضان نحوه انتخاب و داوری جشنواره فجر پیوسته‌اند. این شیوه اداره جشنواره مختص جشنواره فیلم فجر نیست و در جشن خانه سینما نوعی نقصان در انتخاب داوری همواره وجود دارد و نحوه گزینش و داوری همواره با نگاهی فرمایشی با چاشنی سیاسی توامان است. به همین دلیل از نگاه فیلمسازان و اهالی رسانه جایزه گرفتن آثار سینمایی و عوامل دست‌اندرکار در جشنواره فیلم فجر به معنی تراز بودن اثر یا فعالیت هنری عوامل نیست. باید اشاره کنم برای رسیدن به مطلوب مورد نظر جشنواره فیلم فجر برای همیشه تعطیل و آکادمی فیلم فجر افتتاح شود. یعنی مثل مراسمی نظیر اسکار، آثار سینمای ایران در طول یک‌سال فرصت نمایش در سینماها را پیدا کنند، سپس مورد قضاوت و داوری قرار گیرند. در این فرآيند جریان سینمای ایران بايد دارای صنوف و اتحادیه مستقل از دولت باشد و بدون حضور جریان دولتی امکانپذیر خواهد بود اما جشنواره فیلم فجر همواره با نگاه سیاسی و فرمایشی مدیران فرهنگی اداره شده و تنها در 4 سال دوره مدیریت صفارهرندی از اتهام سفارشی و فرمایشی دوری جسته است. فراموش نکنیم که فیلم عصر جمعه مونا زندی حقیقی با ایدئولوژی دولت نهم هیچ تناسخ و نسبتی نداشت اما استقلال انتخاب و رای، در همان دوره مطلوبی که از 2 سو متهم به لیبرالیسم و فالانژیسم می‌‌شد (هنوز هم میشود) تا حدودی افسار فرهنگ را از چنگال سیاسی نگری خارج کرد و البته ناداوری سینمایی کمتر اتفاق افتاد. بحث ناداوری پیش آمد، باید اشاره کنم در همان دوره که اداره جشنواره قالب مطلوب‌تری داشت ناداوری‌هایی از جانب سینماگران اتفاق می‌‌افتد که این معضل ریشه در تصمیم‌گیری‌های سینماگران داشت اما داوری‌های 3 سال اخیر جشنواره و شیوه انتخاب فیلم‌ها در 4 سال دوره مدیریتی ریلگذاران سراسر حاشیه و شائبه بوده است و نگاه دولتی، سلیقه‌ای و فرمایشی به شکل فزاینده‌ای در تصمیمات کلان جشنواره تاثیر گذاشته است. حال تصمیم دارم در ادامه این یادداشت ناداوری‌های 3 سال اخیر را
بر‌شمرم تا به این نتیجه برسیم چرا جشنواره امسال به دام اهدای جوایز غیرکارشناسانه افتاده است. خاطرمان هست که فیلم «به رنگ ارغوان» ابراهیم حاتمی‌کیا قبل از برپایی جشنواره بیست و هشتم از جمله آثار رفع توقیفی به شمار می‌‌رفت. پس از استقرار ریلگذاران فعلی سینما در سال 88 تصمیم گرفته شد به رنگ ارغوان رفع توقیف شود و از آن برندسازی شود و متاسفانه توجه زیاد به این فیلم سبب شد که آثار دیگر در جشنواره بیست و هشتم نادیده گرفته شود.
در همان سال 88 سيمرغ بلورين بهترين فيلم‌های اول و دوم به جمال شورجه و حسن عليمرداني برای فیلم «نفوذي» اهدا شد که البته این نحوه داوری منصفانه نبود در صورتی که عمده کارشناسان سینما در همان سال حوالی اتوبان را بهترین فیلم برگزیده قلمداد می‌‌کردند و در نامتعادل‌ترین شکل ممکن جایزه فیلم اول و دوم به نفوذی اهدا شد تا به شائبه و شایعه مورد لطف قرار گرفتن اعضای هیات اسلامی هنرمندان دامن زده شود. یا در مورد مهدی فقیه و بازی‌اش در «ملک سلیمان» که با دوبله چندین باره اکبر منانی (دوبلور) محقق شده بود، نحوه داوری و اعطای جایزه به فقیه به شک درباره شیوه گزینشی بیشتر دامن زد و نکته مهم این است که به رنگ ارغوان واقعا شایسته جایزه بهترین فیلم نبود و عمده نگاه‌ها معطوف به 2 فیلم شب واقعه (شهرام اسدی) و طلا و مس (همایون اسعدیان) بود. فیلم ماندگار طلا و مس و شب واقعه به شکل اسفناکی نادیده گرفته شدند. طیفی‌نگری مدیریتی در جشنواره همان سال سبب شد حمید فرخ‌نژاد که اسطوره ماندگار دریا قلی را روی پرده سینما ماندگار کرد، نادیده
گرفته شود.
این دیدگاه‌های غلط در داوری جشنواره بیست و نهم ادامه یافت؛ در جشنواره بیست و نهم جایزه بازیگر نقش اول مرد به مهدی هاشمی اهدا شد در صورتی که شیوه بازی هاشمی گرته‌ای کاملا ناقص از نقش نادر سیاه در فیلم «هیچ» بود که در 2 فیلم آقایوسف و آلزایمر پدیدار شده بود اما با توجه به اینکه فیلم «هیچ» در جشن بیست و هشتم از دایره رقابت کنار گذاشته شد و مهدی هاشمی نادیده گرفته شده بود به نازل‌ترين اکت‌هایش در سال بعد جایزه اعطا شد.
اما در اهدای جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن به نظر همه کارشناسان که 4 گزینه لادن مستوفی «گلچهره»، غزل شاکری «آینه‌های روبرو»، هانیه توسلی «ندارها»، فاطمه معتمدآریا «اینجا بدون من» را مستحق دریافت سیمرغ می‌‌دانستند این جایزه به بدترین ایفای نقش از جانب مهتاب کرامتی اهدا شد. در همان سال در حالی که شهاب حسینی استحقاق دریافت جایزه نقش مکمل را برای فیلم جدایی داشت اما این جایزه به حامد بهداد اهدا شد و نکته مهم درباره بازیگر نقش مکمل زن بود که مهناز افشار توانست این جایزه را از آن خود کند در صورتی که ریما رامین‌فر برای ایفای نقش در فیلم ماندگار «یه حبه قند» از همه رقبایش شایسته‌تر بود. در سی‌امین دوره جشنواره فیلم فجر اغلب گمانه‌زنی‌های کارشناسان و منتقدان سینما معطوف به فیلم ماندگار و زیبای «ملکه» بود و متاسفانه در این جشنواره شأن جشنواره و سلیقه داوران تا مرتبه تله‌فیلمی همچون روزهای زندگی تنزل کرد و مهم‌ترین جوایز نصیب این فیلم شد. اما در جشنواره‌هایی که گذشت داوری منصفانه‌ای صورت نپذیرفت، در سالی که مسعود ده نمکی بهترین فیلم سینمایی‌اش را متناسب با زمانه ما ساخته بود و دورانی که شماری از سیاستمداران بر طبل روحانیت‌زدایی می‌‌کوبیدند ده‌نمکی فیلمی ساخت تا جایگاه شامخ روحانیت را به همان طیف مشخص یادآوری کند. «رسوایی» واجد این شایستگی بود که می‌‌توانست جایزه بهترین فیلم را از آن خود کند. اگر قرار است جشنواره فیلم فجر به مناسبت فجر انقلاب به اثری شاخص در بخش بهترين فيلم جایزه اعطا كند اين اثر بايد متناسب با گفتمان رسمی انقلاب اسلامی باشد. «استرداد» در اختتامیه فجرامسال توانست جایزه بهترین فیلم را از آن خود کند فیلمی که قواره بردن این جایزه را به هیچ وجه نداشت. فیلمی که هدایت و کارگردانی‌اش را یکی از شمقدریون هیات اسلامی هنرمندان برعهده دارد و محسن علی‌اکبری از نزدیکان شمقدری تهیه‌کنندگی‌اش را برعهده دارد، یعنی جایزه این جشنواره به تهیه‌کننده‌ای اهدا شد که یکی از اعضای برجسته هیات اسلامی هنرمندان به شمار می‌‌رود و یکی از پرده‌نشینان دوره مدیریت شمقدری است. در واقع اهدای تهیه‌کنندگی فیلم و دادن جایزه به فیلمی كه در فرم و محتوای ارزش آن به اندازه یک قسمت از سریال «کارآگاه علوی» نیست، به نوعی رفیق‌نوازی به شمار می‌‌رود.
جایزه بهترین بازیگر نقش اول مرد به حمید فرخ‌نژاد در نقش فرامرز تکین اهدا شد، بازیگری که از الف تا ی بازی‌اش در این فیلم لخت، کرخت و متکی بر صورت سنگی فرخ نژاد است. بازی فرخ‌نژاد فاقد بروز احساسات خاصی در این نقش است و متاسفانه فرخ‌نژادی که باید برای چهارشنبه سوری و شب واقعه صاحب سیمرغ می‌‌شد برای بدترین اکت و حضور خود جایزه این جشنواره را دریافت کرد تا شمقدری در دوران مدیریتش بهای بی‌اعتنایی‌اش به شب واقعه و حضور فرخ نژاد در این نقش را پرداخت کند. پگاه آهنگرانی بازیگری است که هیچگاه هیچ نقشی را به درستی ایفا نکرده و ماندگارترین حضورش در فیلم دختری با کفش‌های کتانی است و این حضور تنها به محتوای فیلم بازمی‌‌گردد وگرنه آهنگرانی به هیچ وجه بازیگر ترازی نیست و اتفاقا حضور موثری در فیلم «دربند» ندارد و اگر هیات داوران برای ری‌اکشن گریه او در مقابل پرسوناژ نازنین جایزه داده‌اند صد البته اشتباه کرده‌اند. فیلم دربند فیلم قابل تاملی است اما از حیث کارگردانی زمانی که گناهکاران با وجود کارگردانی غیرمتعارف در جشنواره حضور دارد و هر پلان فیلم از 10 الی 20 ثانیه تجاوز نمي‌کند و کارگردانی شناوری در بطن اثر جاری است نادیده گرفتنش توسط هیات داورانی که همگی کارگردان به شمار می‌‌روند صد البته جای سوال دارد. نگارنده به عنوان کارشناس فیلمنامه که اغلب به عنوان مشاور فیلمنامه فعالیت کرده‌ام مثل روز برایم مشخص است که در این جشنواره هیات داوران اگر از زوایه کاملا کارشناسانه‌ای می‌‌خواست بهترین فیلمنامه را انتخاب کند باید جایزه این جشنواره را به فیلمنامه «روز روشن» اعطا میکرد. فیلمنامه قابل اعتنایی که شیوه روایتگری‌اش و شخصیت‌پردازی‌اش کاملا غیرمتعارف است. نسل کارگردان‌هایی که همچنان اعتقاد به شیوه روایتگری کلاسیک دارند مسلم است نمی‌توانند شیوه‌های نوین فیلمنامه نویسی را درک کنند و روز روشن واقعا استحقاق این جایزه را داشت و به دلیل یکسو نگری نتوانست بدان دست پیدا کند. در این جشنواره «نازنین بیاتی» حکما و قطعا استحقاق دریافت این جایزه را داشت که متاسفانه دورانی که بازیگران نوظهور به این جایزه دست پیدا می‌‌کنند گذشته است، ضمن اینکه ترانه علیدوستی برای حضور در آسمان زرد کم‌عمق می‌‌توانست به عنوان بازیگر نقش اول برگزیده شود. اعتقاد راسخ بسیاری از کارشناسان این است که هانیه توسلی این جایزه را باید برای فیلم خصوصی حسین فرحبخش دریافت میکرد و این بار یک‌سال دیرتر برای بازی کم رمق‌تری این جایزه را گرفت تا شمقدریسم به این بازیگر نیز بدهکار نباشد اما اغلب منتقدان سینما فیلم «جیب‌بر خیابان جنوبی» را مستحق دریافت جایزه بهترین موسیقی فیلم می‌‌دانستند که متاسفانه موسیقی این فیلم از سوی هیات انتخاب و داوری نادیده گرفته شد و البته تنها جایزه بحق این دوره از جشنواره اعطای سیمرغ بلورین به جایزه نقش مکمل مرد یعنی رامبد جوان است. غیر از این جایزه سایر جوایزی که اعطا شد به نوعی تسویه حساب‌های قدیمی با اهالی سینما بود که در دوره‌های قبلی قدر نادیده شده بودند، مثل فیلم مرهم که می‌‌توانست جایزه بهترین فیلم جشنواره بیست و نهم را از آن خود کند و به جای کیمیایی، داوودنژاد این جایزه را دریافت کند. اهداي جایزه ویژه هیات داوران به داوودنژاد جایزه‌ايي کاملا سفارشی است. امید این است که هر هنرمندی برای اثر شاخصی که در جشنواره دارد جایزه بگیرد و جوایز به آثار نازل و سطحی‌تر سال بعد اعطا نشود.