ادوارد فرانکلین آلبی در ردیف نمایشنامه‌نویسان نامدار جهان است. آنهایی که آثار آلبی را خوانده‌اند به‌خوبی می‌توانند میان کارهای او و آثار نویسندگان بزرگی چون ساموئل بکت، اوژن یونسکو، تنسی ویلیامز، آرتور میلر و... شباهت‌هایی بیابند. آلبی در طول حیات خود نمایشنامه‌های متعددی نوشت که «داستان
باغ وحش»، «رویای آمریکایی»، «مرگ بسی اسميت»، «لولیتا»، «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟» و... از این جمله‌اند. اگرچه وی عمده شهرت خود را مرهون نمایشنامه «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟» است برخی بر این باورند که این نمایشنامه درعین اینکه به ظاهر به پیچیدگی روابط زناشویی اشاره دارد اما باطنا به نقد جامعه آمریکا پهلو می‌زند.
توجه به وجوه بصری و دراماتیکی
انتشار این نمایشنامه تا جایی سر و صدا کرد که در سال 1966 فیلمی با همین نام به کارگردانی مایک نیکولز با بازی 2 ستاره سینمای وقت هالیوود یعنی الیزابت تایلور و ریچار برتون از سوی کمپانی برادران وارنر ساخته شد. کارگردان دراین فیلم تمام هم و غم خود را به کار بست تا ضمن وفادار بودن به متن اصلی، اثری دراماتیزه و پرتعلیق ارائه دهد و استقبال مخاطبان فیلم از دهه 60 تا امروز به‌خوبی گواه این ادعاست که فیلمساز از این منظر مانند نویسنده گام موفقی برداشته است. نکته جالب درباره این اثر این است که تا امروز چه در قالب دراماتیکی، سینمایی و نوشتاری نزد مخاطب با استقبال مواجه بوده است. در سال 2007 انجمن فیلم آمریکا فیلم «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟» ساخته نیکولز را در رده شصت و هفتمین فیلم برتر تاریخ سینما معرفی کرد. در عین حال 4 بازیگر این فیلم کاندیدای دریافت اسکار شدند. نمایشنامه آلبی در ردیف معدود نمایشنامه‌هایی است که از همان ابتدا مورد توجه منتقدان واقع شد و آنها جایزه تونی که بهترین جایزه در زمینه نمایشنامه‌نویسی است را به آلبی اهدا کردند. این نمایشنامه همچنین کاندیدای دریافت جایزه پولیتزر در سال 1963 نیز شد اگرچه نتوانست جایزه را به دست بیاورد. نمایشنامه «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟» به وسیله سیامک گلشیری ترجمه شده و چاپ فارسی آن تاکنون به واسطه علاقه‌مندی مخاطبان آثارنمایشی تا امروز بارها و بارها مورد تجدید چاپ واقع شده است.
کی از گرگ بد گنده می‌ترسد؟
«چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد» روایت زندگی «مارتا» و «جورج» زن و شوهری است که اگرچه سال‌ها در کنار یکدیگر در صلح و آرامش زندگی می‌کنند اما دائما در پی تحقیر هم هستند. جورج، استادیار تاریخ در یک دانشکده است که مخاطب هم در نمایشنامه و هم در طول فیلم به‌تدریج و از لابه‌لای تک‌گویی‌ها یا مجادله‌هایی که او با مارتا دارد درمی‌یابد که شخصیتی مغرور دارد، مارتا به الکل اعتیاد دارد و این اعتیاد اختلافات خانوادگی آنها را مضاعف می‌کند. داستان از آنجایی شروع می‌شود که جورج و مارتا در یک میهمانی با یک استاد زیست‌شناسی و همسرش آشنا می‌شوند و بعد از این آشنایی آنها را به خانه‌شان دعوت می‌کنند. برخی بر این باورند که «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟» اثری است که ملهم از ترانه «کی از گرگ بد گنده می‌ترسد» والت دیزنی در رمان معروف «سه بچه خوک» نوشته شده است. تا جایی که نمایشنامه و فیلم نیز بر اساس خواندن ترانه «چه کسی از گرگ بد گنده می‌ترسد» آغاز می‌شود. نمایشنامه‌ای که ادوارد آلبی به نگارش آن پرداخت همچنان بعد از گذشت سال‌ها بین منتقدان ادبیات نمایشی جهان مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرد.
خلق موقعیت‌های متضاد
شاید یکی از دلایل مکث منتقدان روی این کتاب این باشد که آلبی در مقام نمایشنامه‌نویسی چیره‌دست، روابط انسانی و عاطفی زوجی میانسال را در عین سادگی، پیچیده و پرابهام تصویر کرده است. ارائه دیالوگ‌های شسته و رفته و خلق موقعیت‌های کمدی از دیگر مولفه‌های نمایشنامه و فیلم «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟» به شمار می‌رود. این اثر بعد از انتشار و نمایش در قالب فیلم (خاصه از منظر تصویری) لقب تلخ‌ترین کمدی‌های تاریخ سینما را نیز به خود اختصاص داد. صحنه مواجهه رفتاری و پرخاشگری مارتا و جورج در مقابل میهمانانی که به خانه دعوت کرده‌اند بی‌تردید یکی از زیباترین قسمت‌های نمایشنامه و همین‌طور فیلم به شمار می‌رود. اگرچه نمایشنامه «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟» در عین اینکه دارای روایت ساده و خطی است و گهگاه مجادله میان کاراکترهای اصلی لبخند به لب مخاطب می‌آورد و گاه او را متعجب می‌کند، اثری پرچالش است که برای درک عمیق آن باید چند بار نمایشنامه را مطالعه کرد یا فیلم را بیش از یک بار دید. به عنوان مثال، صحنه‌ای که جورج خبر مرگ ناگهانی پسرشان را که در تصادفی در جاده کشته شده به مارتا می‌دهد، بعد از کش و قوس‌های فراوان مخاطب با این حقیقت روبه‌رو می‌شود که آنها هیچگاه پسری نداشته‌اند! مخاطب برای دیدن این فیلم با 3 پرده آشنایی 2 زوج (پرده اول)، حضور زوج‌ها در رستوران بی‌مشتری (پرده دوم) و نزاع کلامی میان 2 شخصیت اصلی فیلم (پرده سوم) مواجه می‌شود و در واقع وجود این 3 پرده است که به کشف و شهود و رفتارشناسی شخصیت‌ها از سوی مخاطب منجر می‌شود. شخصیت‌پردازی در این اثر تا اندازه‌ای بی‌عیب و نقص و به دقت طراحی شده و نمایشنامه از منظر درونمایه به حدی از ویژگی گیرایی و جذابیت برخوردار است که بیراه نیست اگر نمایشنامه و فیلم را در ردیف بهترین آثار کلاسیک جهان قلمداد کنیم.
از مرگ تصنیف‌خوان تا نقد انسان مدرنیته
اگر بخواهیم کارنامه آلبی را به عنوان نمایشنامه‌نویسی که توانست با خلق آثار درام تحولی در ادبیات نمایشی وقت ایجاد کند به اجمال بررسی کنیم، بی‌انصافی است اگر تنها به نمایشنامه «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد» بسنده کنیم. «داستان باغ‌وحش» نخستین اثر او در حیطه نمایشنامه‌نویسی به شمار می‌رود که در دهه 50 نوشته و روی صحنه تئاتر اجرا شد و موفقیت‌های زیادی کسب کرد. «مرگ بسی اسمیت» دیگر درام او بود که به زندگی مرگ تصنیف‌خوان سیاهپوستی اشاره داشت که قربانی تبعیض نژادی شده است. او بعد از نگارش و اجرای این دو اثر در تئاتر، «رویای آمریکایی» را نوشت و در آن شکل کاریکاتورگونه و طنزآمیز ولی تلخی از آمریکای دهه 60 را تصویر کرد. او در نمایشنامه «آلیس کوچولو» وجه تازه‌ای از هنر نمایشنامه‌نویسی خود را به معرض دید مخاطبانش گذاشت چندان که برخی درباره این کتاب معتقدند نویسنده به مدد چنین اثری و با استفاده از قلم شیوا و روان، اعتراض خود را نسبت به استفاده ابزاری از انسان معاصر اعلام می‌دارد و به نوعی آسیب‌هایی که بر سر راه انسانی که می‌خواهد مدرنیزه و شهری شدن را تجربه کند مورد نقد قرار می‌دهد. اجرای این نمایش‌ها به اندازه کافی نمایشنامه‌نویس را در مجامع بین‌المللی به مخاطبان و منتقدان شناساند.
عشق، نفرت، عشق
با این حال «چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟» در بین آثار نویسنده که به اجمال به آنها اشاره شد موفق‌تر از باقی کارها به نظر می‌رسد. نکته جالب درباره اثر خواندن ترانه‌ای به این نام است و در واقع پایان‌بندی و حسن‌ختام دیالوگ‌های زن و شوهری که بعد از سال‌ها زندگی با یکدیگر در موقعیتی انتزاعی، خاطرات، خنده‌‌ها، گریه‌ها، نفرت‌ها و عشق‌های درهم تنیده سال‌های زندگی مشترک را به رخ یکدیگر می‌کشند، همین ترانه است:
جورج خیلی آرام آواز می‌خواند: کی می‌ترسه از ویرجینیا ولف
ویرجینیا وولف
ویرجینیا وولف
مارتا: من... می‌ترسم... جورج... من... می‌ترسم...
(جورج آرام سرش را تکان می‌دهد)
(سکوت، صحنه‌ای متشکل از افراد بی‌حرکت و صامت)
پرده می‌افتد.( برگرفته از متن نمايشنامه)