عليرضا پورصباغ
بشر از بدو آفرینش همیشه فناناپذیر بودن و حیات ابدی برایش آرزویی دست‌نیافتنی بوده است. از سوی دیگر بشر به دلیل مخلوق بودن قدرت خلق زمینی داشته است و پیشرفت‌های بشری منتج از همین نتیجه قدرت خلق زمینی او است اما همواره به چیزی بیشتر از این اندیشیدن است که توانسته در مقام خلقت برآید و بتواند به تمام قدرت‌های فرابشری دست پیدا کند. اندیشمندان بشری همواره زندگی در قالب زمینی با کالبد خاکی را کافی نمی‌دانستند و همواره سعی و تلاش می‌کردند ابعاد فلسفی حیات ابدی را کشف کنند. طی این فرآیند شبه‌فلسفی 2 نظریه جهان موازی و آواتاریسم در محافل علمی دستمایه بحث و جدل قرار گیرد و کتاب‌های فراوانی درباره‌اش نوشته می‌شود. اما بشر آرزومند، تنها روی پرده سینما می‌تواند منتهای آرزویش برای خلق کردن کالبد و کوچ به جهانی دیگر را خلق کند. فیلم آواتار جیمز کامرون در واقع ثمره چنین تفکری است که بشر نیازمند حیات جاودانی و زندگی در اتوپیای خویش است اما قبل از ساخت آواتار مباحثی از این دست در فیلم‌های مختلفی مطرح شده بود و در واقع مقوله آواتاریسم (کالبد ثانی) و جهان موازی در فیلم و سریال‌های متعددی دستمایه دراماتیک قرار گرفته است. فیلم‌هایی مثل جانشین‌ها، بلید رانر، ترمیناتور و گیمر با چاشنی طرح مباحثی نظیر آواتاریسم و فیلمی مثل دروازه ستارگان سریال فرنج برای تبیین بحث دامنه‌دار نظریه جهانی موازی ساخته شده‌اند.
طی صد سال اخیر فلاسفه غربی تلاش کرده‌اند ذیل دیگری از متافیزیک را برای انسان‌ها رقم بزنند. در این مرحله از عالم واقع یعنی همین جهان نخست که اصطلاحا به آن پرایم یونیورس می‌گویند، می‌خواهند گذر کنند تا برسند به پارالر یونیورس که نوعی جهان موازی است یعنی اگر در گذشته فلاسفه در پی ساختن یک اتوپیا بودند که قرار بود در ناکجاآباد و آینده‌ای دور محقق شود، امروز بر آن هستند آن را موازی با این جهان بسازند مانند 2 خط ریل آهن که به موازات یکدیگر حرکت می‌کنند. اتوپیایی که ما در اینترنت می‌شناسیم که با صفر و يك تشکیل شده همان پارالر یونیورس است که در موازات جهانی که ما در آن زندگی می‌کنیم ساخته شده است. روابط اجتماعی ما در این دنیا در اینترنت محدود به فیس‌بوک است. محله‌ها و خیابان‌های ما در اینترنت مرزبندی کشورها را برنمی‌تابد! اینترنت در واقع همان اتوپیای دیجیتالی است که اصالت را به عدد می‌دهد.سال گذشته بر مبنای همین اتوپیای دیجیتالی فیلمی با عنوان «میراث‌ترون» در کمپانی والت ديسني ساخته شد که جهان موازی دیجیتالی را به تصویر می‌کشد. جهان موازی اتوپیایی است که همراه دنیای ما ساخته می‌شود و به موازات دنیای ما ادامه دارد.یکی از راه‌های ورود به جهان موازی پدیده‌ای به نام اینترنت است. عالمی که از سوژه‌های دیجیتالی تشکیل می‌شود! به نیت WORLD Building (دنیاسازی). اگر زمانی قرار بود آتلانتیس افلاطون محقق شود امروز با جهان موازی شکل گرفته است ضمن اینکه یادآوری این نکته ضروری است که به علومی که ما را به جهان موازی وصل می‌کنند FRINGE می‌گویند که سریالی تحت همین عنوان ساخته شده. این علوم مثل سایبرنتیک و تلپورتیشن، سایکوکنسیس و امثالهم هستند اما برای نخستین‌بار ارتباط جهان دیجیتالی موازی با جهان انسانی در فیلمی به نام ماتریکس تصویر شد؛ فیلمی که در توصیف چگونگی ارتباط این جهانی 2 دنیا فیلمی مولف به شمار می‌رود.
نخستین نسخه مجموعه فیلم ترون 30 سال قبل ساخته شد. آن زمان چیزی به اسم دنیای مجازی رایانه‌ای وجود نداشت. ترون با الهام از بازی‌های ویدئویی ترون نخستین تلاش بود برای تصویر کردن جهان مجازی موازی دیجیتالی. چنین مضمونی در گونه افسانه‌های علمی– تخیلی به دلیل طرح فلسفی نسبت به زمان ساختش اثری پیشتاز بود و برای نخستین بار رویای غرق شدن در جهان موازی دیجیتالی را به شکل سرمست‌کننده‌ای تصویر می‌کرد. «کوین فلین»، خالق جهانی است دیجیتالی که گرید (grid) نام دارد. موجودات دنیای دیجیتالی شبکه گرید همگی برنامه‌های نرم‌افزاری هستند که تحت حکومت حاکمی قرار دارند به نام کلو (CLU) که مخفف واژه Codified Likeness Utility است. کلو در آغاز آفرینش برترین مخلوق کوین فلین بوده است. در واقع فلین، «کلو» را به صورت قرینه‌ای از چهره خویش آفریده است و وظیفه کلو هنگام آفرینش را ساختن دنیایی تکامل یافته در این عالم مجازی تعیین کرده اما پس از خلق و توسعه جهان دیجیتالی توسط فلین، «شرایط مهیا می‌شود» و موجوداتی «خود به خود» ظاهر می‌شوند که آیزو مخفف Isomorphic Algorithms نام دارند. این موجودات دارای هوش و اختیار هستند و بزودی محبوب کوین فلین قرار می‌گیرند. آنان نیز بندگی آفریدگار این جهان (که کوین فلین خلق کرده) را می‌پذیرند. کلو از این بابت حسادت می‌ورزد و موجودات آیزو را موجوداتی پست می‌داند چرا که دارای نواقص بسیار در ذات خود (نسبت به برنامه‌های نرم‌افزاری دیگر) می‌داند. او وجود آنها را خلاف دستور الهی (در ساختن جهانی تکامل‌یافته) می‌داند لذا او علیه آفریدگار خویش طغیان می‌کند و در جهان هستی دودستگی ایجاد می‌شود. کلو و همدستانش درصدد نابودی تمام آیزوها برمی‌آیند اما کوین فلین آخرین بازمانده نسل آیزوها را به نام کورا (Quorra) در پناه شخصی خود جای می‌دهد و به او کلام خویش را می‌آموزد (متافور کتب قدیمی کوین در فیلم) لیکن کلو روز به روز قوی‌تر می‌شود چراکه پیروان بیشتری می‌یابد... .
حالا پس از چندین سال سم فلین، پسر کوین به دنبال راز ناپدید شدن پدرش کوین فلین- مردی که زمانی برای توسعه بازی‌های ویدئویی در دنیا معروف بود- است؛ زمانی که سم یک سیگنال عجیب که از محل کار قدیمی پدرش می‌آید، سیگنالی که تنها از طرف پدرش می‌توانست آمده باشد، دریافت می‌کند. او مشغول تحقیق در این باره می‌شود اما حین جست‌وجو ناگهان وارد دنیای دیجیتالی می‌شود؛ دنیایی که کوین را به مدت ۲۰سال گیر انداخته بود. با کمک کوارای جنگجوی نترس، این پدر و پسر سفر مرگ و زندگی را در دنیای متحیر و گیج‌کننده کامپیوتری آغاز می‌کنند، دنیایی که توسط خود کوین طراحی شده و با استفاده از اسلحه‌ها، چشم‌اندازها و یک شرور ظالم (کسی که از هر چیزی برای جلوگیری از فرار آنها استفاده می‌کند) که تا به حال دیده نشده‌اند تبدیل به یک دنیای بسیار پیشرفته شده است. سم و کوین با جنگجویی نترس، مونثی به نام «کورا» تلاش می‌کنند به جهان واقعی بازگردند.
30 سال قبل از اینکه پیشرفت‌های علمی در حوزه فناوری رایانه‌ای به سطح فعلی برسد، فیلمی با عنوان ترون ساخته شده که به صورت نظری بحث نظریه جهان موازی دیجیتال و «آواتار مجازی» در فضای سایبر را دستمایه درام قرار بود و با این تفکر فیلمی خلق شد که با لحن الکن شبه‌دیجیتالی‌اش می‌خواست به این موضوع بپردازد و برای نخستین بار طرح موضوع کند. آن زمان که نهایت آرزومندی بشر در بهره و لذت از جهان شبه‌دیجیتالی به بازی‌های ویدئویی خلاصه می‌شد، ساخت چنین فیلمی بر اساس طرح زندگی دوم
(SECOND LIFE) در جهان دیجیتالی اندیشه واقعا پیشرویی به حساب می‌آمد. قسمت نخست فیلم ترون30 سال قبل نوید روزهایی را می‌دهد که بشر به تنهایی می‌تواند گرفتار 2 مقوله کاملا ملموس جهان موازی و آواتاریسم شود. به صورت خیلی ساده کسانی که با بازی SIMS آشنایی دارند یا در اینترنت اقدام به بازی SECEND LIFE کرده‌اند، می‌توانند جهان موازی دیجیتالی و آواتار‌سازی را از طریق این مجموعه بازی درک کنند و از این حیث فیلم ترون پیام ضمن طرح و بسط نظریه جهان موازی و زندگی با کالبد دیجیتالی عصری را پیش‌بینی می‌کرد که بشریت در جهان دیجیتالی محصور شده است، آن هم قبل از اینکه فناوری پیشرفته کامل رایانه‌ای شکل قابل تامل امروزی را پیدا کند. ترون با الهام از بازی‌های ویدئویی اولین تلاش‌های سینمایی بود برای تصویر کردن اتوپیای دیجیتالی انسان اما ماحصل فیلمی که 30 سال قبل ساخته شده بود را کسی باور نمی‌کرد نتیجه تلاش سازندگان با آن نمونه ترفندهای ویژه بصری، با واکنش جالبی از سوي محافل علمی و سینمایی مواجه نشود. در حال حاضر که نسخه کلاسیک ترون را مرور می‌کنیم درخواهیم یافت از حیث مضمون و محتوا فیلم از زمان خودش بسیار جلوتر بود. موضوع رویای سرمست‌کننده زندگی در جهانی مجازی در زمانی مطرح می‌شد که هنوز کامپیوتر وجود نداشت و اصلا خبری از اینترنت نبود. کمپانی والت‌دیسنی با وجود به‌روز شدن مباحث علمی– فلسفی قسمت نخست اقدام به ساخت قسمت دوم این مجموعه با عنوان میراث ترون کرد.
وقتی فیلم ترون در سال 1982 ساخته شده هنوز فرهنگ کامپیوتر جهانی نشده بود اما علاقه‌مندان بازی‌هایی ویدئویی فیلم را بسیار پسندیدند و تمنای بدن و کالبد دیجیتالی پیداکردن نخستین بار به صورت یک موضوع علمی– افسانه‌ای مطرح شد و بعدها همین نظریه در ماتریکس بار دیگر به شکل بلوغ‌یافته‌ای متجلی شد. تم داستان میراث ترون نجات است. پسر سم فلین (گرت هد لاین) برای نجات پدر خطر می‌کند ولی شبکه یا گرید
( نام جهان درون رایانه) جای خطرناکی است، از نظر مفهومی پدر برنامه‌ریز بازی‌های رایانه‌ای گرفتار جهانی شده که خودش خلق کرده و وارد آن شده است اما بعد از 30 سال نسخه آواتار و جوان‌ترش تبدیل به دیکتاتوری غیرقابل کنترل شده است. سکانس مسابقه موتورسواری از هیجان‌انگیز‌ترین لحظات فیلم است و فرصتی برای بروز خلاقیت بصری رایانه‌ای و نشان‌دهنده قدرت پردازش رایانه‌ای امروزی است و اینکه سطح پرداخت رایانه‌ای با 30 سال پیش بسیار متفاوت است. این فیلم نخستین اثر سینمایی جوزف کوزینسکی، سازنده آگهی‌های بازرگانی است. او در این فیلم موفق شده است با استفاده از تکنولوژی دیجیتالی چهره جف بریجز در 30 سال قبل را دوباره احیا کند و بریجز در این فیلم در مقابل بدمنی قرار می‌گیرد که شبیه 30 سالگی او است. در فیلم میراث ترون فضاها و طراحی شخصیت‌های فیلم کلاسیک دوباره زنده می‌شود. ترون نخستین فیلم دهه هشتادی بود که در آن از گرافیک رایانه‌ای استفاده شد. میراث ترون از زاویه طراحی داخلی، لباس‌ها، انیمیشن مسابقات موتورسواری درون دنیای مجازی و طرح‌های صنعتی وسايل نقلیه‌ای که درون فیلم وجود دارد، فیلم بسیار متفاوتی است و لذت دیدن نسخه سه‌بعدی آن در جشنواره فیلم فجر تماشای فیلم را جذاب‌تر می‌کند.