مهم‌ترین ویژگی یک شهر خوب امکان حیات یا حیات‌پذیری آن است، در واقع این ویژگی شرط لازم پذیرفتن کیفیات شهر است. زیبایی، کارایی و هویت یک شهر تنها وقتی معنا پیدا می‌کنند که در آن بتوان زندگی کرد و عوامل مختلفی این زندگی را به مخاطره نیندازند. در حالی‌که دستیابی به حد مطلق این ویژگی امکان‌پذیر نیست اما کاستن از مخاطراتی چون آلودگی هوا، خطرات ناشی از زلزله و... کاری کاملا ضروری و حتی بدیهی به نظر می‌رسد. در شهر تهران اما بسیاری عوامل هستند که جان تک‌تک شهروندان را تهدید می‌کنند، از آلودگی هوا گرفته تا زلزله زیرا تهران بر روی گسل و در حاشیه کوه قرار دارد، این مخاطرات عکس‌العمل طبیعی این نوع زیستن در چنین جایی است اما معضلی وجود دارد که نه تنها راه برون‌رفت از آن بسیار مشخص و آسان است بلکه درگیری با آن علامت وضعیت نابسامان مجموعه سازمان‌های مرتبط با ساخت و ساز است. خبر فرو ریختن ساختمان‌های نوساز تهران گاه‌گاهی لرزشی بر تن شهروندان می‌اندازد، حقیقت این است که بسیاری از بناهای تهران بدون هیچ زلزله‌ای سر صاحبانشان خراب می‌شوند؛ خانه‌هایی که به دست‌آوردنشان در عین حال آرزویی سخت و گاه دست نیافتنی است. چرا سرپناهی که باید نماد آرامش و زندگی باشد تبدیل به چنین معضل خطرناکی برای شهروندان شده است؟
در رابطه با ساخت و ساز، سه گروه را می‌توان شناسایی کرد؛ سازندگان، استفاده‌کنندگان و مجموعه سازمان‌های نظارت‌کننده، در حالی که سازندگان تا حد امکان باید به قانون متعهد و از نظر اخلاقی باید به ساخت اصولی پایبند باشند دستگاه‌های نظارتی و قانونگذار وظیفه دارند بر این روند نظارت کنند زیرا داشتن خانه‌ای ایمن لااقل در حد استانداردهای موجود حق هر صاحبخانه‌ای است اما هر سه گروه در وظایف و اختیارات خود کوتاهی کرده‌اند، به طور قطع نخستین و بزرگ‌ترین مقصر، دستگاه‌های نظارتی هستند، این دستگاه‌ها که تعداد آنها از موارد مشابه در دیگر کشورها بسیار بالاتر است دچار کاغذبازی شده‌اند، در حالی‌که خود به دو دسته وضع‌کنندگان و مجریان قوانین دسته‌بندی می‌شوند و در صورت ایجاد هر مشکلی توپ را به زمین دیگری می‌‌اندازند، در چنین شرایطی وظیفه هر دو و حتی دستگاه‌های بالاتر مرتبط مانند مجلس شورای اسلامی است که برای تدوین و راه‌اندازی ساز و کاری کارآمد اقدام کنند و باید این ساز و کار واقع‌بینانه و در عین حال ضامن منافع سازندگان و استفاده‌کنندگان باشد.
واقعیت این است که در همین شرایط که به راحتی می‌توان از مقررات فرار کرد و سازندگان زیادی برای منافع بیشتر، ساخت و ساز اصولی را قربانی می‌کنند، هستند سازندگانی که حتی از استانداردهای موجود ایمن‌تر کار می‌کنند، این موضوع مرهون تعهد اخلاقی این سازندگان است، در حالی که نمی‌توان از همه انتظار اخلاقی بودن داشت باید به نحوی از این دسته حمایت و فعالیت آنها به‌عنوان کار ارزشی تقویت شود. اما شهروندان خلاف دو گروه دیگر از تخصصی بهره‌مند نیستند و استفاده‌کنندگان در حالت کلی تنها به دلیل توانایی مالی خود صاحب یک خانه می‌شوند و در برابر این مبلغ حق طبیعی و قانونی آنهاست که از خانه‌ای امن و ساخته شده براساس مقررات بهره ببرند، اما همین گروه مظلوم هم می‌تواند نقش فعالانه و مفیدی در تغییر شرایط کنونی داشته باشد. خانه‌های تهران براساس میل همین شهروندان ساخته می‌شود، توجه روزافزون به نماسازی و ظاهرسازی بناها و جا دادن امکانات لوکس هرچند خوب است اما در خانه‌ای که ممکن است بر سر ساکنانش خراب شود چیزی جز طنز تلخ نیست؛ طنز تلخی که در کوچه کوچه این شهر شاهد آن هستیم. اگر این دسته از هنجارهای اجتماعی جای خود را به ارزش‌های اصولی ساخت وساز دهد به طور قطع رهایی از ساختن غیر استاندارد کاری آسان‌تر می‌شود. رسانه‌های گروهی با تبلیغ برای این موضوع می‌توانند تقاضا برای داشتن خانه‌ای ایمن را بر تقاضا برای داشتن خانه‌ای ظاهرسازی شده مقدم کنند که در چنین شرایطی تولید خانه‌ای ایمن هم بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد.
برای رسیدن به چنین نقطه‌ای باید از کجا شروع کرد؟ آیا تمام وظایف برعهده مسؤولان است؟ هرچند مسؤولان وظیفه دارند به این شرایط سر و سامانی دهند اما چرا رسانه‌ها این موضوع را فقط پس از انتشار خبری تلخ مطرح می‌کنند و بعد از چند صباحی پیگیری آن را به فراموشی می‌سپارند؟ چرا متخلفان فقط و فقط از سازندگان هستند و وضع‌کنندگان قانون‌ها و ناظران را هم به میز مواخذه نمی‌کشانیم؟ به طور قطع اگر خواست جمعی برای این هدف شکل بگیرد و بیان شود همه مسؤولان هم برای تغییر شرایط همت می‌کنند، می‌توان گفت: برای رسیدن به این هدف قدم اول خواستن است.
* کارشناس شهری ایمنی در ساخت و ساز
مهم‌ترین ویژگی یک شهر خوب امکان حیات یا حیات‌پذیری آن است، در واقع این ویژگی شرط لازم پذیرفتن کیفیات شهر است. زیبایی، کارایی و هویت یک شهر تنها وقتی معنا پیدا می‌کنند که در آن بتوان زندگی کرد و عوامل مختلفی این زندگی را به مخاطره نیندازند. در حالی‌که دستیابی به حد مطلق این ویژگی امکان‌پذیر نیست اما کاستن از مخاطراتی چون آلودگی هوا، خطرات ناشی از زلزله و... کاری کاملا ضروری و حتی بدیهی به نظر می‌رسد. در شهر تهران اما بسیاری عوامل هستند که جان تک‌تک شهروندان را تهدید می‌کنند، از آلودگی هوا گرفته تا زلزله زیرا تهران بر روی گسل و در حاشیه کوه قرار دارد، این مخاطرات عکس‌العمل طبیعی این نوع زیستن در چنین جایی است اما معضلی وجود دارد که نه تنها راه برون‌رفت از آن بسیار مشخص و آسان است بلکه درگیری با آن علامت وضعیت نابسامان مجموعه سازمان‌های مرتبط با ساخت و ساز است. خبر فرو ریختن ساختمان‌های نوساز تهران گاه‌گاهی لرزشی بر تن شهروندان می‌اندازد، حقیقت این است که بسیاری از بناهای تهران بدون هیچ زلزله‌ای سر صاحبانشان خراب می‌شوند؛ خانه‌هایی که به دست‌آوردنشان در عین حال آرزویی سخت و گاه دست نیافتنی است. چرا سرپناهی که باید نماد آرامش و زندگی باشد تبدیل به چنین معضل خطرناکی برای شهروندان شده است؟
در رابطه با ساخت و ساز، سه گروه را می‌توان شناسایی کرد؛ سازندگان، استفاده‌کنندگان و مجموعه سازمان‌های نظارت‌کننده، در حالی که سازندگان تا حد امکان باید به قانون متعهد و از نظر اخلاقی باید به ساخت اصولی پایبند باشند دستگاه‌های نظارتی و قانونگذار وظیفه دارند بر این روند نظارت کنند زیرا داشتن خانه‌ای ایمن لااقل در حد استانداردهای موجود حق هر صاحبخانه‌ای است اما هر سه گروه در وظایف و اختیارات خود کوتاهی کرده‌اند، به طور قطع نخستین و بزرگ‌ترین مقصر، دستگاه‌های نظارتی هستند، این دستگاه‌ها که تعداد آنها از موارد مشابه در دیگر کشورها بسیار بالاتر است دچار کاغذبازی شده‌اند، در حالی‌که خود به دو دسته وضع‌کنندگان و مجریان قوانین دسته‌بندی می‌شوند و در صورت ایجاد هر مشکلی توپ را به زمین دیگری می‌‌اندازند، در چنین شرایطی وظیفه هر دو و حتی دستگاه‌های بالاتر مرتبط مانند مجلس شورای اسلامی است که برای تدوین و راه‌اندازی ساز و کاری کارآمد اقدام کنند و باید این ساز و کار واقع‌بینانه و در عین حال ضامن منافع سازندگان و استفاده‌کنندگان باشد.
واقعیت این است که در همین شرایط که به راحتی می‌توان از مقررات فرار کرد و سازندگان زیادی برای منافع بیشتر، ساخت و ساز اصولی را قربانی می‌کنند، هستند سازندگانی که حتی از استانداردهای موجود ایمن‌تر کار می‌کنند، این موضوع مرهون تعهد اخلاقی این سازندگان است، در حالی که نمی‌توان از همه انتظار اخلاقی بودن داشت باید به نحوی از این دسته حمایت و فعالیت آنها به‌عنوان کار ارزشی تقویت شود. اما شهروندان خلاف دو گروه دیگر از تخصصی بهره‌مند نیستند و استفاده‌کنندگان در حالت کلی تنها به دلیل توانایی مالی خود صاحب یک خانه می‌شوند و در برابر این مبلغ حق طبیعی و قانونی آنهاست که از خانه‌ای امن و ساخته شده براساس مقررات بهره ببرند، اما همین گروه مظلوم هم می‌تواند نقش فعالانه و مفیدی در تغییر شرایط کنونی داشته باشد. خانه‌های تهران براساس میل همین شهروندان ساخته می‌شود، توجه روزافزون به نماسازی و ظاهرسازی بناها و جا دادن امکانات لوکس هرچند خوب است اما در خانه‌ای که ممکن است بر سر ساکنانش خراب شود چیزی جز طنز تلخ نیست؛ طنز تلخی که در کوچه کوچه این شهر شاهد آن هستیم. اگر این دسته از هنجارهای اجتماعی جای خود را به ارزش‌های اصولی ساخت وساز دهد به طور قطع رهایی از ساختن غیر استاندارد کاری آسان‌تر می‌شود. رسانه‌های گروهی با تبلیغ برای این موضوع می‌توانند تقاضا برای داشتن خانه‌ای ایمن را بر تقاضا برای داشتن خانه‌ای ظاهرسازی شده مقدم کنند که در چنین شرایطی تولید خانه‌ای ایمن هم بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد.
برای رسیدن به چنین نقطه‌ای باید از کجا شروع کرد؟ آیا تمام وظایف برعهده مسؤولان است؟ هرچند مسؤولان وظیفه دارند به این شرایط سر و سامانی دهند اما چرا رسانه‌ها این موضوع را فقط پس از انتشار خبری تلخ مطرح می‌کنند و بعد از چند صباحی پیگیری آن را به فراموشی می‌سپارند؟ چرا متخلفان فقط و فقط از سازندگان هستند و وضع‌کنندگان قانون‌ها و ناظران را هم به میز مواخذه نمی‌کشانیم؟ به طور قطع اگر خواست جمعی برای این هدف شکل بگیرد و بیان شود همه مسؤولان هم برای تغییر شرایط همت می‌کنند، می‌توان گفت: برای رسیدن به این هدف قدم اول خواستن است.
* کارشناس شهری ارسال نظر
پربیننده